Efling þekkingar í sjávar­út­vegi skilar árangri

Fátt hefur mótað íslenskt samfélag jafn djúpt og nálægð okkar við hafið. Við erum fiskveiðiþjóð og vitum að sjálfbær nýting auðlinda er forsenda velsældar og fæðuöryggis til framtíðar. Við Íslendingar búum yfir dýrmætri þekkingu á öllum lykilþáttum virðiskeðju sjávarútvegs – frá veiðum til vinnslu og meðferðar sjávarfangs.

Það er engin tilviljun að verndun og sjálfbær nýting auðlinda hafs og vatna er meðal lykiláherslna í þróunarsamvinnu Íslands. Við gleymum oft að sjálf vorum við skilgreind sem þróunarland og þáðum slíka aðstoð, allt fram til ársins 1976 fyrir sléttum 50 árum. Að ná stjórn yfir hafinu umhverfis landið og tryggja sjálfbæra nýtingu fiskveiðiauðlinda var forsenda framfara og þeirrar velsældar sem við nú búum við á Íslandi.

Miðlum því sem við kunnum

Allt frá því Ísland tók sín fyrstu skref sem veitandi í þróunarsamvinnu höfum við lagt áherslu á miðlun þekkingar á sviðum þar sem Ísland býr yfir sérþekkingu, ekki síst þeirri sem lagði grunninn að þeim lífskjörum sem við búum við.

GRÓ – Þekkingarmiðstöð þróunarsamvinnu starfrækir, undir merkjum UNESCO, fjóra skóla á sviði jarðhita, sjávarútvegs, landgræðslu og jafnréttis. Skólarnir eru hýstir hjá íslenskum sérfræðistofnunum og þar er unnið að því að efla þekkingu og styðja við stofnanir í þróunarlöndunum á umræddum sviðum.

Árlega er sérfræðingum sem starfa fyrir lykilstofnanir í þróunarlöndum boðið til 5-6 mánaða dvalar á Íslandi til að efla þekkingu sína. Frá upphafi hafa rúmlega 1.900 sérfræðingar komið hingað í 5-6 mánaða þjálfun. Þá hafa 117 þeirra lokið meistaragráðu og 28 doktorsprófi frá íslenskum háskólum með skólastyrk sem veittur hefur verið í gegnum íslenska þróunarsamvinnu.

Fjárfesting í fólki skilar árangri

Með því að efla þekkingu, hæfni og leiðtogagetu fagfólks sem starfar í lykilstöðum í heimalöndum sínum skapast forsendur til að efla stofnanir, bæta stjórnsýslu og leggja traustan grunn að langtímaáhrifum á stofnanir og samfélag. Þetta á sérstaklega við á sviði sjávarútvegs, þar sem góð stjórnun og ábyrg nýting geta skipt sköpum fyrir lífsafkomu heilu samfélaganna og tryggt fæðuöryggi til framtíðar.

Hverju hefur starf GRÓ skólanna skilað? Þeirri spurningu er velt upp á fjórum opnum viðburðum sem haldnir verða í vetur um hvern GRÓ skólanna fjögurra. Eftir viðburð um Jarðhitaskólann, er nú röðin komin að Sjávarútvegsskólanum, sem stofnaður var árið 1997 og hefur útskrifað fleiri en 500 sérfræðinga frá 68 löndum um heim allan. Á viðburðinum, sem fer fram þann 4. febrúar á Akureyri, munu nemendurnir sjálfir segja frá því hvernig þekkingin sem þau hafa aflað sér í gegnum dvöl við skólann átt þátt í að stuðla að framgangi sjálfbærs sjávarútvegs í sínum heimalöndum.

Áhrif sem ná víða

Sem dæmi má nefna að Sjávarútvegsskólinn, sem starfræktur er af Hafrannsóknastofnun, hefur frá upphafi unnið með löndunum þremur sem deila nýtingu Viktoríuvatns, sem er stærsta fiskveiðivatn Afríku, en heildarafli er á ári hverju tæplega ein milljón tonna. Það er ekki svo fjarri þeim heildarafla sem dreginn er úr sjó við Íslandsstrendur á hverju ári. Fiskveiðistjórnun vatnsins hefur verið áskorun, en með því að vinna með stofnunum sem leika þar lykilhlutverk er stuðlað að sjálfbærri nýtingu auðlinda vatnsins.

Áhrifin ná víðar. Útskrifaðir nemendur skólans sem hlotið hafa doktorsstyrk, eru sumir hverjir í leiðandi hlutverki innan fræðasamfélagsins í sínum löndum. Þannig er háskóladeildum í fiskifræði í Líberíu, Úganda og Kína til að mynda stjórnað af fyrrverandi doktorsstyrkþegum Sjávarútvegsskólans. Þeir eru í lykilaðstöðu við að koma þekkingu sinni áfram í sínum heimalöndum.

Hlustum á sögurnar

Dæmin um árangurinn sem starfið hefur skilað eru fjölmörg, eflaust jafnmörg og nemendurnir sjálfir, en á viðburðinum um Sjávarútvegsskólann gefst einstakt tækifæri til að heyra beint frá þátttakendum um hvernig þjálfunin á Íslandi hefur nýst heima fyrir.

Fjölmargir sérfræðingar og fagfólk hafa stutt við starf skólans í gegnum tíðina, þ.á m. íslensk fiskvinnslufyrirtæki sem hafa opnað dyr sínar fyrir fróðleiksfúsum nemendum Sjávarútvegsskólans ár eftir ár og gefið þeim þannig dýrmæta sýn inn í íslenskan sjávarútveg.

Ég vil hvetja allt áhugafólk um alþjóðamál, þróunarsamvinnu, sjálfbærni og sjávarútvegsmál til að mæta eða fylgjast með í streymi. Ég hlakka til að hitta ykkur á Akureyri.

Höfundur er utanríkisráðherra.