Aukin sam­keppni á banka­markaði

Nýverið kom fram að hagnaður Landsbanka Íslands hafi á síðasta ári verið um 38.000 milljónir króna. Þessi hagnaður er að stærstum hluta tilkominn vegna vaxtamunar bankans sem neytendur greiða, en hreinar vaxtatekjur hans í fyrra voru 62 milljarðar króna. Þær jukust milli ára þrátt fyrir að stýrivextir hafi lækkað um tvö prósentustig frá því að síðast var boðað til kosninga.

Landsbankinn er ekki einsdæmi um gríðarlega mikinn hagnað á þessum tímum þar sem vextir eru enn of háir. Svo virðist sem íslenskt bankakerfi njóti þessarar stöðu sérstaklega vel enda samkeppni í bankastarfsemi afar lítil, einn sparisjóður er helsta samkeppnin í dag.

Fákeppni hér á landi hefur lengi vel komið í veg fyrir að þjóðin fái að búa við sambærileg kjör og nágrannaþjóðir okkar hvað þetta varðar. Má þar sem dæmi einnig horfa til stöðunnar á tryggingamarkaði eða á smásölumarkaði þar sem raunveruleg samkeppni er ekki alltaf augljós. Þó fyrirtækin leggi sig eflaust fram þá má gera betur.

Nú þegar ársverðbólga mælist hærri en nokkur hefði viljað sjá þá keppast greiningardeildir bankanna við að spá fyrir um hvað Seðlabanki Íslands muni gera í næstu vaxtaákvörðun. Í gegnum tíðina hef ég upplifað þessar spár þannig að þarna sé væntingum greiningardeilda kastað fram til þess að vona að horft verði til þeirra við ákvörðunina. Er raunverulegur hagnaður bankanna, sem er meðal annars tilkominn vegna hárra vaxta en fyrst og fremst vegna verðlagningar þeirra á þjónustu við fólkið - að geyma pening fólksins og lána til annarra - eðlilegur í jafn litlu hagkerfi og íslenskt hagkerfi er? Getur verið að sú gróðastarfsemi sem þarna er rekin sé hluti af vandamáli þjóðarinnar? Vandamál sem birtist í efnahagslegum óstöðugleika og hærri verðbólgu en í flestum samanburðarlöndum okkar?

Er ekki tímabært að endurskoða eigendastefnu ríkisins hvað varðar rekstur Landsbanka Íslands með það að markmiði að bjóða upp á góða þjónustu á hagstæðum kjörum til almennings þó svo það þýði vissulega minni hagnað frá rekstri sem hefði skilað sér í arðgreiðslum til ríkisins? Við þurfum að taka á rót vandans sem eru miklar arðgreiðslur, há ávöxtunarkrafa á fjármagn.

Höfundur er þingmaður Samfylkingarinnar.