Land­helgis­gæslan til taks - í heila öld

Landhelgisgæsla Íslands fagnar í dag 100 ára afmæli.

Í heila öld hefur hún staðið vörð um öryggi lands og þjóðar, verndað íslenska hagsmuni á hafi og komið fólki til bjargar við erfiðustu aðstæður.

Þann 1. júlí árið 1926 eignaðist íslenska ríkið björgunarskipið Þór sem keypt var til landsins af björgunarfélagi Vestmannaeyja.

Stuttu áður hafði varðskipið Óðinn, fyrsta sérsmíðaða íslenska varðskipið, komið til landsins. Og þar með hófst skipuleg gæsla íslenskrar landhelgi og vernd fiskimiðanna. Síðan þá hefur hlutverk Landhelgisgæslunnar vaxið og þróast í takt við breytt samfélag, nýjar ógnir og auknar kröfur um öryggi.

Miklu meira en leitar- og björgunarsveit

Í hugum margra er Landhelgisgæslan fyrst og fremst tengd leit og björgun. Þyrlur gæslunnar, varðskip og áhafnir hafa komið ótal manns til bjargar og oft unnið við aðstæður sem reyna til hins ýtrasta á fólk og búnað. En verkefni Landhelgisgæslunnar eru mun fjölbreyttari.

Hún sinnir löggæslu á hafi, eftirliti með landhelgi og efnahagslögsögu Íslands, sjúkraflutningum, viðbrögðum við náttúruvá og mengunarslysum, auk mikilvægra verkefna á sviði öryggis- og varnarmála. Hún rekur skip, loftför og stjórnstöðvar og vinnur náið með öðrum viðbragðsaðilum, nágrannaþjóðum og bandalagsríkjum.

Landhelgisgæslan er ein af meginstoðum almanna- og þjóðaröryggis Íslands.

Það hlutverk hefur sjaldan verið mikilvægara. Heimsmyndin hefur breyst hratt og þjóðin finnur að öryggi landsins verður ekki tekið sem sjálfsögðum hlut.

Ísland er herlaus þjóð og verður það áfram. Þess vegna skipta sterkir borgaralegir innviðir okkur enn meira máli. Þeir eru fyrsta lína varna okkar.

Löggæsla á hafi

Yfirstandandi aðgerð Landhelgisgæslunnar sýnir vel hversu mikilvægt hlutverk hennar er. Markmiðið er að tryggja öryggi allra sjófarenda og sjá til þess að íslensk lög séu virt, í samræmi við löggæslu- og öryggishlutverk Landhelgisgæslunnar á hafi.

Þessi aðgerð minnir okkur á að löggæsla á Íslandi fer ekki aðeins fram á götum borga og strætum bæja. Löggæsla fer einnig fram langt úti á hafi, við krefjandi aðstæður og oft langt frá annarri aðstoð.

Þar er Landhelgisgæslan fulltrúi íslenska ríkisins. Hún gætir öryggis, lögsögu og hagsmuna þjóðarinnar.

Það lýsir afmælisbarninu afar vel að afmælisgleði var frestað til að sinna verkefnum á hafi úti. Að tryggja öryggi sjómanna.

Styrkurinn felst í fólkinu

Tæki og búnaður skipta miklu máli. Varðskip, þyrlur, flugvélar og stjórnstöðvar eru nauðsynleg til þess að Landhelgisgæslan geti sinnt verkefnum sínum.

En hinn raunverulegi styrkur hennar felst í fólkinu.

Í áhöfnum skipa og loftfara, sérfræðingum, vélstjórum, flugmönnum, stýrimönnum, björgunarfólki, varðstjórum og öllu því starfsfólki sem er reiðubúið að leggja af stað þegar kallið kemur. Oft inn í óvissu, erfiðar aðstæður og jafnvel hættu.

Þetta fólk hefur í heila öld sýnt hvað felst í þjónustu við samfélagið. Störf þess hafa bjargað mannslífum, verndað náttúruauðlindir og öryggi Íslands.

Kjörorð Landhelgisgæslunnar, „Við erum til taks“, eru því meira en falleg orð. Þau eru loforð til þjóðarinnar. Loforð sem hefur verið efnt í heila öld.

Íslensku þjóðinni þykir vænt um Landhelgisgæsluna. Fáar stofnanir njóta jafn djúpstæðs trausts. Það traust er ekki sjálfgefið. Það hefur áunnist með heilli öld af þjónustu og fagmennsku.

Við þekkjum sögurnar. Við þekkjum björgunarafrekin, hetjudáðina við erfiðar aðstæður og ótal verkefni sem hafa verið unnin fjarri sviðsljósinu. Við vitum að þegar á reynir er Landhelgisgæslan til taks.

Á 100 ára afmæli Landhelgisgæslu Íslands er því tilefni til að líta stolt yfir farinn veg. En jafnframt til að tryggja að stofnunin verði áfram öflug, vel mönnuð og búin þeim tækjum sem hún þarf til að takast á við verkefni framtíðarinnar.

Við sem þjóð stöndum í þakkarskuld við Landhelgisgæsluna.

Til hamingju með 100 árin.

Höfundur er dómsmálaráðherra