Ríkið borgar brúsann vegna lang­dregnar rann­sóknar á á­rás við skóla­lóð

Þetta var niðurstaða Héraðsdóms Reykjavíkur.

Atvikið sem málið varðar átti sér stað í apríl 2020 við Laugarnesskóla í Reykjavík. Þar var maðurinn á gangi með hundinn sinn, og tók eftir því að við fótboltavöll skólans voru þrír bílar. Hann tók upp símann sinn og tók mynd af einum þeirra.

Samkvæmt manninum sjálfum kom þá drengur að honum, sagði honum að hætta að taka myndir og hrifsaði af honum símann. Maðurinn streittist á móti og tók piltinn niður, en þá kom annar drengur aftan að honum, tók hann í jörðina og sparkaði í síðu hans. Maðurinn taldi að allt í allt hafi þrír piltar verið á vettvangi, en einungist tveir þeirra ráðist á hann.

Vegna árásarinnar varð maðurinn fyrir varanlegu líkamstjóni.

Þekktir fyrir að beita ofbeldi

Vitni, sem sagðist ekki hafa séð upptök átakanna, lýsti því að hafa séð manninn liggja í jörðinni og svo þrjá til fjóra einstaklinga standa yfir honum, og sparka í hann og kýla. „Þessir einstaklingar væru þekktir fyrir að beita ofbeldi og vera ógnandi.“

Annað vitni sagði manninn ekki hafa veist að drengjunum með ofbeldi, hann hafi einungis ætlað að ná síma sínum aftur, en að einn drengurinn hafi komið aftan að honum og sparkað í hann nokkrum sinnum áður en hann lenti í jörðinni, og mögulega eftir það líka. Aðrir hefðu þó ekki tekið þátt í árásinni.

Einn ákærður og dæmdur

Einn piltanna var ákærður í málinu, og sakfelldi Héraðsdómur Reykjavíkur hann í lok árs 2022. Þó var það mat héraðsdóms í því máli að ákæruvaldinu hefði ekki fært fullnægjandi sönnur fyrir öllu því sem piltinum var gefið að sök. Til að mynda var talið ósannað að hann bæri ábyrgð á rifbeinsbroti mannsins.

Piltinum var gert að greiða 300 þúsund krónur í miskabætur, en gera má ráð fyrir að sú upphæð hafi verið talsvert lægri en það sem leitast var eftir fyrir manninn.

Brugðust hlutverki sínu

Í kjölfarið kvartaði maðurinn yfir seinagangi lögreglu við skýrslutökur yfir árásarmanni og vitnum, og yfir því að einungis einn hafi verið ákærður. Var slíkum skilaboðum komið á framfæri við ýmsar stofnanir.

Í dómnum kemur fram að rannsókn málsins hafi legið niðri í rúmlega níu mánuði, frá því skömmu eftir að árásin átti sér stað í apríl 2020 til janúar 2021. Aftur hafi verið gert hlé á rannsókninni í tvo mánuði nokkru síðar, og svo aftur í rúma sjö mánuði.

Í lok árs 2024 svaraði Ríkissaksóknari manninum og sagði að verulegir annmarkar hafi verið á rannsókn málsins og meðferð ákæruvalds. Rannsóknin hafi hvorki verið nægjanlega ítarleg né framkvæmd innan hæfilegs tíma. Lögregla og ákæruvald hefðu brugðist hlutverki sínu.

Covid-afsökun haldi ekki vatni

Maðurinn höfðaði mál gegn ríkinu, hvers dómur er hér til umfjöllunar, og vildi að skaðabótaábyrgð yrði viðurkennd. Málflutningur ríkisins var á þá leið að ekki væri deilt um það að rannsóknin hafi í einhverjum atriðum verið ólögmæt, en hún hafi hins vegar ekki verið saknæm, og ef hún teldist saknæm væri það vegna stórfellds gáleysis.

Dómurinn féllst á síðari kostinn, að háttsemin hafi verið saknæm og falið í sér stórfellt gáleysi. Lögreglan mun hafa veitt þau svör að Covid-heimsfaraldurinn hafi sett strik í reikninginn. Að mati dómsins eru þær skýringar haldlausar.

Hefði verið erfitt sama hvað

Þá segir í dómnum að þótt tafir á skýrslutökum í málinu hafi tafist með óskiljanlegum hætti hafi ákæruvaldinu alltaf verið nokkur vafi á höndum varðandi það hverja ætti að ákæra í málinu, þar sem framburður vitna væri þvers og kruss um það hverjir tóku þátt í árásinni. Ekki sé hægt að fullyrða um hvort fleiri eða aðrir hefðu verið ákærðir hefði rannsókn málsins verið betri, eða þá hvort héraðsdómur hefði sakfellt fleiri.

Dómurinn harðorður í garð lögreglu

Að því sögðu komst dómurinn þó að þeirri niðurstöðu að ríkinu bæri að borga manninum eina milljón króna í bætur, sem og tvær milljónir í málskostnað.

Dómurinn er harðorður um starfshætti lögreglu:

„Starfshættir lögreglunnar í þessu máli lýsa skorti á skipulagi, stjórnunarvanda og skeytingarleysi gagnvart mikilvægum hagsmunum [mannsins] og almennings. Slík óskilvirkni í vinnubrögðum kalla á endanum á aukinn mannafla og kostnað og er til þess fallin að draga úr nauðsynlegu trausti til lögreglu.“