Þjökuð af sam­visku­biti meðan pabbinn bíður eftir plássi

Uppbygging hjúkrunarheimila á höfuðborgarsvæðinu hafa ekki haldið í við aukna þörf. Um áramótin biðu 667 manns eftir hjúkrunarrými sem eru 330 fleiri en fyrir sex árum. Fjórðungur þeirra sem bíður er í biðrými og langflestir þeirra á Landspítalanum. Þannig er komið fyrir föður Hafdísar Hönnu Ægisdóttur sem stakk niður penna á Facebook um helgina.

„Í samtali við heilbrigðisstarfsmann nýlega heyrði ég orð sem hafa ekki farið úr huga mér síðan. Viðkomandi sagði eitthvað á þá leið að langtímavistun aldraðs fólks á Landspítalanum væri farin að hafa skaðleg áhrif á líf þess og aðstandenda þeirra. Faðir minn var lagður inn á bráðamóttöku í lok október á síðasta ári og hann liggur enn inni á Landspítalanum. Hann er einn af um 120 einstaklingum sem bíða eftir úrræði sem hæfir þörfum þeirra en síðustu daga hafa fjölmiðlar fjallað um þessa stöðu og staðfest að þetta er ekki einstakt tilvik heldur kerfislægur vandi,“ sagði Hafdís Hanna í færslu sinni.

Beðið eftir sjálfsögðum úrræðum

„Starfsfólkið á Landspítalanum er yndislegt. Það gerir sitt allra besta á hverjum degi við að létta honum lífið. En sjúkrahús er sjúkrahús. Það er ekki heimili. Það er ekki langtímaúrræði fyrir aldraðan einstakling sem þarf ró, endurhæfingu, félagslega tengingu og umhverfi sem styður við reisn og lífsgæði. Bið á sjúkrahúsi er ekki hlutlaus. Hún hefur afleiðingar. Fyrir einstaklinginn, fyrir aðstandendur og starfsfólkið. Við búum í ríku samfélagi. Við höfum þekkinguna, fagfólkið og fjármagnið til að gera betur. Samt er staðan sú að aldraðir og veikir einstaklingar bíða mánuðum saman eftir úrræðum sem ættu að vera sjálfsögð.“

Málið snúist ekki um að finna sökudólga heldur um ábyrgð.

„Hvað þarf að breytast í forgangsröðun, fjármögnun og skipulagi svo við tryggjum öldruðum og veikum reisn, öryggi og viðeigandi úrræði? Ég spyr ekki aðeins sem dóttir, heldur ekki síður sem borgari.“

Fráflæðisvandinn orðinn góðkunningi

Hafdís ræddi stöðu föður síns í Bítinu í morgun. Hún sagðist ekki geta þagað lengur. Hún segir föður sinn hafa búið einan áður en hann fór inn á spítala. Hann hafi verið í dagdvöl í Sunnuhlíð en hann fengið sýkingu. Farið hafi verið með hann veikan á bráðamóttöku á Landspítalanum og þar hafi þau kynnst fráflæðisvandanum títtnefnda. Fyrst hafi hann beðið alltof lengi á bráðamóttöku eftir rými annars staðar á spítalanum. Þar hefur hann nú legið síðan í október því ekkert pláss er að fá á hjúkrunarheimili.

Allir voru sammála um að faðir Hafdísar gæti ekki farið heim af sjúkrahúsinu. Hann væri veikur og aldraður. Þá hafi verið farið í að fá færni- og heilsumat því til staðfestingar.

„Það er bara samþykkt, en svo bara bíður hann enn þá. Hann er búinn að bíða síðan í lok október eftir plássi á hjúkrunarheimili,“ segir Hafdís Hanna.

„Og maður er alltaf að vonast til þess að þetta fari alveg að gerast. En hann er auðvitað bara einn af þessum 120,“ segir Hafdís Hanna og vísar til fjöldans á spítalanum sem bíður eftir plássi, sem er aðeins hluti af mengi þess fólks sem bíður eftir plássi.

Sjúkrahús en ekki heimili

„Starfsfólkið er yndislegt, ég vil koma því á framfæri, og við erum í góðu sambandi við þau og þau reyna allt sitt besta til þess að létta honum lífið og spjalla og svona. En þetta er sjúkrahús. Þetta er ekki heimili. Þetta er ekki í stað þess að hann fari í endurhæfingu þar sem er þessi félagslega tenging, fari í matsal og svoleiðis. Þetta er bara auðvitað sjúkrahús og þetta er bráðadeild sem hann liggur á,“ segir Hafdís Hanna, sjúkrahús en ekki dvalarstaður fyrir aldraða og veikt fólk.

Hún segist sjá færni föður síns hraka. Það hafi verið augljóst hve dagdvölin á hjúkrunarheimilinu í Sunnuhlíð gerði honum gott. Þau hafi öll verið svo ánægð.

„Að hitta fólk og vera í einhverjum félagsskap og í einhverju prógrammi og sjúkraþjálfun.“

Færnin fljót að fara

„Svo gerist þetta að hann fær sýkingu, fer á sjúkrahús og á bráðamóttöku. Það er svo svakalega sorglegt að sjá hvað færnin er fljót að fara.“

Pabbi hennar sé slappari og ekki eins skýr. Einkennin séu bæði andleg og líkamleg.

Skilaboðin séu þannig að plássið geti komið hvenær sem er.

„Þetta getur bara komið einn, tveir og þrír og þá þurfum við bara að hlaupa til en þau vita ekki neitt. En okkur var auðvitað bara ráðlagt að krossa við eiginlega öll hjúkrunarheimili á höfuðborgarsvæðinu til þess að reyna að koma honum fyrr inn.“

Áhyggjur og samviskubit

Hafdís Hanna og bróðir hennar finna fyrir miklum áhyggjum og samviskubiti vegna stöðunnar sem aðstandandi. Sjónarhorn sem sjaldan sé rætt.

„En það eru bara svo margir í þessum sporum, annaðhvort að vera með veikt eða aldrað foreldri eða hvort sem það er inni á sjúkrahúsi eða heima. Maður hefur þessar stöðugu áhyggjur og þetta blessaða samviskubit að við séum einhvern veginn ekki að gera nóg og svoleiðis.“

Erfiðast sé að sjá færnina minnka. Stundum sé faðir hennar hress og kátur en það sé ekki alltaf. Svo sé ekki auðvelt að sinna aðstandanda sem liggi inni á spítala. Til dæmis sé ákveðinn heimsóknartími sem beri upp á svipuðum tíma og foreldrar séu að sinna börnum sínum. Rými á sjúkrahúsi séu laus við persónulega hluti, séu auðvitað ekki heimili, og viðbúið að fólk leiðist þar. Það sé ekkert um að vera. Þeim líði eins og hann sé fastur og velti fyrir sér af hverju hann fái ekki að fara heim. Þetta sé mjög erfitt.

Mikið lagt á aðstandendur

Reglulega er rætt um fjölda á biðlista, tölur á blaði, en Hafdís Hanna segir fólk geta orðið dofið gagnvart tölum hvort sem það varði þessi mál eða önnur.

„Fráflæðisvandi... maður svona, bíddu, hvað þýðir það? Þessi orð og tölur en það er raunverulegt fólk á bak við þessar tölur. Næði þá það fólk sem leggst inn á spítala eða er aldrað og veikt, og aðstandendur og samfélagið,“ segir Hafdís Hanna. Aðstandendur sem hafi nóg að gera í sínum vinnum, að sinna sínum börnum. Vandinn sé kerfislægur og skoða þurfi forgangsröðun.

„Hvernig ætlum við að forgangsraða? Við vitum aldur þjóðarinnar og hve margir verða aldraðir á ákveðnum tímapunkti og svoleiðis, þannig að það þarf eitthvað meira skipulag,“ segir Hafdís Hanna. Þetta eigi ekki að koma fólki á óvart.

Allir verði gamlir

„Ég er að vonast til þess að það sé eitthvað að fara að gerast núna en við þurfum að huga að þessari forgangsröðun af því að við erum mjög ríkt land og þetta eiginlega gengur ekki. Þetta fólk, af þessari kynslóð, byggði þetta land upp að mörgu leyti og er aldeilis búið að sinna sínu hlutverki, búið að borga sína skatta í öll þessi ár. Mér finnst við þurfa að tryggja fólki þetta öryggi og þessa reisn sem það á skilið.“

Bretta þurfi upp ermar og taka vandann alvarlega svo fólk geti lifað með reisn og fengið það öryggi og endurhæfingu sem það þurfi. Aldraðir geti lifað betur lengur.

„Við verðum öll gömul.“