Ó­pólitískur fróð­leiks­moli um ESB

Frá sama Vísindavef Háskóla Íslands og færði okkur hér um árið ópólitískan fróðleiksmola prófessors í lífupplýsingafræði, þar sem skorið var úr um það með miklum vísindum að kyn mannsins væru í rauninni fleiri en tvö, fáum við nú ópólitískan fróðleiksmola um íslenska tungu og ESB.

Svar birtist 5. mars 2026 við spurningunni: „Hefur EES-aðild Íslands einhver áhrif á íslenska tungu og mundi eitthvað breytast ef við færum í ESB?“ og þar er höfundurinn enginn annar en Eiríkur Rögnvaldsson.

Vissulega hefur opinber jákvæð afstaða Eiríks til ESB legið fyrir – bæði út frá meintum hagsmunum íslenskunnar og einnig öðrum þáttum – löngu áður en honum var falið að veita vísindalegt svar við þessari spurningu á vefinn.

Þar sem þetta er hins vegar ópólitískur fróðleiksmoli byggir Eiríkur málflutning sinn vitaskuld ekki aðeins á sinni eigin persónulegu skoðun. Hann vitnar til annars íslensks fræðimanns, sem hefur einnig lagt faglegt mat á málið, Gauta Kristmannssonar. Vissulega vill svo til að Gauti kemst að sömu niðurstöðu og Eiríkur, að íslenskunni sé best borgið innan Evrópusambandsins. Við nánari athugun kemur að vísu á daginn að Gauti telur að í Evrópusambandsaðild Íslands geti einnig leynst lausnir við ýmsum öðrum fjölbreyttum og óvæntum áskorunum Íslendinga, samanber þessa fyrirsögn úr DV frá júlí 2024: „Gauti segir að ef illa fer í næstu eldgosum væri gott að vera í skjóli ESB og evrunnar“.

Hinn hluti spurningarinnar á Vísindavefnum lýtur að áhrifum EES-aðildarinnar hingað til á íslenska tungu. Spyrjandinn mun hafa varpað öndinni léttar eftir lestur ópólitíska fróðleiksmolans, því að þar veitir Eiríkur Rögnvaldsson býsna hughreystandi svar: „Í raun hefur aðildin að EES þegar styrkt tunguna með starfsemi þýðingarmiðstöðvar utanríkisráðuneytisins þar sem stór hluti af lögum og reglum ESB er þýddur á íslensku.“

Eiríki virðist ekki hafa gefist rúm til að reifa önnur möguleg áhrif EES-samstarfsins á íslenska tungu, eins og þau sem hann rakti þó sjálfur í nýlegu viðtali við mbl.is undir fyrirsögninni: „Enska ráðandi eftir nokkra áratugi að óbreyttu“. Þar fjallaði Eiríkur um að slík ólánsstaða væri núna raunhæfur möguleiki í ljósi þess að um miðja öld verði helmingur vinnumarkaðarins að líkindum af erlendum uppruna. Auðvitað væri, svona þannig séð, hægt að víkja að þessum áhrifum EES á íslenska tungu en í svona stuttum ópólitískum fróðleiksmola þarf að forgangsraða efnisatriðum. Augljóslega vegur þýðingarmiðstöð utanríkisráðuneytisins töluvert þyngra.

Eftir mikla umhugsun er niðurstaða Eiríks á Vísindavefnum því sú að góð rök hnígi að því að staða tungunnar myndi styrkjast verulega við aðild. Þar gildir einu þótt sjálf hugsjónin með Evrópusambandinu sé vissulega að efnahagslegur og pólitískur samruni ríkjanna vegi þyngra en sérstaða þjóðríkjanna og þótt vissulega sé allt eins líklegt að aðstreymi innflytjenda geti aukist enn hingað til lands án þess að við munum geta haft nokkuð um það að segja. Slíkar málalengingar flækjast bara fyrir í svona ópólitískum fróðleiksmola.

Þótt ég vilji síst ganga of langt í lofgjörð minni um þessa áreiðanlegu upplýsingamiðlun Vísindavefsins hér við upphaf umræðunnar um væntanlega þjóðaratkvæðagreiðslu, tel ég ekki úr vegi að hvetja vefinn til þess að hugleiða hvort ekki sé viðeigandi að hann votti efni sitt framvegis með sambærilegum gæðastimpli og Ríkisútvarpið tók nýverið upp á að veita sjálfu sér á vef sínum. Þar er nú fullyrt í lok hverrar greinar að miðillinn sé óháður hagsmunum stjórnmála, viðskipta, opinberra aðila og einkaaðila. Fréttaflutningur og dagskrárgerð byggi á trúverðugleika og óhlutdrægni. Þetta er traustvekjandi fyrirvari sem ætti vel við undir ópólitískum fróðleiksmolum frá háskólasamfélaginu.

Höfundur er þingmaður Miðflokksins.