Helmingur hefur á­hyggjur af áróðursherferðum er­lendra ríkja

Niðurstöður sýna enn fremur að rúmur þriðjungur hefur miklar áhyggjur af því að áróðursherferðir erlendra ríkja gætu haft áhrif á kosningar eða þjóðaratkvæðagreiðslur hér á landi í náinni framtíð.

Niðurstöður sýna að alls sögðust 43,8 prósent svarenda hafa miklar áhyggjur af áróðursherferðum erlendra ríkja hér á landi sem reyna að grafa undan samfélagslegu trausti og lýðræðislegum gildum. Þar af voru 14,6 prósent sem sögðust hafa mjög miklar áhyggjur af slíku. Þriðjungur svarenda sagðist hafa í meðallagi miklar áhyggjur og 23 prósent sögðust hafa litlar eða engar áhyggjur af slíkum herferðum.

Konur hafa meiri áhyggjur en karlar, 52 prósent kvenna sögðust hafa miklar áhyggjur en hlutfall karla sem tók í sama streng var 37,2 prósent. Almennt er ekki mikinn mun að greina á áhyggjum svarenda eftir aldri fyrir utan að yngsti aldurshópurinn segist hafa meiri áhyggjur en eldri hópar. Alls sögðust 22,2 prósent svarenda á aldrinum 18 til 29 ára hafa mjög miklar áhyggjur. Meðalhlutfallið á meðal hinna aldurshópanna sem tóku sömu afstöðu var 13,6 prósent.

Mikill meirihluti, eða 76 prósent þátttakenda, sagðist hafa orðið var við áróðursherferðir erlendra ríkja hér á landi sem reyna að grafa undan samfélagslegu trausti og lýðræðislegum gildum á undanförnum tólf mánuðum.

Yngsti hópurinn oftar var við áróður

Samkvæmt niðurstöðum skýrslunnar er lítill munur á upplifun kynjanna í þessu samhengi en greina má mun eftir aldri. Yngsti aldurshópurinn sagðist hafa orðið var við slíkar áróðursherferðir oftast og kemur fram að 19 prósent svarenda í þeim hópi sögðust hafa orðið varir við slíkt að minnsta kosti daglega. Elsti aldurshópurinn hafði hins vegar orðið sjaldnast var við slíkar áróðursherferðir allra hópa.

Af þeim sögðust 74,4 prósent hafa orðið vör við slíkt á Facebook, sem er langalgengasti vettvangurinn. Tæpur þriðjungur þeirra sagðist hafa séð slíkt á Instagram, 29,8 prósent á TikTok, 24,9 prósent á Youtube og 24 prósent á X (Twitter). Þá sögðust 8,8 prósent hafa orðið varir við áróðursherferðir á Reddit og örfáir sögðu Telegram og WhatsApp. Um sex prósent svarenda sögðust hafa orðið varir við áróðursherferðir annars staðar en á þeim miðlum sem spurt var sérstaklega um.

Í skýrslu Fjölmiðlanefndar og Netvís um niðurstöðurnar segir að konur hafi frekar orðið varar við áróðursherferðum erlendra ríkja hér á landi á TikTok og Instagram en karlar á X og Youtube. Yngri svarendur urðu í ríkari mæli varir við slíkt á Tiktok, Instagram og X en eldri svarendur. Sama til hvaða aldurshóps er litið þá hafi þátttakendur helst orðið varir við áróðursherferðir á Facebook.

Um helmingur svarenda, eða 50,5 prósent, telur sig vel undirbúna til að sjá í gegnum slíkar herferðir og má í niðurstöðum greina kynslóðamun þar sem yngri þátttakendur telja sig betur í stakk búna til að sjá í gegnum slíkt en eldri þátttakendur. Mikill meirihluti, eða um 70 prósent svarenda á aldrinum 18 til 39 ára, sagðist vel undirbúinn til þess að sjá í gegnum slíkar áróðursherferðir. Hlutfallið á meðal 40 til 59 ára var hins vegar 47,4 prósent og aðeins 23,1 prósent á meðal 60 ára og eldri.

Karlar tilbúnari en konur til að sjá í gegnum áróður

Töluverður munur var á afstöðu kynjanna hér, en 57,1 prósent karla sögðust vel undirbúnir til þess að sjá í gegnum áróðursherferðir erlendra ríkja en aðeins 42,5 prósent kvenna tóku sömu afstöðu.

Rúmur þriðjungur svarenda, eða 36,1 prósent, sagðist hafa miklar áhyggjur af því að áróðursherferðir erlendra ríkja gætu haft áhrif á kosningar eða þjóðaratkvæðagreiðslur hér á landi í náinni framtíð. Tekið er fram í skýrslunni að könnunin var lögð fyrir áður en ljóst var að atkvæðagreiðsla um áframhaldandi viðræður við ESB færi fram í ágúst.

Langflestum mislíkar andstæðingar bólusetninga

Í skýrslunni er að lokum fjallað um skautun í samfélaginu og voru þátttakendur beðnir um að skoða lista af ólíkum hópum í samfélaginu sem fólk gæti haft ólíkar skoðanir á og þau spurð hvort það væri einhver hópur í listanum sem þeim mislíkaði sérstaklega. Fjallað var um það á Vísi fyrr í vikunni. 

Í skýrslu segir að spurningin sé upphaflega fengin frá Svíþjóð en aðlöguð að íslensku samfélagi.

„Dæmi um breytingar frá upphaflegu sænsku spurningunni er að sænskum stjórnmálaflokkum var skipt út fyrir íslenska stjórnmálaflokka og ekki var spurt um Sama líkt og gert var í Svíþjóð,“ segir í skýrslunni.

Hóparnir sem þau voru spurð um voru til dæmis andstæðingar bólusetninga, stuðningsfólk hernaðaraðgerða Ísraels á Gasa, þjóðernissinnar, stuðningsfólk Miðflokksins, andstæðingar þungunarrofs, Evrópusinnar, innflytjendur, femínistar, veganistar, lögreglumenn og trúleysingjar.

Hópurinn sem flestir hökuðu við og sögðust þar af leiðandi mislíka mjög voru andstæðingar bólusetninga en 65,1 prósent svarenda hökuðu við þann hóp. Þar á eftir komu hóparnir stuðningsfólk hernaðaraðgerða Ísraels á Gaza, andstæðingar þungunarrofs og þeir sem afneituðu loftslagsbreytingum. Yfir helmingur svarenda hakaði við þá hópa. Tæplega 40 prósent hökuðu við talsmenn þess að kynin séu aðeins tvö og þjóðernissinna, og þá voru um 30 prósent sem hökuðu við stuðningsfólk Miðflokksins, vopnasafnara og talsmenn útgerðarinnar/sjávarútvegsfyrirtækja.

Um ellefu til tólf prósent hökuðu svo viðinn innflytjendur, femínistar, veganistar, alþingismenn og umhverfisverndarsinnar. Í skýrslunni er svo hægt að sjá mun eftir því hvort fólk flokkar sig sem hægrisinnað eða vinstri sinnað.