Unnar kjöt­vörur af mat­seðli í skólum: „Strang­lega bannað að hafa pylsu­partý“

Matarstefna Reykjavíkurborgar var fyrsta mál til umræðu á fundi borgarstjórnar Reykjavíkur í dag en þar tókust borgarfulltrúar á um gagnsemi þess að taka unnar kjötvörur út af matseðlum leik- og grunnskóla borgarinnar. Stefnan felur einnig í sér að boðið verður upp á val um grænmetisrétt í öllum mötuneytum.

Heiða Björg Hilmisdóttir, borgarstjóri Reykjavíkur, kynnti stefnuna í upphafi fundar en hún segir að unnar kjötvörur séu æskilegar til inntöku að hámarki fjórum sinnum á ári. Því verði þær ekki lengur á boðstólum sem aðalmáltíð bæði í leik- og grunnskólum sem og öðrum þeim starfstöðvum borgarinnar sem þjónusta börn.

„Þá var gerð tilraun til að auka grænmetisneyslu í Rimaskóla og var allt grænmeti borið fram aðskilið, í stað blandaðs salats. Við þessa einföldu breytingu jókst grænmetisneyslan úr 3 kg í 47 kg á viku,“ þetta kemur fram í plagginu um stefnuna.

Heiða segir að færst hafi í aukana að fólk kjósi að borða grænmetisfæði og að máltíðir á vegum borgarinnar séu á þriðja tug þúsunda. Eitt af stærstu verkefnum borgarinnar sé að vanda gæði og að hafa jákvæð áhrif á heilbrigði barna sem borða stóran hluta sinna máltíða í leikskólum og skólum Reykjavíkur.

Takmarka að börn borði unnar kjötvörur

Ekki eru allir á því að þetta skref sé nauðsynlegt og hefur Einar Þorsteinsson, oddviti Framsóknar í borginni, tjáð sig um málið í færslu á Facebook-síðu sinni.

„Meirihlutinn er með tillögu um að banna unnar kjötvörur. Börn fá þá ekki að borða slátur og grjónagraut. Eins gott að það styttist í kosningar,“ segir Einar en hann er sjálfur á fundinum.

Magnús Davíð Norðdahl, borgarfulltrúi Pírata, fagnar því sérstaklega að unnar kjötvörur verði teknar út af matseðli á stöðum borgarinnar sem þjónusta börn. Það séu fjölmargar rannsóknir sem sýna fram á að unnar kjötvörur geti aukið líkurnar á krabbameini af ýmsu tagi. 

Hann sagði að það yrðu líklega ekki allir sáttir við aðgerðirnar en að þetta væri heillaskref sem verði að taka til að sporna við lífstílstengdum sjúkdómum meðal annars.

„Það þarf stundum að hafa kjark til að taka af skarið jafnvel þótt eitthvað kunni að vera óvinsælt,“ segir Magnús í ræðu sinni. Þá hafi Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) flokkað þær með áfengi, tóbaki og asbesti.

Setur spurningarmerki við aðgerðirnar

Magnea Gná Jóhannsdóttir, borgarfulltrúi Framsóknarflokksins, hóf mál sitt á því að segjast fagna því að endurgerð og skýr matarstefna væri tilkomin og þakka samstarfið í hópnum sem hana vann.

Hún telur jákvætt að í stefnunni sé aukin áhersla á mataröryggi, borgin beri ábyrgð á mat fyrir mörg þúsund manns á hverjum degi og þurfi að vera undir öllu búin. Hún segist setja spurningamerki við tvennt, að borgin geti tryggt fólki aðgang að bragðgóðum, næringarríkum og spennandi mat.

Hitt sé tillagan um að banna unnar kjötvörur og lýsir hann yfir áhyggjum af því að það falli ekki vel í kramið hjá þeim sem neyta matar hjá borginni að ekki verði hægt að bjóða upp á bjúgu, pylsur, slátur og annað slíkt.

„Ég mun ekki samþykkja þessa breytingartillögu, mér finnst hún ganga heldur langt í því að banna hefðbundinn íslenskan mat eins og slátur, bjúgu og saltkjöt á sprengidaginn,“ segir Magnea og að ekki eigi að „vera með svona mikla forræðishyggju“.

Sé hið versta mál

Friðjón R. Friðjónsson, borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins, tekur undir með Magneu varðandi það að erfitt gæti reynst að tryggja bragðgóðan mat enda sé það mat hvers og eins hvað sé gott á bragðið. Hann segir einnig að „unnar kjötvörur sé hugtak sem getur verið svolítið vítt“ en að tillagan um að taka þær alveg út sé skringileg.

Á Íslandi séu til unnar kjötvörur án rotvarnarefna og því ætti frekar að banna krabbameinsvaldandi efni en allar unnar kjötvörur og að hann muni kjósa gegn tillögunni líkt og Framsóknarflokkurinn sem muni líklega „aldrei kjósa gegn kindakæfunni“. Þetta sé í raun hið versta mál og hann hvetji aðra borgarfulltrúa til að setja sig gegn henni.

Þá tókust Magnús Davíð og Friðjón á um hvort að íslenskar unnar kjötvörur væru „hættulegar börnum“. Alexandra Briem, oddviti Pírata, telur breytinguna jákvæða og að það sé í það heila gott að taka matvörur sem séu komnar í „þennan skýra áhættuflokk“ út og þá frekar að bæta honum aftur við seinna ef það kemur í ljós að gengið hafi verið of langt.

Dóra Björt Guðjónsdóttir, borgarfulltrúi Samfylkingarinnar, segir að það skipti að sjálfsögðu máli að takmarka inntöku barna á óhollum mat „eins og unnum kjötvörum“. Þá frekar geti fjölskyldur frekar haft svigrúm til að bjóða börnum sínum upp á grillaðar pylsur um helgar fullvissar um að þau borði hollt í skólanum alla virka daga.

Helga Þórðardóttir, borgarfulltrúi Flokks fólksins, bendir á það í ræðu sinni að kveðið sé á um að undantekningar megi gera á málinu. Hægt sé að bera fram til dæmis saltkjöt og baunir og annað slíkt þegar við á.

„Ég veit ekki annað en að það hafi verið í tillögunni að vissulega væru undantekningar, svo sem á jólunum og sprengidegi. Við þurfum ekki að vera alveg forpokuð,“ segir hún.

Rúmlega tíu ára gamlar niðurstöður

Í upphafi árs 2015 birti embætti landlæknis ráðleggingar um mataræði þar sem fólki er ráðlagt að takmarka neyslu á unnum kjötvörum. Þá sagði Hólmfríður Þorgeirsdóttir, verkefnastjóri næringar hjá embættinu, að lögð væri meiri áhersla en áður á mataræði í heild sinni og á fæði úr jurtaríkinu.

Niðurstaða skýrslu WHO sama ár var sú að fimmtíu grömm af unnum kjötvörum á dag auki líkur á krabbameini og ristli í endaþarmi um átján prósent. Þá sé rautt kjöt líklega einnig krabbameinsvaldandi.