Stefnan „stríðið gegn fíkniefnum“ er stórhættuleg, lærum af Portúgal! Guðni Freyr Öfjörð skrifar 30. apríl 2023 13:30 „Stríðið gegn fíkniefnum“ hefur verið alþjóðleg stefnu í nokkra áratugi, en hún hefur ekki náð markmiðum sínum. Frekar en að draga úr fíkniefnaneyslu og skaða tengt eiturlyfjum hefur það leitt til margvíslegra neikvæðra afleiðinga, þar á meðal fjöldafangelsisvistunnar, aukið ofbeldi, aukin dauðsföll, og útbreiðslu smitsjúkdóma. Ein helsta ástæða þess að stríðið gegn fíkniefnum hefur mistekist er sú að það lítur á eiturlyfjaneyslu og fíkn sem glæpamál frekar en lýðheilsuvandamál. Þessi nálgun hefur leitt til þess að of mikið er treyst á refsiaðgerðir eins og fangelsisvist, frekar en gagnreyndar aðferðir eins og afglæpavæðingu, auknar forvarnir og skaðaminnkun. Fangelsun og önnur refsing tengd fíkniefnavanda hefur haft hrikalegar afleiðingar, haft slæm áhrif á jaðarsett samfélög og aukið félagslegt og efnahagslegt misrétti. Þar að auki hefur stríðið gegn fíkniefnum leitt til útbreiðslu ólöglegra fíkniefnamarkaða, sem oft er stjórnað af ofbeldisfullum og siðlausum glæpasamtökum. Frekar en að draga úr framboði fíkniefna hefur stríðið gegn fíkniefnum í raun gert fíkniefni arðbærara og leitt til aukins ofbeldis og spillingar. Stríð gegnum fíkniefnum hefur leitt til þess að fíkniefnaheimurinn er orðinn að gróður uppsprettu fyrir siðlaust fólk sem nýtur sér neyð fólks í vanda. Þess vegna kalla ég eftir afglæpavæðingu fíkniefna og að ríkið fari í “samkeppni” við undirheimana. Hver er ávinningur afglæpavæðingar? Horfum til Portúgals. Árið 2001 varð Portúgal fyrsta landið í heiminum til að afglæpavæða notkun og vörslu allra fíkniefna, þar á meðal kókaíns og heróíns. Í stað þess að meðhöndla fíkniefnaneyslu sem refsivert brot, lítur stefna Portúgals á það sem lýðheilsumál, með áherslu á forvarnir, meðferð og skaðaminnkun. Þessi róttæka breyting á nálgun hefur haft ýmsar jákvæðar afleiðingar. Einn mikilvægasti ávinningurinn af afglæpavæðingu hefur verið fækkun dauðsfalla af völdum fíkniefna. Á árunum eftir stefnubreytinguna fækkaði dauðsföllum í Portúgal um 85 prósent, úr 369 árið 1999 í aðeins 56 árið 2012. Auk þess hefur nýjum HIV sýkingum meðal fíkniefnaneytenda einnig fækkað, úr 1.016 árið 2001 í aðeins 56 árið 2012. Annar stór ávinningur hefur verið aukinn fjöldi fólks sem leitar sér meðferðar og aðstoðar vegna fíknivanda. Þegar hótun um refsingu er fjarlægð úr kerfinu er líklegra að fólk sem notar fíkniefni leiti sér aðstoðar og stuðnings. Á áratugnum eftir stefnubreytinguna, meira en tvöfaldaðist fjöldi þeirra sem fóru í meðferð vegna fíknivanda, úr 23.654 árið 1998 í 51.645 árið 2008. Ennfremur hefur afglæpavæðing einnig sparað portúgölsku þjóðinni gífurlegt fjármagn. Með því að refsa ekki fíkniefnaneytendum hefur stjórnvöldum tekist að beina fjármagni í átt að forvarnar- og meðferðar áætlunum. Þetta hefur skilað verulegum sparnaði: rannsókn sem birt var í British Journal of Criminology áætlaði að afglæpavæðingarstefna Portúgals hafi sparað stjórnvöldum um það bil 8,8 milljónir evra (10,3 milljónir Bandaríkjadala) á ári. Þrátt fyrir áhyggjur af því að afglæpavæðing myndi leiða til aukinnar fíkniefnaneyslu hefur Portúgal ekki fundið fyrir neinni marktækri aukningu. Reyndar hefur fíkniefnaneysla ungs fólks í Portúgal minnkað eftir stefnubreytinguna. Samkvæmt skýrslu frá Evrópsku eftirlitsmiðstöðinni fyrir eiturlyf og eiturlyfjafíkn lækkaði hlutfall 15 til 24 ára sem tilkynntu um neyslu á fíkniefnum á síðasta ári úr 16,8 prósentum árið 2001 í aðeins 10,6 prósent árið 2015. Niðurstaðan er sú að afglæpavæðing Portúgals á fíkniefnum hefur haft ýmsar jákvæðar afleiðingar, þar á meðal fækkun fíkniefna tengdra dauðsfalla, fjölgun fólks sem leitar sér meðferðar vegna fíknar og kostnaðarsparnað fyrir stjórnvöld. Með því að meðhöndla fíkniefnaneyslu sem lýðheilsuvandamál frekar en glæpsamlegt, hefur Portúgal sýnt fram á að önnur nálgun á fíkniefnastefnu getur skilað árangri. Heimildir: „Afglæpavæðing eiturlyfja í Portúgal: Lærdómur um að búa til sanngjarna og árangursríka fíkniefnastefnu,“ Open Society Foundations (2015). "A jafnvægi fíkniefnastefna: Dæmi um Portúgal," Drug and Alcohol Findings (2014). "Áhrif afglæpavæðingar á fíkniefnaneyslu og eiturlyfjatengdum skaða: Sönnunargögn frá Portúgal," British Journal of Criminology (2010). „Fíkniefnastefnusnið: Portúgal,“ Evrópsk eftirlitsmiðstöð fyrir eiturlyf og eiturlyfjafíkn (2017). Höfundur er áhugamaður um samfélagsmál. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Fíkn Fíkniefnabrot Guðni Freyr Öfjörð Mest lesið Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun Neyðarástand í boði Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar Ásthildur Lóa Þórsdóttir,Inga Sæland Skoðun Forvarnir gegn ofbeldi: Samfélagsátak í upphafi skólaárs Alfa Jóhannsdóttir Skoðun Gulldrengir Landspítala (Ekki KSÍ): Sönn saga um spillingu Sigurlaug Guðrún Kristjánsdóttir Skoðun Það er komið að okkur! Friðjón R. Friðjónsson Skoðun „Áhrifavaldar“ og „Sauðirnir“ sem fylgja þeim Guðmunda G. Guðmundsdóttir Skoðun „Það eru allir með ADHD“ Tómas Páll Þorvaldsson Skoðun Bjartsýnt og betra samfélag Svandís Svavarsdóttir Skoðun Gjaldfrjálsar skólamáltíðir fyrir öll börn á Íslandi - nú þarf að vanda til verka Guðrún E. Gunnarsdóttir,Laufey Steingrímsdóttir,Ludvig Guðmundsson Skoðun ADHD og Sköpunargáfa: Leyndarmál Skapandi Framfara: Steindór Þórarinsson Skoðun Skoðun Skoðun Neyðarástand í boði Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar Ásthildur Lóa Þórsdóttir,Inga Sæland skrifar Skoðun Forvarnir gegn ofbeldi: Samfélagsátak í upphafi skólaárs Alfa Jóhannsdóttir skrifar Skoðun Bjartsýnt og betra samfélag Svandís Svavarsdóttir skrifar Skoðun Það er alltaf von: Samtökin ‘78 styðja Píeta Bjarndís Helga Tómasdóttir skrifar Skoðun Lítil grein um stóran sáttmála Sigurður Ingi Jóhannsson skrifar Skoðun Það er komið að okkur! Friðjón R. Friðjónsson skrifar Skoðun Nýtt viðhorf í húsnæðismálum Kjartan Helgi Ólafsson skrifar Skoðun Fór út fyrir umboð sitt Hjörtur J. Guðmundsson skrifar Skoðun „Áhrifavaldar“ og „Sauðirnir“ sem fylgja þeim Guðmunda G. Guðmundsdóttir skrifar Skoðun „...nema sveitarstjórnir og lögregla“ Kristín Magnúsdóttir skrifar Skoðun Sjónarhornið er það sem skiptir mestu Anton McKee skrifar Skoðun Ég er eins og ég er Sólveig Sigurðardóttir skrifar Skoðun Brúin yfir Fossvog Sigurður Oddsson skrifar Skoðun Kominn tími til að laga lýðræðishallann og skapa traust til stjórnmálanna Magnea Marinósdóttir skrifar Skoðun Var jafnrétti í heiðri haft af ráðherra jafnréttismála? Erna Guðmundsdóttir skrifar Skoðun Má fjársýslan semja við Rapyd? Gunnar Már Gunnarsson,Sindri Kristjánsson skrifar Skoðun Gulldrengir Landspítala (Ekki KSÍ): Sönn saga um spillingu Sigurlaug Guðrún Kristjánsdóttir skrifar Skoðun Byggja upp eða pakka? Gerður Gestsdóttir Valgerðardóttir skrifar Skoðun Loftslagsaðgerðir í sátt við líffræðilega fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir, Guðrún Schmidt skrifar Skoðun Oft er ekki nægjanleg mönnun til þess að sinna félagslífi/tómstundum Atli Már Haraldsson skrifar Skoðun Verði ykkur að trú ykkar! Vangaveltur um stóra kirkjugarðsmálið Gunnar Jóhannesson skrifar Skoðun Ráðvilltur ráðgjafi ríkisstjórnar Ásgeir Daníelsson skrifar Skoðun Ímyndaðu þér að þú sért átján ára stúlka... Stella Samúelsdóttir skrifar Skoðun Hvað eiga lýðræði og hátíðarhöld sameiginlegt Bryndís Haraldsdóttir skrifar Skoðun Stjórnartíðindi 150 ára Svavar Kjarrval skrifar Skoðun Í skólabyrjun Dagbjört Harðardóttir,Sigurjón Már Fox skrifar Skoðun „Það eru allir með ADHD“ Tómas Páll Þorvaldsson skrifar Skoðun Sannleikurinn um Evrópusambandið I - Öryggi, velferð og lífsgæði, sem margir átta sig ekki á Ole Anton Bieltved skrifar Skoðun Aftur að hjálmskviðu ríkislögreglustjóra Indriði Stefánsson skrifar Skoðun Svar við bréfi Ernu Ragnar Sigurður Kristjánsson skrifar Sjá meira
„Stríðið gegn fíkniefnum“ hefur verið alþjóðleg stefnu í nokkra áratugi, en hún hefur ekki náð markmiðum sínum. Frekar en að draga úr fíkniefnaneyslu og skaða tengt eiturlyfjum hefur það leitt til margvíslegra neikvæðra afleiðinga, þar á meðal fjöldafangelsisvistunnar, aukið ofbeldi, aukin dauðsföll, og útbreiðslu smitsjúkdóma. Ein helsta ástæða þess að stríðið gegn fíkniefnum hefur mistekist er sú að það lítur á eiturlyfjaneyslu og fíkn sem glæpamál frekar en lýðheilsuvandamál. Þessi nálgun hefur leitt til þess að of mikið er treyst á refsiaðgerðir eins og fangelsisvist, frekar en gagnreyndar aðferðir eins og afglæpavæðingu, auknar forvarnir og skaðaminnkun. Fangelsun og önnur refsing tengd fíkniefnavanda hefur haft hrikalegar afleiðingar, haft slæm áhrif á jaðarsett samfélög og aukið félagslegt og efnahagslegt misrétti. Þar að auki hefur stríðið gegn fíkniefnum leitt til útbreiðslu ólöglegra fíkniefnamarkaða, sem oft er stjórnað af ofbeldisfullum og siðlausum glæpasamtökum. Frekar en að draga úr framboði fíkniefna hefur stríðið gegn fíkniefnum í raun gert fíkniefni arðbærara og leitt til aukins ofbeldis og spillingar. Stríð gegnum fíkniefnum hefur leitt til þess að fíkniefnaheimurinn er orðinn að gróður uppsprettu fyrir siðlaust fólk sem nýtur sér neyð fólks í vanda. Þess vegna kalla ég eftir afglæpavæðingu fíkniefna og að ríkið fari í “samkeppni” við undirheimana. Hver er ávinningur afglæpavæðingar? Horfum til Portúgals. Árið 2001 varð Portúgal fyrsta landið í heiminum til að afglæpavæða notkun og vörslu allra fíkniefna, þar á meðal kókaíns og heróíns. Í stað þess að meðhöndla fíkniefnaneyslu sem refsivert brot, lítur stefna Portúgals á það sem lýðheilsumál, með áherslu á forvarnir, meðferð og skaðaminnkun. Þessi róttæka breyting á nálgun hefur haft ýmsar jákvæðar afleiðingar. Einn mikilvægasti ávinningurinn af afglæpavæðingu hefur verið fækkun dauðsfalla af völdum fíkniefna. Á árunum eftir stefnubreytinguna fækkaði dauðsföllum í Portúgal um 85 prósent, úr 369 árið 1999 í aðeins 56 árið 2012. Auk þess hefur nýjum HIV sýkingum meðal fíkniefnaneytenda einnig fækkað, úr 1.016 árið 2001 í aðeins 56 árið 2012. Annar stór ávinningur hefur verið aukinn fjöldi fólks sem leitar sér meðferðar og aðstoðar vegna fíknivanda. Þegar hótun um refsingu er fjarlægð úr kerfinu er líklegra að fólk sem notar fíkniefni leiti sér aðstoðar og stuðnings. Á áratugnum eftir stefnubreytinguna, meira en tvöfaldaðist fjöldi þeirra sem fóru í meðferð vegna fíknivanda, úr 23.654 árið 1998 í 51.645 árið 2008. Ennfremur hefur afglæpavæðing einnig sparað portúgölsku þjóðinni gífurlegt fjármagn. Með því að refsa ekki fíkniefnaneytendum hefur stjórnvöldum tekist að beina fjármagni í átt að forvarnar- og meðferðar áætlunum. Þetta hefur skilað verulegum sparnaði: rannsókn sem birt var í British Journal of Criminology áætlaði að afglæpavæðingarstefna Portúgals hafi sparað stjórnvöldum um það bil 8,8 milljónir evra (10,3 milljónir Bandaríkjadala) á ári. Þrátt fyrir áhyggjur af því að afglæpavæðing myndi leiða til aukinnar fíkniefnaneyslu hefur Portúgal ekki fundið fyrir neinni marktækri aukningu. Reyndar hefur fíkniefnaneysla ungs fólks í Portúgal minnkað eftir stefnubreytinguna. Samkvæmt skýrslu frá Evrópsku eftirlitsmiðstöðinni fyrir eiturlyf og eiturlyfjafíkn lækkaði hlutfall 15 til 24 ára sem tilkynntu um neyslu á fíkniefnum á síðasta ári úr 16,8 prósentum árið 2001 í aðeins 10,6 prósent árið 2015. Niðurstaðan er sú að afglæpavæðing Portúgals á fíkniefnum hefur haft ýmsar jákvæðar afleiðingar, þar á meðal fækkun fíkniefna tengdra dauðsfalla, fjölgun fólks sem leitar sér meðferðar vegna fíknar og kostnaðarsparnað fyrir stjórnvöld. Með því að meðhöndla fíkniefnaneyslu sem lýðheilsuvandamál frekar en glæpsamlegt, hefur Portúgal sýnt fram á að önnur nálgun á fíkniefnastefnu getur skilað árangri. Heimildir: „Afglæpavæðing eiturlyfja í Portúgal: Lærdómur um að búa til sanngjarna og árangursríka fíkniefnastefnu,“ Open Society Foundations (2015). "A jafnvægi fíkniefnastefna: Dæmi um Portúgal," Drug and Alcohol Findings (2014). "Áhrif afglæpavæðingar á fíkniefnaneyslu og eiturlyfjatengdum skaða: Sönnunargögn frá Portúgal," British Journal of Criminology (2010). „Fíkniefnastefnusnið: Portúgal,“ Evrópsk eftirlitsmiðstöð fyrir eiturlyf og eiturlyfjafíkn (2017). Höfundur er áhugamaður um samfélagsmál.
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun
Neyðarástand í boði Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar Ásthildur Lóa Þórsdóttir,Inga Sæland Skoðun
Gjaldfrjálsar skólamáltíðir fyrir öll börn á Íslandi - nú þarf að vanda til verka Guðrún E. Gunnarsdóttir,Laufey Steingrímsdóttir,Ludvig Guðmundsson Skoðun
Skoðun Neyðarástand í boði Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar Ásthildur Lóa Þórsdóttir,Inga Sæland skrifar
Skoðun Kominn tími til að laga lýðræðishallann og skapa traust til stjórnmálanna Magnea Marinósdóttir skrifar
Skoðun Gulldrengir Landspítala (Ekki KSÍ): Sönn saga um spillingu Sigurlaug Guðrún Kristjánsdóttir skrifar
Skoðun Loftslagsaðgerðir í sátt við líffræðilega fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir, Guðrún Schmidt skrifar
Skoðun Oft er ekki nægjanleg mönnun til þess að sinna félagslífi/tómstundum Atli Már Haraldsson skrifar
Skoðun Sannleikurinn um Evrópusambandið I - Öryggi, velferð og lífsgæði, sem margir átta sig ekki á Ole Anton Bieltved skrifar
Fögnum á degi líffræðilegrar fjölbreytni Rannveig Magnúsdóttir,Ragnhildur Guðmundsdóttir,Skúli Skúlason,Ole Sandberg,Sæunn Júlía Sigurjónsdóttir Skoðun
Neyðarástand í boði Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar Ásthildur Lóa Þórsdóttir,Inga Sæland Skoðun
Gjaldfrjálsar skólamáltíðir fyrir öll börn á Íslandi - nú þarf að vanda til verka Guðrún E. Gunnarsdóttir,Laufey Steingrímsdóttir,Ludvig Guðmundsson Skoðun