Týndi bók­staf­lega röddinni eftir ára­tugi af aga

Lilja er fædd árið 1991 og ólst upp á Íslandi. Hún fann fljótt að dansinn átti hug hennar allan og að hún ætlaði sér eins langt og hún kæmist. Eftir að hafa útskrifast úr hinum heimsfræga og gríðarlega virta listaháskóla Julliard í New York lá leið hennar í dansflokk sem ferðaðist um allan heim.

Allt leiðinlegt í samanburði við dansinn

„Mér fannst svo ótrúlega gaman að bæta mig og mér leið bara eins og ég væri að fljúga þegar ég dansaði, svolítið svona eins og Billy Elliot leið,“ segir Lilja kímin. Hún er samtímis jarðbundin, yfirveguð skapandi og lífleg og hefur þurft að tileinka sér gríðarlegan aga í listsköpuninni.

„Ég hafði aldrei gaman að drama eða neinu svoleiðis sem unglingur og mér fannst í raun allt í samanburði við dansinn leiðinlegt eða óáhugavert. Snemma vissi ég að ég ætlaði að ná langt og mig dreymdi og að vera á stóru sviði í útlöndum. Markmiðið var alltaf að verða eins góð og ég mögulega gat, ná bestu mögulegri tækni til að geta farið út í heim.“

Sextán ára flutt til New York

Eftir grunnskóla fór Lilja í eitt ár í MH og segist engan veginn hafa fundið sig þar.

„Þetta var bara ekki minn staður og ég var ekki mikið að tengja við fólkið í kringum mig. Þannig að sextán ára gömul ákveð ég að prófa að flytja til New York og fór í ballettskólann Joffrey.“

Skólinn bauð ekki upp á bóklegt nám þannig Lilja eyddi frítíma sínum við heimalærdóm í fjarnámi.

„Ég var í raun alltaf að dansa nema þegar ég var ein heima í tölvunni að læra. Ég fann mig ekki alveg þar heldur, þetta var mjög strangur klassískur ballettskóli þar sem kennarar slóu mann með priki.“

Lilja komst inn í sumarprógramm hjá ballettflokki þar sem hún kynntist stelpu sem var í dansnámi við Julliard.

„Ég fékk bara stjörnur í augun og fann svo sterkt hjá mér hvað mig langaði að verða eins dansari og hún,“ segir Lilja hlæjandi og bætir við: „Þess vegna fór ég í prufur þar, komst inn og byrja þar átján ára gömul. Þetta er háskólanám en þrátt fyrir að ég væri ekki búin með stúdentinn fékk ég undanþágu til að stunda námið.“

Julliard draumur í dós

Við tóku fjögur ævintýrarík ár og þarna fann Lilja sig svo sannarlega.

„Þetta var bara draumur í dós. Þarna fann ég algjörlega mitt fólk, við vorum mikið að vinna með leiklistar- og tónlistarnemum, óperusöngvörum og fleiri listafólki. Fyrsta árið var ég í svona heimavist og gat gengið yfir brú þaðan og yfir í skólann. Ég var með íslenskum fiðluleikara í herbergi og þetta var mikið ævintýri.“

Dagarnir hjá Lilju hófust alltaf snemma og samhliða dansinum stúderaði hún tónlistarfræði og hugvísindi.

Við vorum til dæmis að lesa Nietzsche í morgunsárið og fara svo í tæknitíma í dansi. Eftir hádegi var áherslan lögð á undirbúning fyrir sýningar þar sem við unnum með alls kyns danshöfundum hvaðan af og þetta undirbjó mann vel fyrir atvinnumennskuna.“

Heimþráin lét mest á sér kræla í upphafi þar sem lífið gat verið dálítið einmanalegt.

„Ég var náttúrulega sextán ára þegar ég flutti og fann alveg fyrir brjálæðislegri heimþrá en ég var svo heppin að frænka mín og frændi bjuggu úti, sem ég hafði reyndar aldrei hitt áður. Þau leyfðu mér að búa hjá sér fyrsta árið mitt úti og þau eru yndislegasta fólk sem ég þekki í dag, algjör mamma og pabbi númer tvö.“

Lifðu fyrir listina og gleðina

Það minnkaði söknuðinn heim töluvert að sögn Lilju.

„Vá hvað ég hafði líka gott af því að fá að sakna Íslands. Svo einhvern veginn fór það með tímanum, sérstaklega eftir að ég byrjaði í Julliard. Fólkið sem ég kynntist þar varð önnur fjölskyldan mín og þetta varð rosa mikið mitt heima. 

Samfélagið iðaði af lífi, rosalega listrænn hópur sem lifði fyrir listformið en að sama skapi vorum við mikið að fíflast og leika okkur inn á milli. Þetta var auðvitað brjálæðislega stíft prógramm og við studdum fast við hvert annað. Þetta var bara algjör draumur.“

Þegar Lilja lauk skólavistinni fékk hún svokallað Artist visa þar sem hún mátti vinna í eitt ár í Bandaríkjunum.

„Þar tek ég alls konar verkefni að mér sem voru aðallega í New York. Ég vann með alls kyns danshöfundum sem voru að gera það gott og ég passaði inn í þeirra sýn á verkefnum.“

Ástin kviknaði á þriðju hæð

Í náminu bankaði ástin upp á þegar Lilja kynntist bandarískum samnemanda úr leiklistinni. Sá heitir Aaron Moten, fæddur 1989, og þau giftu sig árið 2014.

„Leikarar og dansarar voru saman á þriðju hæð skólans og við byrjuðum að taka eftir hvor öðru bæði þar og í heimapartýjum. Svona tveimur vikum eftir að við byrjuðum saman pakkaði hann dótinu sínu í bakpoka og flutti inn til mín, ég held við höfum ekki einu sinni þurft að ræða það, þetta var mjög afslappað og flæddi strax rosalega vel,“ segir Lilja brosandi.

Vann hjá eiginmanni Natalie Portman

Lilja hélt áfram að dansa í Bandaríkjunum og þurfti ekki að sækja um sérstakt vinnuleyfi þar sem þau voru gift. Árið 2015 fékk hún stórt tækifæri í Los Angeles hjá flottum dansflokki og hjúin ákveða að flytja sig yfir á vesturströndina.

„Þá var Aaron líka búinn að vera að íhuga að reyna fyrir sér í LA eftir að hafa verið í leikritum og litlum verkefnum í New York. Ég fæ stöðu hjá flokknum LA Dance Project þar sem Benjamin Millepied, fyrrverandi eiginmaður Natalie Portman, er listrænn stjórnandi.

Það var mjög gaman að koma sér fyrir í LA. Það er ákveðið hark sem fylgir því að búa í New York og mikill hraði. Ég lærði þó þar að það er munur á því að vera upptekin bara til að vera upptekin og að vera upptekin og að koma miklu í framkvæmd. Það var mjög huggulegt að vera svo komin í sól og sand og aðeins meira pláss.“

Tólf tíma flug og beint á svið

Eftir flutningana tekur svo við gríðarlega mikil vinna hjá Lilju.

„Flokkurinn er að ferðast allavega helming ársins og koma fram víða um heim. Þetta er lítill flokkur og við vorum öll á milljón, rosa gaman en líka rosa krefjandi. Ég upplifði það sem svo að því meira krefjandi sem verkefnið var því meira gefandi var það líka. 

Svo komu öll þessi ferðalög inn, við vorum að fljúga frá LA til Frakklands og sýna daginn eftir með brjálaða flugþreytu. 

Ég fór að hafa aukinn áhuga á íþróttasálfræði og frammistöðukvíða og fannst áhugavert að skoða hvað væri að gerast hjá manni, hvaða tilfinningar kvikna, hvað er maður að hugsa um. 

Allt í einu kom bara tímapunktur hjá mér þar sem mér fannst ég þurfa að velja á milli þess að gera allt eða ekkert. Annað hvort gera þetta sturlað vel eða bara sleppa þessu. Það er ekkert svigrúm fyrir annað en dansinn. 

Ég var búin að ná nokkuð langt og var í eftirsóknarverðri stöðu þannig maður varð bara að standa sig. Ég fékk fljótt nóg, mögulega eitthvað svona burn-out, og ég varð rosalega þreytt hratt.“

Tók skref frá dansinum og eignaðist dóttur

Þá var komið að smá kaflaskilum hjá Lilju og þau Aaron ákveða að reyna á barneignir.

„Þú færð ekkert barnseignafrí í Bandaríkjunum, það er allavega mjög sjaldgæft til dæmis að dansflokkar úti séu að styðja eitthvað við mæður. Þannig við kýlum á þetta og eignumst elstu dóttur okkar úti.“

Lilja tók því skref í burtu frá atvinnumennsku og þegar dóttir þeirra varð eins árs ákváðu þau að flytja til Íslands.

„Heilt yfir var það rosalega góð upplifun og ég var svolítið í nostalgíukast. Í myrkrinu, að kveikja á útvarpinu í morgunsárið, þetta var yndislegt tímabil. Svo byrja ég að kenna í JSB, Listdansskólanum og Listaháskólanum. Ég ætlaði alltaf að koma mér aftur inn í dansinn en fann mig ekki nógu vel innan danssenunnar hérna. Ég komst til dæmis aldrei inn í Íslenska dansflokkinn.“

Hún segist snemma á ferlinum hafa lært að það þarf ótal margt að spila inn í til þess að vera ráðin í flokk eða verkefni.

„Þetta er auðvitað smekksatriði og fólk verður að smella saman. Þú sem danshöfundur annað hvort fílar dansarann eða ekki, þetta snýst ekki um ferilskrá og þú getur ekki sýnt fram á að þú sért hæfust í eitthvað verkefni eins og er kannski á öðrum sviðum í atvinnulífinu. 

Maður verður bara að sætta sig við það og það var alveg smá vont í hjartað fyrst. Til lengri tíma litið hafði ég rosa gott af þessu, að fá bara nei.“

Ekki tilbúin að kveðja framkomuna

Nei-ið ýtti Lilju í aðrar áttir sem skráði sig í sálfræðinám en sá áhugi hafði grasserað hjá henni lengi.

„Á meðan ég var í náminu eignaðist ég tvær stelpur í viðbót. Eftir það finn ég hjá mér að ég er ekki alveg tilbúin að hætta að koma fram og ég byrja að feta mig áfram í leiklistinni.“

Eftir fimm ár á Íslandi flutti þá fimm manna fjölskyldan aftur út.

„Aaron var mikið í burtu inni á milli og fór alltaf þangað sem vinnan var. Hann langaði alltaf að prófa að búa á Íslandi og lærði betur að tala íslensku sem var frábært. 

Maður finnur samt að það er smá erfitt að eignast nýja vini á Íslandi nema þú sért kannski með vinnufélaga. Í LA er þetta þveröfugt og eiginlega of mikið, það væri kannski hægt að finna einhvern milliveg,“ segir Lilja hlæjandi.

Aaron fékk svo hlutverk í vinsælum sjónvarpsþáttum sem bera heitið FallOut og var það forsenda fyrir því að fjölskyldan fluttist til LA.

„Það var heljarinnar vinna að koma börnum fyrir í leikskóla og skóla úti en þegar það var allt komið þá byrja ég að fara í áheyrnarprufur og koma sjálfri mér á framfæri. Ég tók tvö verkefni að mér á þessu tímabili í litlum hlutverkum í litlum verkefnum sem enginn mun sjá,“ segir Lilja og skellir upp úr. Hún bætir við: „Þetta var mjög lærdómsríkt og skemmtilegt. Mér leið eins og krakka á róló.“

Í leiklistinni fyrir sjálfa sig

Hún er núna hægt og rólega að vinna að leiklistinni en er harðákveðin í því að nálgast hana á allt annan hátt en dansinn.

„Það var rosalega sterkt í mér að ég þyrfti alltaf að vera að sanna mig. Kannski er það eitthvað úr æsku, eitthvað miðjubarns-einkenni, að vilja gera hlutina almennilega og mikið keppnisskap. 

Dansinn er rosalegur samkeppnisheimur, maður fékk ekkert þátttökumedalíu og þetta krafðist brjálaðs áhuga og mikillar ástríðu. 

Í seinni tíð finn ég að það er að sjálfsögðu miklu hollara að vera í samkeppni við sjálfa mig. Það er ekki góð nýting á tíma eða orku að vera stöðugt að sanna sig fyrir einhverjum öðrum.

Ég er miklu rólegri í dag og er að nálgast leiklistina allt öðruvísi. Núna finn ég fyrir ástríðu sem er miðuð að því að bæta sjálfa mig sem persónu. Að halda áfram að læra, vaxa og leyfa sálinni minni að blómstra meira. Þetta er eitthvað sem ég er algjörlega að gera fyrir mig.“

Fórnar líkamanum og týnir röddinni

Lilja segist alltaf bera ómælda virðingu fyrir dönsurum en hún hafi sjálf áttað sig á ýmsu í seinni tíð sem hafi ekki endilega verið gott fyrir hana.

„Þú fórnar algjörlega líkamanum og svo máttu eiginlega ekki hafa neina skoðun heldur. Þú gerir bara það sem þér er sagt og verður að hafa brjálæðislega mikinn aga. Fyrir utan stöðugu pressuna á að vera alltaf í undirþyngd, sem tekur náttúrulega rosalega á, sérstaklega hjá stelpunum.

Það sem ég fattaði ekki fyrr en ég var í sálfræðinni var svo hversu mikið röddin mín hafði þjáðst, bara bókstaflega raddböndin mín. Þú mátt ekki einu sinni svara. Ef þú færð leiðréttingu í balletttíma verðurðu bara að kinka kolli, það er ekkert í boði að einu sinni spjalla um hana.“

Þá sé í það minnsta mikilvægt að vera meðvitaður um að þetta geti haft afleiðingar. 

„Allavega að gera eitthvað á móti balletnum eins og bókstaflega að tala, ekki alltaf að kyngja öllu. Svo fékk maður stundum athugasemdir þar sem danshöfundar hreyttu einhverju í þig, eins og: „Hvernig komstu eiginlega inn í þennan skóla“, „Gerðu þetta eins og hún“ eða þá að þeir snúa upp á handlegginn á manni. 

Maður kyngdi því bara og fór svo kannski inn á baðherbergi að gráta. Nú horfi ég til baka og hugsa bara hvað var eiginlega að þessum gæja, að níðast á einhverjum börnum.“

Ætla að kaupa hús úti

Hún segist ná að vinna vel úr þessu með tímanum og sjá þetta utan frá.

„Það er rosa gott og það er ekkert skrýtið að ég hafi orðið svona lítil. Ég held líka að þess vegna hafi mig langa í leiklistina. Það er svo ofboðslega gott að fá að tala, ekki bara þegja og hlusta.“

Það er spennandi kafli fram undan hjá Lilju og hennar fjölskyldu úti og hún segir þau alltaf halda góðri tengingu við Ísland.

„Við erum núna að fara að kaupa hús úti og draumurinn er að kaupa svo sumarbústað hér heima og geta líka átt íbúð í bænum. Við tökum þetta skref fyrir skref og ætlum fyrst að ljúka við að kaupa hús úti og okkur líður mjög vel. 

Við erum að skoða annað hvort LA eða Austin, Texas. Fjölskyldan hans Aarons býr þar og við eyðum miklum tíma þar þegar við erum ekki að vinna.“

Jólapartý hjá Jeff Bezos

Aaron er nú í tökum á þriðju seríu af FallOut og segir Lilja að þetta sé mikið ævintýri. Þau hafa kynnst alls konar skemmtilegu fólki úti og njóta hversdagsleikans í sólinni.

„Nú erum við á fertugsaldri og það er svo skemmtilegt hvað fólk á öllum aldri er líflegt úti. Í partýjum kynnist maður alls konar fólki einmitt á alls konar aldri og það er mjög gaman. Það hefur verið mikið fjör að fara á verðlaunahátíðir sem honum er boðið á og alls konar uppákomur. 

Við fórum til dæmis einu sinni í jólapartý hjá Jeff Bezos, gestahúsið hans er eins og mansion með svona tíu japönskum klósettum. Það var eftirminnilegt. Mér finnst líka margir úti kunna að skemmta sér en það er svolítið í forgrunni að hugsa vel um sig, margir eru ekki að drekka, fara snemma að sofa og það er í tísku að sjá vel um sig sem ég fíla mjög vel.“

Fullkominn tími 33 ára

Lilja hefur sjaldan verið á betri stað og situr vel í sjálfri sér.

„Eftir að ég eignaðist þrjár stelpur á stuttum tíma og gaf mjög mikið af mér fann ég að ég þurfti að næra ýmsar hliðar hjá mér. Ég veit að ég verð bara betri mamma ef ég leyfi mér að gera það sem gleður mig og það er betra fyrir þær.“

Hún hlakkar til að sjá hvað framtíðin ber í skauti sér.

„Þegar ég var 26 ára hugsaði ég að það væri alltof seint að ætla að fara út í leiklistina. Svo þegar ég var orðin 33 ára fannst mér það fullkominn tími. Þetta snýst allt svo mikið um hugann og viðhorfið. Mikilvægast fyrir mér er að ná að þroskast í því sem ég geri en ekki hugsa ég ætla að vera best í þessu,“ segir Lilja brosandi að lokum.