Þjóðin á að njóta vafans

Kjarni heilbrigðrar og þjóðlegrar stjórnmálastefnu á okkar tímum er að skapa þannig umgjörð fyrir samfélagið að hún þjóni heildarhagsmunum þjóðarinnar en ekki aðeins afmörkuðum hagsmunum fjármagnsins. Með því er ekki horfið frá frjálsu markaðshagkerfi en þó viðurkennt að þessir hagsmunir fara ekki alltaf saman. Þegar þeir rekast á, skal þjóðin njóta vafans.

Í gegnum EES-samninginn höfum við Íslendingar notið góðs af aðgangi að innri markaði Evrópu, sem hefur skapað tækifæri fyrir útflutningsgreinar okkar. Sá samningur hefur því augljósa kosti, þótt aðra þætti hans verði að skoða í gagnrýnu ljósi.

Frjáls för fólks á svæðinu hefur hentað ágætlega þeim Íslendingum sem hafa viljað búa annars staðar í Evrópu. Að mínum dómi hefur þó sama frelsi annarra til að setjast að á Íslandi þróast með algerlega ósjálfbærum hætti, sem var ekki stefnt að við samþykkt samningsins fyrir þrjátíu árum.

Grundvallarhugtak í EES-samstarfinu er frelsi en þegar vel er að gáð hefur það þrönga, kapitalíska merkingu sem er bundin við frelsi fyrir vörur, þjónustu og fjármagn. Þar með er horft framhjá því hve mjög þetta tiltekna frelsi þrengir að öðru frelsi, nefnilega frelsi smáþjóðar til að lifa sínu sjálfstæða lífi án yfirvofandi tilvistarógnar. Í því ljósi er ekki úr vegi að spyrja sig hvaða þýðingu það hefði fyrir Íslendinga að skerða enn frelsi sitt á þessu sviði með fullri aðild að Evrópusambandinu.

Innflytjendamál innan Evrópusambandsins

Nú er það almennt viðurkennt að inngöngu Íslands í Evrópusambandið fylgir líklega aukið atvinnuleysi hér á landi. Slíkt ástand er okkur Íslendingum eitur í beinum af fjölmörgum ástæðum.

Þó hefur verið gefið í skyn að við þessa breytingu kynni hið hreyfanlega vinnuafl að leita síður til Íslands. Þar má því sannarlega velta fyrir sér hvort með því fengist betra jafnvægi í þennan þátt innflytjendamála. Það bendir þó fátt til þess.

Í fyrsta lagi bendir reynsla annarra velmegandi þjóða ekki til þess að aðild að Evrópusambandinu dragi úr aðflutningi frá fátækari ríkjum sambandsins. Í nokkrum af efnuðustu aðildarríkjunum er hlutfall fólks frá öðrum ESB-ríkjum sambærilegt við Ísland eða töluvert hærra.

Í öðru lagi byggist þessi von í raun á að ná stjórn á innflytjendastraumnum með því að gera Ísland að ófýsilegri dvalarstað. Aðrar leiðir ættu að koma sterklegar til greina, sem bitna ekki eins illa á heimamönum, og er þar af mörgu að taka.

Í þriðja lagi er er ekki útilokað að aðrar þær breytingar sem orðið gætu með aðild að Evrópusambandinu yrðu til þess að ýta frekar undir fólksflutninga til landsins. Þá væri sú breyting hins vegar orðin, að leiðir okkar Íslendinga til að bregðast við væru orðnar enn takmarkaðri en þær eru nú þegar.

Nægt er aðgerðaleysi okkar nú innan EES. Hér hefur til dæmis ekki komið til umræðu að æskja sambærilegrar undanþágu og Liechtenstein, sem takmarkar dvalarleyfi fyrir aðra EES-borgara með kvótasetningu. Slík athugun væri eðlilegra skref en að afsala sér slíkum rétti með varanlegum hætti.

Innflytjendur utan Evrópusambandsins

Þegar litið er til aðflutnings fólks úr öðrum heimshlutum inn til Evrópu, er ekki til fyrirmyndar sú stjórn sem ESB hefur haft á þeirri þróun, ef stjórn skyldi kalla. Um langt skeið hefur landamæravarsla verið í molum, hæliskerfið boðið upp á kerfisbundna misnotkun og lögmætri brottvísun ekki verið framfylgt nema alltof sjaldan.

Úr því að víða er ekki lengur grímulaust hægt að hunsa alveg vaxandi ákall almennings, hefur ESB á undanförnum árum boðað eða unnið að ýmsum umbótum sem ætlað er að styrkja landamæravörslu. Það eru enn sem komið er aðallega fyrirheit, sem hafa ekki borið þann árangur að treysta megi raunverulegri grundvallarbreytingu fram undan.

Víða byggist hagvöxtur í Evrópusambandinu á ódýru vinnuafli að utan án þess að sjálfbær lýðfræðileg stefna sé mótuð til framtíðar. Það er því ekki beint stefnuleysi, heldur er þetta beinlínis stefnan, sem væri þá líkleg til að móta enn frekar nálgunina á Íslandi um ókomna tíð.

Í hælismálum má lesa pólitískan vilja æðstu stjórnenda Evrópusambandsins úr þeirri staðreynd að þjóðir eins og Pólverjar og Ungverjar fá – með ákúrum, dómsmálum og sektum – bágt fyrir að vilja gæta sinna landamæra. Það vekur hins vegar ekki sömu viðbrögð þegar Spánverjar taka upp á verulegum tilslökunum á sínum landamærum og lögfesta dvöl milljóna manna sem komust inn í landið ólöglega. Þar með grafa þeir undan sameiginlegum ytri landamærum og senda þau skilaboð til umheimsins að leiðin inn í Evrópu sé bara að smygla sér inn.

Þessi ólíku viðbrögð undirstrika þann veruleika að Evrópusambandið hefur á undanförnum árum og áratugum mun frekar verið notað sem tæki til þess að knýja áfram vanhugsaðar

og skaðlegar hugmyndir inn í stefnumótun aðildarríkjanna, frekar en að vera sanngjarnt og lýðræðislegt samstarfsbandalag stoltra og sjálfstæðra Evrópuþjóða.

Á meðan svo er, tel ég hagsmunum okkar betur borgið utan ESB. Fyrir mér er stóra málið það sem Miðflokkurinn lagði áherslu á fyrir síðustu þingkosningar: að Ísland verði áfram Ísland.

Höfundur er þingmaður Miðflokksins.