Nýr sendi­herra er Búi og kannast ekki við „þjóðar­morð á hvítum“

Meyer segir í viðtali við breska ríkisútvarpið að hugmyndin um umfangsmiklar árásir á hvíta afríkönskumælandi minnihlutann standist ekki skoðun.

Kannast ekkert við meintar ofsóknir

„Er hann að tala um okkur?“ segist Meyer hafa hugsað þegar hann heyrði Trump fyrst halda því fram að þjóðarmorð væri framið gegn hvítum Suður-Afríkumönnum sem eru yfirleitt kallaðir Búar á íslensku eða Afrikaners á þeirra máli og eru afkomendur hollenskra landnema sem settust að í norðaustanverðu landinu þegar Bretar tóku við stjórn Höfðanýlendunnar.

Hann segir eigin uppruna veita sér sérstakt vægi þegar hann andmælir málflutningi Bandaríkjaforseta.

„Ég er sjálfur Búi frá Suður-Afríku og get sagt að ég hef aldrei upplifað neitt af þessu tagi,“ segir Meyer. Hann segist vilja ræða málið beint við Trump og komast að því hvaðan þær upplýsingar komi sem hafi mótað afstöðu forsetans.

Trump hefur um tíma ítrekað sakað stjórnvöld í Suður-Afríku um að ofsækja hvíta íbúa landsins og talað um „þjóðarmorð“ á hvítum bændum. Fyrirliggjandi gögn styðja ekki þá lýsingu. Suður-Afríka glímir við mjög alvarlegt ofbeldis- og morðavandamál og árásir á býli eiga sér stað, en lögreglugögn sýna að meirihluti fórnarlamba ofbeldisglæpa, einnig á landsbyggðinni, er svartur.

Forveranum sparkað úr landi

Skipun Meyer í þetta embætti felur því í sér nokkuð augljós skilaboð, sérstkalega í ljósi örlaga forvera hans í starfi. Ebrahim Rasool hafði áður gegnt embætti sendiherrans í Washington frá 2010 til 2015 og svo aftur í janúar 2025. Í seinna skiptið varð þó dvöl hans skömm.

Marco Rubio utanríkisráðherra Bandaríkjanna rak hann hreinlega úr landinu í mars sama ár eftir innan við tvo mánuði í starfi vegna ummæla hans um hvíta yfirburðahyggju innan MAGA-hreyfingar Trump Bandaríkjaforseta.

Ummælin lét hann falla á fjarfundi suðurafrískrar hugveitu sem fjallaði um breytt pólitískt landslag vestanhafs. Rubio var snöggur að svara fyrir þessi ummæli sendiherrans og kallaði hann „race-baiter“, sem sagt stjórnmálamann sem kynti undir kynþáttadeilum, sem hataði bæði Bandaríkin og Trump.

Rasool stóð síðar við greiningu sína og sagði í viðtali við BBC að kynþáttahyggja innan Trump-stjórnarinnar væri að hans mati augljós. Hann lagði þó jafnframt áherslu á að Suður-Afríka yrði að bæta samband sitt við Bandaríkin.

Suður-Afríkumenn kölluðu brottvísunina óheppilega en sagðist áfram vilja byggja upp gagnkvæmt og farsælt samband við Bandaríkin. Sendiráðið var síðan sendiherralaust í rúmt ár, þar til Cyril Ramaphosa forseti valdi Meyer í apríl síðastliðnum.

Lykilmaður í að afnema aðskilnaðarstefnuna

Meyer er að mörgu leyti óvenjulegt val fyrir ríkisstjórn sem leidd er af Afríska þjóðarráðinu, ANC.

Hann var þingmaður og ráðherra Þjóðarflokksins, flokksins sem stjórnaði Suður-Afríku undir aðskilnaðarstefnunni, og varð einn helsti samningamaður ríkisstjórnar F.W. de Klerk þegar samið var um afnám hvíta minnihlutastjórnarinnar. Maðurinn hinum megin við borðið var Cyril Ramaphosa, þá aðalsamningamaður ANC og nú forseti Suður-Afríku.

Þegar formlegar viðræður höfðu siglt í strand árið 1992 mynduðu Meyer og Ramaphosa beina samskiptaleið milli ríkisstjórnarinnar og ANC. Samskipti þeirra urðu lykilþáttur í því að koma viðræðunum aftur af stað og leiddu meðal annars til samkomulags í september það ár sem greiddi leiðina fyrir frekari stjórnarskrárviðræður og fyrstu lýðræðislegu kosninga Suður-Afríku árið 1994. Meyer hélt áfram sem ráðherra í þjóðstjórn Nelsons Mandela eftir kosningarnar.

Traustið sem myndaðist milli hans og Ramaphosa fyrir rúmum þremur áratugum er enn til staðar. Meyer segir það eina ástæðu þess að forsetinn hafi kallað hann aftur til opinberra starfa og sent hann til Washington. Hin ástæðan sé sú að hann sé sjálfur úr þeim hvíta afríkönskumælandi þjóðarbrotinu sem Trump segist vera að verja.

„En ég er ekki hér til þess að vera fulltrúi Búanna einna,“ segir Meyer.

Sniðgengu G20-fund

Samskipti Bandaríkjanna og Suður-Afríku höfðu um áratugaskeið verið náin eftir afnám aðskilnaðarstefnunnar. Bandarísk stjórnvöld lýstu Suður-Afríku enn árið 2022 sem mikilvægum samstarfsaðila. Sambandið versnaði hins vegar hratt eftir að Trump sneri aftur í Hvíta húsið í janúar 2025.

Trump sakaði suðurafrísk stjórnvöld meðal annars um að gera eignir hvítra landeigenda upptækar og stöðvaði bandaríska fjárhagsaðstoð til landsins. Suðurafrísk stjórnvöld hafa hafnað þeirri lýsingu og sagt lögin miða að því að leiðrétta arfleifð aðskilnaðarstefnunnar, þegar langstærstur hluti lands var í eigu hvíta minnihlutans.

Ágreiningurinn snýst þó um meira en kynþáttamál og landareignir. Bandarísk stjórnvöld hafa einnig gagnrýnt náin samskipti Suður-Afríku við Rússland og Íran og harðlega gagnrýnt málshöfðun Suður-Afríku gegn Ísrael fyrir Alþjóðadómstólnum vegna ásakana um þjóðarmorð á Gaza.

Marco Rubio ákvað í febrúar í fyrra að sækja ekki utanríkisráðherrafund G20-ríkjanna í Jóhannesarborg og Bandaríkin sniðgengu síðar leiðtogafund G20 í Suður-Afríku.

Sýndi Ramaphosa ótengd myndbönd af netinu

Deilan náði eins konar hátindi fáránleikans í maí í fyrra þegar Ramaphosa heimsótti Trump í Hvíta húsið í þeirri von að lappa upp á samskipti ríkjanna. Þar lét Trump skyndilega deyfa ljósin í forsetaskrifstofunni og sýndi Ramaphosa myndskeið og annað efni sem hann sagði sanna að hvítir Suður-Afríkumenn væru ofsóttir og myrtir.

Hluti þess efnis sem forsetinn lagði fram reyndist annað hvort túlkaður tæplega eða alls ótengdur því sem hann sagði það sýna. Meðal annars var ljósmynd af líkpokum, sem Trump gaf í skyn að sýndi myrta hvíta bændur í Suður-Afríku, í raun tekin í Lýðveldinu Kongó. Hvítir krossar sem forsetinn lýsti sem gröfum voru táknrænn minnisvarði en ekki grafreitur.

Á sama tíma kom Trump-stjórnin á sérstakri leið fyrir hvíta afríkönskumælandi Suður-Afríkumenn til að fá stöðu flóttamanna í Bandaríkjunum.

Samkvæmt breska ríkisútvarpinu hafa tæplega þrettán þúsund flóttamenn verið teknir inn í Bandaríkin frá því kerfið tók gildi og allir nema þrír þeirra verið frá Suður-Afríku. Stjórnin hyggst taka við allt að 17.500 hvítum Suður-Afríkumönnum til viðbótar á næstu tólf mánuðum.