Ekki okkar verð­bólga

Það er orðið þreytandi að hlusta á síendurtekna möntru frá Seðlabankanum, stjórnvöldum og fulltrúum atvinnulífsins: að launahækkanir og kjarasamningar launafólks séu meginorsök verðbólgunnar. Eins og svo oft áður virðast þessir aðilar sjá þá einu lausn að þrengja að launafólki.

Verkalýðshreyfingin gekk á undan með góðu fordæmi við gerð síðustu kjarasamninga með því að semja um launahækkanir sem voru hóflegar og undir verðbólgu. Það var gert í þeirri trú að aðrir aðilar í samfélaginu, fyrirtækin og stjórnvöld, myndu leggja sitt af mörkum og halda aftur af verðhækkunum.

Á sama tíma og kallað er eftir meiri „aga“ á vinnumarkaði hefur ekkert lát verið á verðhækkunum hjá þeim sem selja heimilunum nauðsynjar. Matvöruverð hækkar mánaðarlega, bankarnir högnuðust um nær 100 milljarða á síðasta ári og stórfyrirtæki á matvöru- og orkumarkaði skiluðu tugmilljarða hagnaði. Þar er engin kreppa, enginn agi, ekkert aðhald. Á meðan stórfyrirtækin blómstra berst almenningur í landinu við að ná endum saman.

Launaskriðið á ekki rætur í kjarasamningum. Samt er launafólk gert að sökudólgi. Langvarandi hávaxtastefna hefur ekki skilað tilætluðum árangri; verðbólga er á uppleið og atvinnuleysi eykst. Verðbólgan leggur þyngstu byrðarnar á ungt og skuldsett fólk en hefur lítil áhrif á þá sem standa sterkast fjárhagslega.

Stjórnvöld hafa ekki staðið við sín loforð. Gjaldskrár hafa hækkað langt umfram verðlag og í nýrri fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar eru engar tilraunir gerðar til að koma böndum á hækkanirnar eða setja fram úrræði til að létta heimilum landsins lífið.

Það er lýsandi fyrir stöðuna að Fagfélögin hafa í dag þurft að dusta rykið af auglýsingaherferðinni „Ekki okkar verðbólga“ sem keyrð var fyrir tveimur árum. Því miður hefur lítið sem ekkert áunnist á þeim tíma og staðan er óbreytt.

Sameiginlega sýnin sem lá til grundvallar síðustu kjarasamningum er brostin. Ef raunverulegur vilji er til að ná tökum á verðbólgu þarf að horfast í augu við orsakir hennar. Þar þarf hið opinbera og stórfyrirtækin í landinu að horfa inn á við. Launafólk hefur þegar lagt sitt af mörkum. Nú er löngu orðið tímabært að aðrir líti í eigin barm.

Höfundur er formaður Fagfélaganna og MATVÍS.