Verðum við að sætta okkur við meira af bíl­hræjum og verri um­gengni?

Nú liggja fyrir lög um einföldun regluverks og aukna skilvirkni eftirlits með hollustuháttum og mengunarvörnum. Markmið einföldunar eru oft góð og gild. Hins vegar vakna spurningar um hvort verið sé að veikja úrræði sveitarfélaga og eftirlitsaðila á sama tíma og vandamál vegna slæmrar umgengni fara vaxandi.

Sem íbúi hef ég sérstakar áhyggjur af því hvernig bregðast eigi við númerslausum bifreiðum, bílhræjum og öðrum lausamunum sem skildir eru eftir í íbúðarhverfum. Þetta eru ekki aðeins fagurfræðileg vandamál. Slíkir hlutir geta valdið óþrifnaði, sjónmengun og í sumum tilvikum mengunarhættu vegna olíu, rafgeyma og annarra efna.

Óvissa um hver ber ábyrgðina

Í umsögn Akureyrarbæjar við frumvarpið á sínum er vakin athygli á því að enn sé óljóst hvaða verkefni sitji eftir hjá sveitarfélögunum og hvernig þau verði fjármögnuð. Jafnframt er bent á að sveitarfélög fái ekki sömu þvingunarheimildir og heilbrigðisnefndir hafa haft til að bregðast við slæmri umgengni, bílhræjum og brotum á samþykktum, þrátt fyrir að þessi mál muni áfram lenda á borði sveitarfélaganna.

Þetta eru mikilvægar athugasemdir. Ef sveitarfélög eiga áfram að taka við kvörtunum frá íbúum og sinna eftirfylgni vegna umhverfis- og hollustuháttamála verður að vera skýrt hvaða úrræði þau hafa í reynd til að leysa vandann.

Þörf á sterkari, ekki veikari úrræðum

Reynsla margra sveitarfélaga bendir til þess að vandamál vegna númerslausra bifreiða og bílhræja fari vaxandi. Íbúar víða um land þekkja dæmi um ökutæki sem standa mánuðum eða jafnvel árum saman á lóðum og almenningssvæðum án þess að endanleg niðurstaða fáist í málið. Stundum er málefnin svo umfangsmikil að þau rata í fréttir.

Því vekur það furðu að á sama tíma og sveitarfélög kalla eftir öflugri heimildum skuli lagðar fram breytingar sem skapa óvissu um framkvæmd og valdheimildir.

Auðvitað er eðlilegt að einfalda regluverk þegar tvíverknaður er til staðar. En einföldun má ekki leiða til þess að ábyrgðin verði óskýr eða að erfiðara verði að framfylgja reglum sem eiga að vernda umhverfi, hollustuhætti og lífsgæði íbúa.

Íbúar eiga rétt á svörum

Áður en breytingarnar verða samþykktar ætti að liggja skýrt fyrir:

• Hvaða stjórnvald ber ábyrgð á þessum málum eftir breytingarnar?
• Hvaða heimildir verða til staðar til að fjarlægja bílhræ, númerslausar bifreiðar og aðra lausamuni?
• Hvernig verður samstarfi sveitarfélaga og Umhverfis- og orkustofnunar háttað?
• Hver greiðir kostnaðinn þegar grípa þarf til aðgerða?

Þetta eru ekki smávægilegar spurningar. Þær snúast um það hvernig við viljum hafa nærumhverfi okkar og hvort stjórnvöld hafi raunhæf úrræði til að bregðast við þegar umgengni fer úr böndum.

Ef markmiðið er aukin skilvirkni þarf niðurstaðan að vera skýrari ábyrgð og sterkari framkvæmd. Íbúar eiga ekki að sitja uppi með meira af bílhræjum, verri umgengni og óvissu um hvert þeir eigi að leita þegar vandinn blasir við.

Höfundur var formaður Umhverfis og samgöngunefndar Kópavogs 2023-2024.