„Þegar allt þrýtur þá ganga ger­endur lengra og lengra“

Sölvi Guðmundarson vaknaði upp við vondan draum í morgun þegar hann sá sína eigin dánartilkynningu í Morgunblaðinu.

Hann tilkynnti vinum sínum og fjölskyldu í kjölfarið að hann væri sprelllifandi þrátt fyrir tilkynninguna í færslu á Facebook-síðu sinni. Þar sagði hann Írisi Helgu Jónatansdóttur bera ábyrgð á uppátækinu og sakaði lögregluna um hægagang. Sjö menn hafa kært Írisi fyrir umsáturseinelti og leitaði Sölvi fyrst til lögreglu vegna hennar árið 2024.

Morgunblaðið birti í kjölfarið frétt þar sem kom fram að lögreglunni hafi verið gert viðvart og að leitað yrði leiða til að koma í veg fyrir að atvikið myndi endurtaka sig. Blaðið bað Sölva og lesendur afsökunar vegna málsins.

Svo fór að lögreglan á Suðurnesjum handtók konu í þágu rannsóknar á umsáturseinelti vegna málsins en farið verður fram á gæsluvarðhald yfir henni á morgun. Samkvæmt heimildum fréttastofu verður farið fram á fjórar vikur í varðhaldi og er verið að kanna undir hvaða lagaákvæði er hægt að fella háttsemina undir . 

„Þetta snýst um að fá viðbrögð“

Jenný Kristín Valberg, teymisstýra Bjarkarhlíðar, segir umsáturseineltismál alltof algeng hér á landi og erfitt sé að bregðast við þeim.

„Það hefur frekað verið þannig á Íslandi að það hefur verið þótt íþyngjandi fyrir gerendur að sæta nálgunarbanni frekar en að þetta sé nýtt til að tryggja öryggi þolenda. Það eru alltof fá dæmi um að þetta sé nýtt. Það þarf að líta á þessi mál þannig að þetta eru íþyngjandi brot sem er verið að beita þolendur, oft yfir langan tíma. Þetta grefur undan öryggi þolenda og hefur áhrif á þeirra persónulega líf.“

Birting dánartilkynningar sé enn eitt dæmið um hve langt eltihrellar eru tilbúnir að ganga til að ná athygli þolenda.

„Þá sjáum við mörg dæmi þess að gerendur noti aur forritið eða eitthvað annað app til að senda eina krónu á milli því þá geturðu sent skilaboð. Þegar gerendur hafa kannski aðgang að bílum með einhvers konar appi. Þá hafa verið dæmi um það að þeir séu að skrúfa niður rúðurnar því þá fennir inn í bílana eða opna skottið þá rignir þar inn. Þegar gerandi lætur ekki af þessari hegðun þá er það alltaf mjög skaðlegt fyrir þolendur,“ segir hún og bætir við að með nýrri tækni komi gjarnan ný tækifæri fyrir gerendur.

„Með öllum þessum möguleikum sem eru til í dag þá eru tækifæri gerenda endalaus til að hafa neikvæð áhrif á líf þolenda. Þegar allt þrýtur þá ganga gerendur lengra og lengra til að fá viðbrögð. Þetta snýst um að fá viðbrögð og svörun. Eftir því sem þetta gengur lengra getur verið erfitt að svara ekki.“

Gerendur gangi eins lang og hægt er

Fimm prósent þeirra sem leituðu til Bjarkarhlíðar á síðasta ári, eða 40 manns, höfðu orðið fyrir kyrkingartökum, kynferðislegu ofbeldi og eltihrellihegðun.

„Þetta þrennt er alltaf í málum sem hafa farið á versta veg, það er þegar gerandi tekur líf þolanda síns. Það er erfitt að eiga við þessi mál, úrræði lögreglunnar eru ekki mörg.  Eltihrellahegðun er ein alvarlegasta birtingarmynd ofbeldis í nánum samböndum.“

Þekkirðu einhver sambærileg mál eins og það sem kom upp í morgun?

„Ekki alveg eins og þetta en við sjáum auðvitað það að gerendur ganga eins langt og þeir mögulega geta og hafa hugmyndaflug til. Það eru alltaf að koma nýjar birtingarmyndir ofbeldis vegna þess að gerendur finna allar þær leiðir sem þeim dettur í hug. Þetta er enn eitt dæmið um það.“