Skapar sam­fé­lag mæðra eftir fæðingu: „Þetta snýst um móðurina ekki barnið“

Elín, sem er jógakennari og heimspekinemi við Háskóla Íslands, fékk styrk frá Nýsköpunarsjóði námsmanna til að vinna að rannsókninni „Hulin þekking kvenna í kjölfar barnsburðar“ um mótun sjálfsins hjá konum á sængurlegutímabili. 

Auk ítarlegrar skýrslu voru afurðir rannsóknarinnar tvær. Vettvangur í námskeiðsformi fyrir mæður þar sem þær geta opnað sig, rætt saman og lært hvor af annarri og Instagram-aðgangurinn „Viskubrunnur foreldra“ þar sem birtast ýmsir molar úr viðtölunum.

Vísir ræddi við Elínu um rannsóknina og líf mæðra eftir fæðingu barns.

Ekkert fjallað um sjálf mæðra á sængurlegu

Aðdragandann að rannsókn Elínar má rekja til ritgerðarskrifa hennar um stækkun sjálfsins í gegnum barneignarferlið og uppgötvun á því að ekkert hafði verið skrifað um sjálf kvenna á sængurlegutímabili.

„Ég var að skrifa BA-ritgerð í heimspeki sem fjallaði um stækkun sjálfsins í gegnum barneignarferlið hjá þeim einstaklingi sem gengur með barnið. Ég og leiðbeinandi minn vorum báðar að leita að heimildum um „post-partum“ tímabilið, sængurlegutímabilið, heimspekilegum rannsóknum um sjálfið,“ segir Elín.

„En við gripum bara í tómt og fundum ekkert. Þannig okkur datt í hug að þetta væri eitthvað sem þyrfti að rannsaka,“ segir hún um tilkomu rannsóknarinnar.

Í kjölfarið sótti Elín um styrk hjá Rannís til að rannsaka sjálf mæðra á sængurlegutímabilinu og fékk hann. 

Rannsóknin sem fólst í löngum viðtölum var í grunninn heimspekileg. Nýsköpunargildið hafi hins vegar verið mikið og sá hún að það væru mikil not fyrir niðurstöðurnar í raunheimum.

„Ég tók eigindleg viðtöl, það sem kallast örfyrirbærafræðileg (e. microphenomenological) djúpviðtöl,“ segir hún um flókna aðferðafræðina. 

Örfyrirbærafræði er hugtak sem Elín segir að sé í mikilli mótun í heimspeki núna.

„Þú rifjar upp móment í lífi þínu og staðsetur þig þar. Þetta er ekki sálfræðilegt eða til vinna úr því heldur meira til að kanna hvernig upplifunin var á akkúrat því augnabliki,“ segir hún um viðtölin sem voru yfirleitt á bilinu einn til tveir klukkutímar. Það var því gríðarlegt magn upplýsinga sem fékkst úr viðtölunum.

„Ég gekk út frá þessu varðandi meðgöngu, fæðingu og sængurlegu hjá þeim sem ég tók viðtöl við en af því þetta var nýsköpunarverkefni langaði mig að geta nýtt þekkinguna,“ segir hún.

Sköpuðu samfélag mæðra eftir fæðingu

Hún hafi því haft samband við Emmu Marie Swift, ljósmóður hjá Fæðingarheimili Reykjavíkur, til að vinna áfram með niðurstöðurnar. Saman nýttu þær upplýsingarnar til að búa til samfélag mæðra eftir fæðingu, eins konar blöndu af námskeiði og umræðuvettvangi.

Sjá einnig: Vilja valdefla konur á nýju Fæðingarheimili Reykjavíkur

„Ég komst að því að það vantar eitthvað sem grípur mæðurnar, eftir fæðingu. Það er rosamikil áhersla á mæður í mæðravernd fram að fæðingu og mikill undirbúningur fyrir fæðinguna. Svo er hægt að fara á námskeið um fyrstu dagana eftir fæðingu,“ segir Elín.

„En svo ertu í lausu lofti. Það vantar eitthvað utanumhald, eitthvað kerfi, áframhaldandi mæðravernd eða hópmæðravernd eftir fæðingu.“

„Við erum þess vegna að setja saman hópa hjá Fæðingarheimilinu. Við erum að reyna að finna út hvað þetta heitir, þetta er auðvitað námskeið og það eru sérfræðingar að deila þekkingu. En þetta er ekki svona eiginlegt námskeið þar sem þú sest niður og hlustar á fyrirlestra,“ segir Elín um námskeiðið.

„Það er verið að mynda þetta samfélag, það eru allir á jafningjagrundvelli, þú færð upplýsingar frá sérfræðingunum en líka hinum mæðrunum,“ segir Elín um þetta samfélag mæðra sem er að verða til á Fæðingarheimili Reykjavíkur.

„Þetta snýst um móðurina en ekki barnið,“ bætir hún við.

Viðtölin viskubrunnur fyrir foreldra

Vegna lengdar viðtalanna segir Elín að hún hafi safnað svo mikið af góðu efni sem henni fannst þurfa að fara fyrir almenning. Til varð „Viskubrunnur foreldra“, vettvangur á Instagram með fróðlegum vísunum úr viðtölunum.

„Ég opnaði á Instagram það sem heitir Viskubrunnur foreldra þar sem ég er að deila niðurstöðum og glefsum úr viðtölunum,“ segir Elín um aðra afurð rannsóknarinnar. 

„Það var svo ofsalega margt sem kom fram í viðtölunum. Svo mikið af gullkornum og þekkingu sem þær sem ég ræddi við búa yfir. Mig langaði að geta deilt því áfram án þess að það væri í skýrslu og svo það væri aðgengilegt,“ segir Elín um Instagram-síðuna sem hún segir vettvang fyrir fólk í sömu stöðu til að spegla sig.

Flestar fóru ekki samstundis á bleika skýið

Eitt það forvitnilegasta við niðurstöður rannsóknarinnar var að níutíu prósent kvennanna sem Elín ræddi við höfðu ekki farið á bleika skýið samstundis og þær fengu börnin sín í hendurnar.

En hverjar voru niðurstöður þessarar rannsóknar fyrir utan þessar tvær afurðir sem urðu til?

„Þetta eru bara tuttugu konur sem ég ræddi við og vonandi fæ ég tækifæri til að taka miklu stærri rannsókn einhvern tímann. Átján af þessum tuttugu konum sögðust ekki hafa farið á þetta instant bleika ský,“ segir hún um upplifun kvenna af því að fá börn sín í hendurnar.

„Orðræðan er mikið þannig að þú færð barnið þitt í hendurnar um leið og það kemur út hvernig sem það gerist og ert yfir þig ástfangin. Reynsla þessara átján var ekki sú, en það er ekki þar með sagt að það hafi komið seinna en það kom allavega ekki samstundis.“

„Margar upplifðu skömm út frá því og fannst þetta erfitt að viðurkenna. Sumar höfðu glímt við ófrjósemi og aðrar búnar að bíða og bíða og bíða eftir þessu barni sem þú ert loksins komin í hendurnar. Svo upplifirðu kannski bara að þú ert hissa eða þreytt, þig langar bara að hvíla þig. Það kemur einhver allt önnur tilfinning heldur en var búið að segja þér að kæmi,“ segir hún um upplifun kvennanna.

„En það voru líka tvær sem fengu barnið í hendurnar og upplifðu að himnarnir opnuðust. En það er kannski ekki algengast,“ segir Elín.

Lengi að verða aftur að einstaklingum eftir stækkun sjálfsins

Þá segir Elín að nær allar konurnar hafi fundið fyrir sjálfi sínu stækka þegar barnið kom í heiminn. Það hafi tekið þær langan tíma að verða aftur að einstaklingum. 

„Önnur niðurstaða og sú helsta, af því þetta er heimspekileg rannsókn, er að allar nema ein lýstu því að sjálfið þeirra, tengingin við þetta ég sem við búum yfir, væri breytt. Þær hefðu einhvern veginn stækkað.“

Hún segir konurnar allar hafa lýst þessum upplifunum sínum á mjög myndrænan hátt. 

„Sumar lýstu því sem uppfærslu eins og það væri tölvubúnaður, það væri búið að skipta um hugbúnað en tölvan væri sú sama. Þær upplifðu sig stærri, eins og skilin milli móður og barns hefðu horfið, barnið varð innan þeirra sjálfs,“ segir hún um stækkun sjálfsins.

„Áhugavert líka að þær töluðu um að það tæki eitt til tvö ár að upplifa sig aftur sem einstakling algjörlega eftir fæðingu barnsins,“ segir hún um mæðurnar sem áttu börn á ýmsum aldri, allt frá nýfæddum upp í uppkomin börn og allt þar á milli.

Konur týni sér ekki þó þær fari í smá bið

Elín segist ekki vera sammála því að konur týni sér eftir barneign. Vissulega taki móðurhlutverkið gjarnan yfir en það þurfi líka að leyfa konum að endurmóta formið eftir að þær verða mæður.

Maður hefur líka oft heyrt að konur upplifi það þannig að móðurhlutverkið taki yfir. Þær verði ekkert nema móðir.

„Og það er kannski allt í lagi. En það fylgir því ákveðin samfélagsleg pressa að vera tilkippileg í að fara út og vera þú sjálf. Samfélagið ætlast til þess að þú sért sú sama og fyrir barnsburð en raunin er sú að þú ert gjörbreytt og passar kannski ekki lengur í sama form,“ segir Elín sem segir samfélagið skorta sveigjanleika þegar kemur að mæðrum.

„Það er algengt að það sé talað um að konur týni sér eftir barneign. Ég er ekki alveg sammála því, eftir þessa rannsókn, að við séum týndar. Ég hugsa að það sé meira, eins og ein lýsti því, að við erum settar á hold, eins og þegar þú hringir eitthvert og þarft bara að bíða.“

„Þú ert alveg þarna en þú ferð í bakgrunninn. Þó að áherslurnar breytist og það sé ekki jafn einfalt að sinna áhugamálum, félagslífi og vinnu. Þá er það kannski allt í lagi. Það þarf kannski að opna umræðuna um að það er allt í lagi að vera alls konar og upplifa alls konar,“ segir Elín.