Svíar lækka matarskatt – Norð­menn ræða – en hvað með Ís­land?

Verðbólgan leikur fleiri grátt en íslenska neytendur um þessar mundir. Í sumum nágrannalanda okkar hefur þegar verið gripið til aðgerða eða umræða um þær í gangi. Í Svíþjóð hefur verið ákveðið að lækka virðisaukaskatt á matvörur úr 12% í 6% tímabundið, frá 1. apríl og út árið 2027. Samhliða hafa eldsneytisgjöld verið lækkuð, sem styrkir kaupmátt neytenda og samkeppnisstöðu landsins. Svíar reikna með að áhrifin komi fljótt fram í verslun þegar neytendur í nágrannalöndum beina innkaupum sínum til landsins.

Í Noregi er sambærileg umræða komin á dagskrá. Verðbólga síðustu ára þar í landi hefur einkum verið drifin áfram af kostnaðarhækkunum – orkukostnaði, flutningum og truflunum í aðfangakeðjum – fremur en mikilli eftirspurn. Þessi þróun hefur varað frá heimsfaraldrinum og hélt áfram í kjölfar stríðsins í Úkraínu. Nú síðast hafa átökin við Persaflóa hækkað orku- og flutningskostnað.

Norðmenn ræða því nú í alvöru hvort tímabundin lækkun virðisaukaskatts á nauðsynjavörum geti bæði létt undir með heimilum og dregið úr verðbólguþrýstingi. Slík aðgerð beinist sérstaklega að þeim sem verja stærstum hluta tekna sinna í mat og getur jafnframt lækkað kostnað í opinberri þjónustu, svo sem í heilbrigðis- og menntakerfinu.

Hér á landi búum við hins vegar við gjaldhækkanir hins opinbera sem haldið er til streitu, þrátt fyrir að verðbólgan sé enn að stórum hluta kostnaðardrifin og knúin áfram af ytri aðstæðum sem áður eru nefndar.

Þegar horft er til aðgerða Svía og umræðunnar í Noregi vaknar sú augljósa spurning hvort skattalækkanir á nauðsynjum séu ekki markvissari leið einnig hér á landi til að bregðast við verðbólgu fremur en auknar álögur á heimili og fyrirtæki. Á meðan nágrannalönd okkar ræða eða grípa til aðgerða sem miða að því að lækka vöruverð, er hér farin gagnstæð leið með hækkun skatta, meðal annars á akstur og bifreiðar, sem óhjákvæmilega leggjast á verðlag.

Höfundur er hagfræðingur.