Telja gestinn úr öðru sólkerfi mun eldri en sólin okkar Kjartan Kjartansson skrifar 6. júlí 2026 09:02 Halastjarnan 3I/ATLAS (fyrir miðri mynd með daufum hala) á mynd VLT-sjónauka ESO 18. febrúar. ESO/O. Hainaut Sterkar vísbendingar eru um að halastjarna sem kom inn í sólkerfið okkar í fyrra hafi myndast í mun eldra sólkerfi en okkar. Þetta er í fyrsta skipti sem stjörnufræðingum hefur tekist að gera svo ítarlegar mælingar á utanaðkomandi fyrirbæri í sólkerfinu okkar. Halastjarnan 3I/ATLAS fannst síðasta sumar. Fljótt varð ljóst af ferli hennar að hún ætti uppruna sinn utan sólkerfisins. 3I/ATLAS var aðeins þriðja fyrirbærið sem fundist hefur í sólkerfinu sem staðfest hefur verið að hafi myndast utan þess. Fyrri tvö fyrirbærin sem fundust, 1l/'Oumuamua og 2l/Borisov, hentuðu illa til rannsókna. Enginn gashali greindist á eftir því fyrra og það seinna var of dauft. 3I/ATLAS er langbjartasta fyrirbærið af þessu tagi sem fundist hefur. Það gerði stjörnufræðingum kleift að efnagreina halastjörnuna og komast þannig nær uppruna hennar. Niðurstöðurnar benda til þess að 3I/ATLAS hafi myndast í ytra sólkerfi gamallar og málmsnauðrar stjörnu. Stjörnur af því tagi innihalda fá frumefni sem eru þyngri en helín og eru taldar hafa myndast þegar alheimurinn var mun yngri og minna var um þyngri frumefni, að því er segir í tilkynningu frá Evrópsku stjörnustöðinni á suðurhveli (ESO). Ólíkt málmiðnaðarmönnum líta stjörnufræðingar á öll frumefni sem eru þyngri en vetni og helín sem „málma“. Meirihluti allra þyngri frumefna urðu til við kjarnasamruna í stjörnum sem mynduðust í alheiminum eftir Miklahvell. Líklegt er því talið að 3I/ATLAS sé mun eldri en sólin okkar sem myndaðist fyrir um 4,5 milljörðum ára. „3I/ATLAS er virkilega spennandi tækifæri til þess að kanna samsetningu annars sólkerfis sem myndaðist löngu áður en sólin okkar og sólkerfið voru til,“ segir Rosemary Dorsey, meðhöfundur greinar um rannsóknina á halastjörnunni frá Háskólanum í Helsinki í Finnlandi. Geimurinn Vísindi Mest lesið Bæjarstjóri Ölfuss segir múslima „valda skaða“ Innlent Orðrómar valda ugg og ótta í Mílanó: „Það eru allir frekar hræddir“ Erlent Brikk lokað í óákveðinn tíma Innlent Verðlag og óvissa leiða til óeirða í Evrópu Erlent Geðrofslyf leysa hefðbundin svefnlyf af hólmi Innlent Vilja 125 milljónir til að halda flugeldasölunni gangandi Innlent Beit mann í geirvörtuna og réðst á systur hans Innlent „Það er sitthvað til í því sem hann er að segja“ Innlent Hnuplaði úr verslunum fyrir á fjórðu milljón króna Innlent Tekur sæti Maríu sem er í fríi í Víetnam Innlent Fleiri fréttir Selenskí og bandamenn hitta fulltrúa Trump í Osló Heita því að refsa Norður-Kóreu fyrir ögranir Braut ekki af sér þegar hann skaut barn til bana Verðlag og óvissa leiða til óeirða í Evrópu Þróa þjónustustöð fyrir tunglið Íbúar Alberta höfnuðu áætlunum um sjálfstæði Orðrómar valda ugg og ótta í Mílanó: „Það eru allir frekar hræddir“ Christiane Amanpour mun kveðja CNN Fara fram á útgöngubann í nokkrum frönskum borgum Sakaðir um að svelta 190 börn til dauða Hótar að auka viðbúnað á landamærunum Miðflokkurinn fær umboðið Borgir geti sett á útivistarbann: „Nemandi hefur misst höndina“ Prestur lést þegar róðukross féll á hann Senda far til að kanna uppruna Fóbosar Ók viljandi á ástralska þingkonu Vill funda með Trump og Xi um örlög Úkraínu Neyðarlending eftir sprengjuhótun Neitaði að samþykkja afsögn vegna mótmælanna Hvetur til stillingar og boðar aðgerðir Selenskí vilji ekki binda enda á stríðið Fjórir hermenn létust í eldsvoða Ræstingakona læstist óvart í fangaklefa í þrjá daga Hörð átök lögreglu og mótmælenda í París Barn og fullorðinn létu lífið þegar bíl var ekið inn á knattspyrnuvöll Landtökumenn réðust á evrópska erindreka Lögreglan skarst í leikinn á mótmælum í Kaupmannahöfn Setti málningu í matinn og eitraði fyrir hundruðum barna Mótmælendur réðust inn í ráðhúsið í Marseille Alvarlega slösuð eftir skotárás í íþróttahúsi Sjá meira
Halastjarnan 3I/ATLAS fannst síðasta sumar. Fljótt varð ljóst af ferli hennar að hún ætti uppruna sinn utan sólkerfisins. 3I/ATLAS var aðeins þriðja fyrirbærið sem fundist hefur í sólkerfinu sem staðfest hefur verið að hafi myndast utan þess. Fyrri tvö fyrirbærin sem fundust, 1l/'Oumuamua og 2l/Borisov, hentuðu illa til rannsókna. Enginn gashali greindist á eftir því fyrra og það seinna var of dauft. 3I/ATLAS er langbjartasta fyrirbærið af þessu tagi sem fundist hefur. Það gerði stjörnufræðingum kleift að efnagreina halastjörnuna og komast þannig nær uppruna hennar. Niðurstöðurnar benda til þess að 3I/ATLAS hafi myndast í ytra sólkerfi gamallar og málmsnauðrar stjörnu. Stjörnur af því tagi innihalda fá frumefni sem eru þyngri en helín og eru taldar hafa myndast þegar alheimurinn var mun yngri og minna var um þyngri frumefni, að því er segir í tilkynningu frá Evrópsku stjörnustöðinni á suðurhveli (ESO). Ólíkt málmiðnaðarmönnum líta stjörnufræðingar á öll frumefni sem eru þyngri en vetni og helín sem „málma“. Meirihluti allra þyngri frumefna urðu til við kjarnasamruna í stjörnum sem mynduðust í alheiminum eftir Miklahvell. Líklegt er því talið að 3I/ATLAS sé mun eldri en sólin okkar sem myndaðist fyrir um 4,5 milljörðum ára. „3I/ATLAS er virkilega spennandi tækifæri til þess að kanna samsetningu annars sólkerfis sem myndaðist löngu áður en sólin okkar og sólkerfið voru til,“ segir Rosemary Dorsey, meðhöfundur greinar um rannsóknina á halastjörnunni frá Háskólanum í Helsinki í Finnlandi.
Ólíkt málmiðnaðarmönnum líta stjörnufræðingar á öll frumefni sem eru þyngri en vetni og helín sem „málma“. Meirihluti allra þyngri frumefna urðu til við kjarnasamruna í stjörnum sem mynduðust í alheiminum eftir Miklahvell.
Geimurinn Vísindi Mest lesið Bæjarstjóri Ölfuss segir múslima „valda skaða“ Innlent Orðrómar valda ugg og ótta í Mílanó: „Það eru allir frekar hræddir“ Erlent Brikk lokað í óákveðinn tíma Innlent Verðlag og óvissa leiða til óeirða í Evrópu Erlent Geðrofslyf leysa hefðbundin svefnlyf af hólmi Innlent Vilja 125 milljónir til að halda flugeldasölunni gangandi Innlent Beit mann í geirvörtuna og réðst á systur hans Innlent „Það er sitthvað til í því sem hann er að segja“ Innlent Hnuplaði úr verslunum fyrir á fjórðu milljón króna Innlent Tekur sæti Maríu sem er í fríi í Víetnam Innlent Fleiri fréttir Selenskí og bandamenn hitta fulltrúa Trump í Osló Heita því að refsa Norður-Kóreu fyrir ögranir Braut ekki af sér þegar hann skaut barn til bana Verðlag og óvissa leiða til óeirða í Evrópu Þróa þjónustustöð fyrir tunglið Íbúar Alberta höfnuðu áætlunum um sjálfstæði Orðrómar valda ugg og ótta í Mílanó: „Það eru allir frekar hræddir“ Christiane Amanpour mun kveðja CNN Fara fram á útgöngubann í nokkrum frönskum borgum Sakaðir um að svelta 190 börn til dauða Hótar að auka viðbúnað á landamærunum Miðflokkurinn fær umboðið Borgir geti sett á útivistarbann: „Nemandi hefur misst höndina“ Prestur lést þegar róðukross féll á hann Senda far til að kanna uppruna Fóbosar Ók viljandi á ástralska þingkonu Vill funda með Trump og Xi um örlög Úkraínu Neyðarlending eftir sprengjuhótun Neitaði að samþykkja afsögn vegna mótmælanna Hvetur til stillingar og boðar aðgerðir Selenskí vilji ekki binda enda á stríðið Fjórir hermenn létust í eldsvoða Ræstingakona læstist óvart í fangaklefa í þrjá daga Hörð átök lögreglu og mótmælenda í París Barn og fullorðinn létu lífið þegar bíl var ekið inn á knattspyrnuvöll Landtökumenn réðust á evrópska erindreka Lögreglan skarst í leikinn á mótmælum í Kaupmannahöfn Setti málningu í matinn og eitraði fyrir hundruðum barna Mótmælendur réðust inn í ráðhúsið í Marseille Alvarlega slösuð eftir skotárás í íþróttahúsi Sjá meira