„Lán á bara að vera lán“

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra tilkynnti fyrr á árinu að fyrsta skrefið í áttina að afnámi verðtryggingar verði stigið um næstu áramót en það mun felast í því að fólk mun þurfa að standa skil á lágmarksafborgunum af láni sínu.

Lilja ræddi þessi mál í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni í gær en hún skrifaði líka grein á Vísi um málið í gær.

„Það er reyndar takmarkað framboð eftir vaxtadómana, en þetta er oft nauðsynleg leið fyrir fólk til að komast inn á húsnæðismarkaðinn vegna þess að mánaðarlegar greiðslur eru mun lægri af verðtryggðum lánum, en á móti kemur hækkar höfuðstóllinn um neysluvísitölu,“ segir Lilja.

Hún segir óverðtryggð lán oft jafngóðan kost.

„Fyrir þó nokkuð mörgum árum, kannski sex, átta árum, hófum við markvisst að reyna að gera óverðtryggð lán jafn aðlaðandi og verðtryggð og þegar ég segi aðlaðandi þá er fólk að horfa á hversu mikið það þarf að greiða í hverjum einasta mánuði fyrir íbúðalánið sitt.“

Óverðtryggð lán verði að vera jafn fýsileg

Hún segir þá skipta máli að bjóða óverðtryggð lán sem fólk geti séð fyrir sér að taka þar sem það hafi raunverulegan valkost, miðað við verðtryggt, miðað við greiðslurnar.

„Þetta höfum við verið svona að gera og nýtt þau tækifæri sem gáfust þegar vextir voru lágir, að bjóða þá mjög góð verðtryggð lán, og margir fóru á þann vagn og hafa ekki farið af honum síðan.“

Hún segir skiptar skoðanir á þróun vaxta yrði verðtryggingin lögð af en hennar skoðun sé sú að vaxtastefnan, það er breytingar á vöxtum Seðlabankans, myndi skila sér mun hraðar ef það væru eingöngu óverðtryggð lán.

„Fólk finnur hraðar fyrir þeim og sér breytingarnar hraðar, því að breytingarnar verða mjög ósýnilegar þegar þær að hluta til fara bara beint á höfuðstól lánsins og það verður erfiðara fyrir fólk að fylgjast með hvernig hver vaxtabreyting dreifist yfir langan lánstíma. Þannig að það skilar sér ekki eins hratt í budduna hjá manni.“

Hún segir deildar meiningar um þetta og að Seðlabankinn sé til dæmis ekki sammála þessu.

Skilur þörfina en er ekki aðdáandi

Hvað varðar afnám verðtryggingar segist hún ekki aðdáandi verðtryggðra lána.

„Lán á bara að vera lán. Þú borgar af láninu, þá lækkar höfuðstóllinn og greiðir vexti af því og bankinn sér svo um að fjármagna sig og er milliliður í þessum viðskiptum.“

Þó hún sé ekki aðdáandi verðtryggðra lána segist hún skilja vel hvernig þau hjálpa fyrstu og efnaminni kaupendum að komast í sitt eigið húsnæði.

„En það er líka hægt að gera breytingar á öllu lánakerfinu varðandi óverðtryggð lán. Þannig að við höfum meiri sveigjanleika til þess að bjóða lægri vexti þar en þá þurfum við á móti til dæmis að geta tekið hærri uppgreiðslugjöld. Það er nú líka erfið umræða sem erfitt er að henda sér í en maður verður auðvitað að benda á þetta.“

Hún segir eflaust langt í að síðasta verðtryggða lánið verði veitt. 

„En ef vextir lækka og allir lántakar sjá sambærilegan kost í óverðtryggðu láni, þá myndi það gerast hratt og það gerðist rosalega hratt þegar vextir lækkuðu. Það algjörlega umturnaðist okkar útlánasafn, það gjörbreyttist á mjög stuttum tíma og þá erum við bara að tala um tvö ár. En það fór hvorugt fer alveg út, en þegar það er orðinn jafngóður kostur, þá er tækifæri.“