Er verið að kynna Borgar­línuna sem strætó?

Um þessar mundir er fyrirhuguð Borgarlína mikið til umræðu. Gagnrýnendur verkefnisins skrifa hvern pistilinn á fætur öðrum og finna Borgarlínunni því til foráttu að vera allt of kostnaðarsöm og uppáþrengjandi fyrir of lítinn ávinning. Athyglisvert er hins vegar hversu sjaldan nokkur rök eru færð gegn grundvallarhugmyndinni sjálfri.

Grundvallarhugmyndin glatast í umræðunni

Af hverju er það svo? Jú, vegna þess að forsvarsmenn verkefnisins hafa sjaldnast sett þá grundvallarhugmynd skýrt fram þegar Borgarlínan er kynnt og rædd.

Að segja fólki til dæmis að til standi að “auka hámörkun flutningsgetu fólks“ er ekki nóg til þess að koma hugmyndinni almennilega til skila til fólks sem aldrei hefur kynnst henni.

Þegar slíkt orðalag er sett fram innan um tæknilegt skrifræðistungumál og almenn hugtök um umhverfismál, glatast kjarni málsins.

Þetta er algengt í umfjöllun um samgöngumál, meðal annars í nýlegum pistli hér á Vísi.

Borgarlínan er ekki strætó

Borgarlínan á að vera hraðvagnakerfi, svokallað Bus Rapid Transit (BRT), sem er aðskilið frá annarri umferð þannig að farþegar hafi greiða og óhefta leið á áfangastað. Þessi aðskilnaður frá bílaumferð er grundvallarkonseptið sem greinir gott hraðvagnakerfi frá hefðbundnum strætó og gerir virkni þess í raun líkari lestarkerfi en almennum strætisvögnum.

Allir sem hafa setið í bíl í umferðarteppu skilja auðveldlega hvaða þýðingu það myndi hafa ef þeir væru staddir í farartæki sem hefði óhefta og greiða leið framhjá umferðinni. Og allir sem hafa setið í strætó í umferðarteppu geta á sama hátt auðveldlega skilið hver munurinn er á strætó og vel heppnuðu hraðvagnakerfi.

Samt hafa Betri samgöngur og aðrir málsvarar Borgarlínu leyft umræðunni að snúast nær alfarið um þá spurningu hvort við viljum eyða stórfé í “aðeins fínni strætó“, eins og engin ný grundvallarhugmynd sé yfirhöfuð til staðar sem vert er að ræða.

Þegar opnuð er kynningarsíða fyrir Borgarlínuna á vef Betri samgangna (https://betrisamgongur.is/projects/borgarlina/) blasir við þessi mynd:

Vagn sem stoppar við gangbraut eins og hver annar strætó og maður í venjulegu strætóskýli í forgrunni. Þetta er myndin sem almenningur er skilinn eftir með í huga sér þegar Borgarlínan er rædd. Nokkurnveginn strætó - en í öðrum lit.

Við sem notum strætó þekkjum það vel hversu mikið vesen það getur verið. Hann er oft óáreiðanlegur á háannatímum, erfitt getur verið að treysta tengingum milli vagna og greiðslukerfið er alræmt klúður sem sífellt veldur töfum. Sá sem þekkir þetta mun augljóslega ekki hugsa með sér: "meira af þessu fyrir 100-200 milljarða, nema plássfrekara takk".

Samt er þetta sú mynd sem forsvarsmenn Borgarlínu hafa, nær athugasemdalaust, leyft að greypast í hugum almennings þegar Borgarlínan er rædd.

Spurningin sem raunverulega skiptir máli

Þegar umferðarteppur eru fyrirsjáanlega vaxandi vandamál og almenningssamgöngur á Íslandi eru í reynd einskorðaðar við strætó, dugar ekki að spyrja einungis hvort “meiri almenningssamgöngur” séu góð lausn eða ekki. Spurningin sem raunverulega skiptir máli er hvort við viljum og þurfum almenningssamgöngur sem eru aðskildar frá bílaumferð, eða hvort við teljum raunhæft að halda áfram að bæta við akreinum fyrir sífellt fleiri bíla.

Þangað til málsvarar Borgarlínu krefja gagnrýnendur sína um svör við þeirri spurningu og knýja þá til að færa rök gegn hinni eiginlegu hugmynd að baki Borgarlínunni, fremur en gegn fyrirferðameiri tegund af strætó, verður umræðan áfram villandi og Borgarlínuverkefninu sjálfu í óhag.

Höfundur er notandi almenningssamgangna.