Ný til­skipun Talíbana lög­leiði barna­hjóna­bönd á ný

Barnahjónabönd voru gerð refsiverð fyrir valdatöku Talíbana fyrir um fimm árum og settur lágmarksaldur fyrir hjónaband. UN Women segir í tilkynningu um málið að ný tilskipun, nr. 18, sé enn ein aðförin að rétti og öryggi afganskra kvenna og barna.

Í tilkynningu frá samtökunum segir að ný tilskipun, sem gefin var út af ríkjandi stjórnvöldum þann 14. maí 2026, setji fram ný skilyrði fyrir skilnaði og veki alvarlegar áhyggjur af barnahjónaböndum og samþykki kvenna. Tilskipunin marki breytingu frá lögum sem voru í gildi fyrir valdatöku Talíbana fyrir nær fimm árum þar sem tilgreindur var lágmarksaldur fyrir hjónaband og nauðungar- og barnahjónabönd gerð refsiverð.

Í nýrri tilskipun sé engan lágmarksaldur fyrir hjónaband að finna heldur megi finna leiðbeiningar um það hvernig sé hægt að ógilda barnahjónaband eða hvernig barn sem var neytt í hjónaband getur farið fram á ógildingu eftir að það hefur náð kynþroska.

Enn erfiðara að skilja við maka

Í tilkynningu frá UN Women um tilskipunina segir að með því að gefa í skyn að barnahjónabönd séu leyfileg sé hætta á að slík hjónabönd verði talin eðlileg.

„Tilskipunin gerir konum einnig erfiðara fyrir að skilja við maka sinn,“ segir í tilkynningu frá Un Women um málið.

Þar kemur einnig fram að konur standi frammi fyrir flóknari lagalegum hindrunum en karlar vilji þær sækja um skilnað. Þær þurfi, til dæmis, marga vitnisburði til að styðja beiðni sína um skilnað. Í sumum tilfellum geti eiginmaður hnekkt skilnaðarkröfu eiginkonu sinnar með yfirlýsingu eða með því að neita samþykki.

„Þetta undirstrikar enn og aftur að karlar og konur eru ekki lengur jöfn fyrir lögum í Afganistan, eins og staðfest var með nýlegri tilskipun nr. 12, sem gefin var út í janúar,“ segir í tilkynningu UN Women.

Sviptar grundvallarmannréttindum

„Næstum fimm ár eru liðin frá valdatöku talíbana í Afganistan og á þeim tíma hafa afganskar konur og stúlkur verið sviptar grundvallarmannréttindum sínum og reisn. Þessar takmarkanir á lífi og frelsi afganskra kvenna eru ekki tímabundnar, líkt og stundum hefur verið haldið fram; engin þessara skipana hefur verið afturkölluð,“ segir Stella Samúelsdóttir, framkvæmdastýra UN Women.

Hún segir afleiðingarnar skelfilegar.

„Lífslíkur kvenna hafa dalað og þær lifa lengur við slæma heilsu. Líkur á mæðradauða og barnahjónaböndum hafa aukist og ofbeldi gegn konum fer vaxandi. Það er mikilvægt að ein versta aðför að réttindum kvenna í heiminum verði ekki normalíseruð. Alþjóðasamfélagið verður að bregðast við strax, ekki aðeins svo hægt sé að mæta þörfum afganskra kvenna, heldur þarf að standa með afgönskum konum og stúlkum svo hægt sé að byggja upp framtíð þar sem þær geta látið ljós sitt skína,” segir Stella.

Hún bendir á að Ísland hafi verið eitt af þeim ríkjum sem hafa sýnt afgönskum konum og stúlkum samstöðu í verki.

„Til að mynda kallaði Ísland, í samstarfi við Suður-Afríku og Chile, eftir því að stofnuð yrði óháð rannsóknarnefnd um stöðu mannréttinda í Afganistan. Það var eitt af þeim málum sem Ísland hefur beitt sér fyrir með setu sinni í mannréttindaráðinu. Stjórnvöld hafa einnig stutt dyggilega við mikilvægt starf UN Women í Afganistan síðastliðin ár, sem hefur aldrei verið jafn mikilvægt og núna.“

Skora á Talíbana

Samtökin segjast hafa miklar áhyggjur af mögulegum afleiðingum nýju tilskipunarinnar, nr. 18.

„Afganskar konur og stúlkur eiga rétt á að lifa lausar við ofbeldi og mismunun. Þær eiga rétt á virðingu, öryggi, ferðafrelsi og þátttöku í opinberu lífi. Lagarammi verður að tryggja jafnræði fyrir lögum, vernda konur gegn hvers kyns ofbeldi og tryggja raunverulegan aðgang að réttarkerfinu án mismununar,“ segir í tilkynningunni.

Samtökin skora að lokum á Talíbana að tryggja að öll lög og stefnur verndi réttindi kvenna og stúlkna í samræmi við mannréttindasáttmála og samninga sem Afganistan er aðili að.