Kallar að­gerðirnar leik­tjöld og varar við verðstýringu

Í aðgerðum ríkisstjórnarinnar er boðað að virðisaukaskattur á eldsneyti lækki tímabundið úr 24 prósentum í 11. Samhliða því á Samkeppniseftirlitið að hafa sérstakt eftirlit með því að lækkunin skili sér út í verð til neytenda. Þá fær atvinnuvegaráðherra heimild til að ákveða hámarksverð, hámarksálagningu eða aðra stýringu á verðlagningu og viðskiptakjörum ef svo fer að söluaðilar tryggi ekki að skattalækkunin skili sér að fullu áfram.

Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóri Samtaka verslunar og þjónustu, segir samtökin jákvæð gagnvart skattalækkuninni sjálfri. Gagnrýnin beinist að því sem henni fylgir.

„Mér finnst þetta vera pínu leiktjöld. Ég skil ekki alveg hvað menn eru að fara. Það er í grundvallaratriðum þannig að þú kemst ekki hjá því að leggja 11% virðisaukaskatt á vöru ef löggjafinn segir þér að gera það. Það eru eftirlitskerfi hjá Skattinum sem í raun og veru upplýsa yfirvöld um það ef þú gerir það ekki.“

Að mati Benedikts er því ekki verið að laga neitt sem ekki sé nú þegar vaktað. Ef söluaðili leggi rangt skatthlutfall á vöru sé það þegar eftirlitsskylt og leiðréttist í gegnum það kerfi sem fyrir er. Honum þykir því sérstakt að bæta við sérstöku hlutverki fyrir Samkeppniseftirlitið og jafnframt opna á ný inngrip ráðherra.

„Svo stendur þarna til að bæta við Samkeppniseftirlitinu að það eigi að hafa eftirlit með því að menn selji eldsneyti í 11% virðisaukaskatti. Og þar í ofanálag á að fá atvinnuvegaráðherra heimild til þess að grípa til einhvers konar verðstýringar, ef Samkeppniseftirlitið metur það sem svo að söluaðilinn sé ekki að selja eldsneyti á 11% virðisaukaskatti. Þannig að í mínum huga hljómar þetta svolítið eins og þarna sé komið fram bara eitthvað fóður fyrir PR-sérfræðinga í lagatexta og það er bara óvanalegt.“

Segir fleiri aðila blandaða inn með óljósum hætti

Benedikt segir frumvarpið ekki boða neina efnislega breytingu á því hvernig fylgst sé með virðisaukaskattsskilum. Olíufélögin sæti nú þegar eftirliti af hálfu Samkeppniseftirlitsins og afhendi því reglulega upplýsingar. Auk þess haldi þau utan um sérstakt virðisaukaskattsbókhald, tryggi að reikningar séu rétt útgefnir og skili upplýsingum til Skattsins í virðisaukaskattsskýrslum.

Þar sé þegar eftirlitssvið sem hafi það hlutverk að fylgjast með að allt sé rétt gert. Að hans mati felst breytingin því fyrst og fremst í því að fleiri aðilar séu kallaðir að sama verki og að nýjum viðurlagaheimildum sé bætt við.

„Þetta er ekki að fara að skila einhverjum auknum árangri þegar að þessu kemur. Auðvitað verður það þannig að eftir því sem þú sætir eftirliti af hálfu fleiri aðila því stressaðri verður þú og allt það. En olíufélögin sæta þegar eftirliti af hálfu Samkeppniseftirlitsins og Samkeppniseftirlitið aflar þaðan reglulega upplýsinga.“

Hann bendir jafnframt á að í frumvarpinu sé gert ráð fyrir að Samkeppniseftirlitið fái heimild til að leggja á stjórnvaldssekt til viðbótar við þær viðurlagaheimildir sem Skatturinn hefur nú þegar. Það sé enn eitt dæmið um að verið sé að tvöfalda kerfi sem fyrir sé í stað þess að leysa raunverulegt vandamál.

Segir umræðu um álagningu oft byggða á hæpnum forsendum

Benedikt segist skilja að almenningur spyrji spurninga um verðlagningu eldsneytis og hagnað olíufélaga. Hann segir þó umræðuna oft byggja á útreikningum sem séu settir fram án þess að byggt sé á upplýsingum frá félögunum sjálfum.

Að hans sögn velji sumir sér hvaða verð þeir miði við og dragi síðan upp niðurstöðu um álagningu sem eigi sér veikan grunn. Sú mynd hafi þó fest sig í sessi í almennri umræðu. Þar sé staðan jafnframt sú að eldsneytisfélögin geti ekki endilega svarað fyrir sig með þeim hætti sem önnur fyrirtæki myndu gera, vegna stöðu sinnar á markaði.

„Það eru ýmsir aðilar hérna í þjóðfélaginu sem gera af sér það að leika að reikna út hverju álagningin nemur. Þeir byggja ekki á upplýsingum frá olíufélögunum. Þeir draga þessar upplýsingar upp úr hatti utan um heiminn.“

Hann segir afleiðinguna vera þá að vantraustið sé orðið hluti af orðræðunni og að ríkisstjórnin virðist nú fremur spila inn í þá mynd en að leiðrétta hana.

Varar við því að ríkið opni á verðstýringu

Þyngstu orðin frá Benedikt snúa að heimild ráðherra til að grípa inn í verðlagningu. Hann segir söguna gefa skýr varnaðarorð um slíkar leiðir. Ef verð sé þrýst niður með valdboði yfir lengri tíma geti rekstrartekjur hætt að standa undir kostnaði, rekstur orðið ósjálfbær og framboð dregist saman.

Hann segir hættuna ekki bara fræðilega heldur þekkta úr íslenskri sögu.

„Og menn náttúrlega þekkja það hérna af haftaárunum þegar skömmtunarseðlarnir voru gefnir út, einmitt vegna þess að verðstýringin leiddi til þess að hér voru ekki vörur til boða. Það er náttúrlega hættan.“

Í lengra máli bendir hann á að slíkt geti í versta falli skapað skort ef gripið sé til verðstýringar til lengri tíma. Þess vegna beri að fara með slíkar heimildir af mikilli varúð.

Segir skilaboðin alvarleg fyrir atvinnulífið

Benedikt segir að með þessu sé ekki aðeins verið að herða tóninn gagnvart olíufélögunum heldur senda almenn skilaboð út í atvinnulífið um að stjórnvöld séu reiðubúin að bæta við eftirliti, refsiheimildum og verðstýringu þar sem þeim sýnist. Hann segir fleiri fyrirtæki þegar horfa á þetta og spyrja sig hver verði næstur.

„Þeim finnst það líka. Og ég veit það líka að önnur fyrirtæki í atvinnurekstri á Íslandi eru farin að velta því fyrir sér hver verður næstur. Þessi skilaboð eru mjög alvarleg og þau eru tekin alvarlega.“

Að hans mati hefði einfaldlega dugað að færa eldsneyti tímabundið niður um skattþrep. Eftirlitið væri fyrir, kerfin væru til staðar og engin þörf væri á að bæta nýjum hlutverkum og nýjum viðurlögum ofan á það.