Kjara­samningar undir­ritaðir fyrir nær allt launa­fólk

Samningar fyrir flest launafólk voru gerðir á tímabilinu mars til september 2024. Þetta kemur fram í vorskýrslu Kjaratölfræðinefndar, KTN, þar sem fjallað er um þróun efnahagsmála og launa, vinnumarkaðsmál og kjarasamninga.

Síðasti stóri kjarasamningurinn í þessari lotu var gerður í febrúar á þessu ári við Kennarasamband Íslands. Hann fól í sér þá nýlundu að vera sameiginlegur samningur ríkis og sveitarfélaga við öll aðildarfélög KÍ. Samningurinn var undirritaður eftir langa kjaradeilu og byggir á innanhústillögu ríkissáttasemjara. Í skýrslu nefndarinnar segir að samningurinn sé nokkuð frábrugðinn öðrum samningum í lotunni.

Í skýrslunni eru birt sundurliðuð gögn KTN um launaþróun til janúar 2025. Þar birtist töluverður munur á þróun milli markaða frá upphafi samningalotunnar í febrúar 2024.

Laun hækkuðu samkvæmt þessum gögnum mest á almenna markaðnum þar sem tvær kjarasamningsbundnar hækkanir komu til framkvæmda en minna á opinberum markaði þar sem aðeins ein hækkun var á tímabilinu og samningum kennara var ólokið. Önnur hækkun á opinberum vinnumarkaði kom til framkvæmda í apríl 2025 og samningum kennara lauk í febrúar sem ekki endurspeglast í gögnum KTN að þessu sinni.

Grunntímakaup hækkað um tíu prósent á ári

Í skýrslunni segir að grunntímakaup, sem best endurspegli umsamdar launahækkanir, hafi hækkað um 10,2 prósent á almennum markaði á tímabilinu frá janúar 2024 til janúar 2025 en hækkunin hafi numið 5,7 prósentum hjá ríki og Reykjavíkurborg og 6,1 prósentum hjá sveitarfélögum utan Reykjavíkur. Í samningalotunni hafi almennt verið farin blönduð leið krónutöluhækkana og prósentuhækkana og því séu launahækkanir hlutfallslega mestar á lægri laun.

Þá kemur einnig fram að teknu tilliti til verðlagsþróunar hafi kaupmáttur grunntímakaups í janúar 2025 aukist um 4,2 prósent frá upphafi samningalotunnar. Á almennum vinnumarkaði var kaupmáttaraukningin 5,3 prósent, hjá ríki og Reykjavíkurborg 1,0 prósent og hjá sveitarfélögum utan Reykjavíkur um 1,4 prósent.

Áhersla á krónutöluhækkanir í kjarasamningum á undanförnum árum hefur auk þess samkvæmt skýrslunni leitt til þess að munur á hæstu og lægstu launum á vinnumarkaði hafi dregist saman og lækkað tíundastuðla markvert á árunum 2019-2022. Á síðustu tveimur árum hafi sú þróun haldið áfram á opinberum vinnumarkaði en lítilsháttar viðsnúningur orðið á almennum markaði.

Kaupmáttur að aukast

Í skýrslu kjaratölfræðinefndar er einnig fjallað um efnahags- og vinnumarkaðsmál. Þar er meðal annars umfjöllun um þróun verðlags, vaxta, opinberra fjármála og framleiðni. Auk umfjöllunar um þróun vinnumarkaðar, atvinnuþátttöku ólíkra hópa og búferlaflutninga og hagsveiflur.

Kaupmáttur ráðstöfunartekna jókst um 2,7 prósent árið 2023 og 2,8 prósent í fyrra sem er mun meira en kaupmáttur launa. Háir vextir og verðhækkanir hafa þrengt að mörgum heimilum en fjárhagsstaða heimilanna er samkvæmt skýrslunni heilt yfir sterk og vanskil lítil í sögulegu tilliti.

Meiri munur á atvinnuþátttöku kynja þegar ung börn eru á framfæri

Dregið hefur úr spennu á vinnumarkaði og starfandi fólki fjölgar hægar en áður. Atvinnuástandið er áfram gott og atvinnuþátttaka mikil. Á síðustu áratugum er töluverð fylgni milli hagsveiflna og búferlaflutninga þannig að þegar hægist um í efnahagslífinu dregur úr flutningi fólks til landsins og eru vísbendingar um að svo sé einnig nú.

Munur á hlutfalli starfandi kvenna og karla er meiri meðal þeirra sem eru með ung börn á framfæri en í öðrum hópum. Þó dregið hafi úr þeim mun á undanförnum áratugum er enn mun meiri munur á atvinnuþátttöku kynjanna í þessum hópi en hjá þeim sem ekki hafa börn á framfæri.