Arki­tektar og verk­fræðingar vænta sam­dráttar á íbúðamarkaði

Þetta eru niðurstöður könnunar sem Outcome gerði fyrir Samtök iðnaðarins, SI, í upphafi þessa árs í samstarfi við Samtök arkitektastofa og Félag ráðgjafarverkfræðinga.

Í tilkynningu frá SI kemur fram að arkitekta- og verkfræðistofur séu framarlega í byggingarferlinu og því gefi niðurstöðurnar vísbendingu um að hægja muni að óbreyttu á uppbyggingu íbúða litið til næstu eins til tveggja ára.

Segja um 42 prósent svarenda að verkefnum fyrir íbúðamarkað hafi fækkað á síðustu tólf mánuðum en ekki nema þrjú prósent að þeim hafi fjölgað. Könnunin náði til aðila í greininni sem standa undir um 60 prósent af heildarveltu allra arkitekta- og verkfræðistofa.

Samkvæmt niðurstöðum könnunarinnar gera stjórnendur fyrirtækjanna ráð fyrir að hafist verði handa við byggingu 1.333 íbúða á næstu tólf mánuðum og á sama tíma verði lokið við byggingu á 1.185 íbúðum.

Heildarfjöldi íbúða í byggingu hjá fyrirtækjunum sem tóku þátt í könnuninni er 2.007 sem nemur um 34 prósentum af íbúðum í byggingu á landinu öllu ef miðað er við mælaborð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar (HMS) um íbúðir í byggingu. Gangi áform fyrirtækjanna eftir verða 2.155 íbúðir í byggingu á þeirra vegum eftir tólf mánuði.

Samkvæmt mælaborði HMS eru tæplega sex þúsund íbúðir í byggingu en þær voru um níu þúsund í upphafi árs 2023. Í tilkynningu SI segir að ef niðurstöður könnunarinnar séu heimfærðar upp á markaðinn í heild megi reikna með því að íbúðir í byggingu verði áfram um sex þúsund talsins.

Þá kemur fram í könnun SI að stjórnendur arkitekta- og verkfræðistofa telji að 89 prósent þeirra íbúða sem verða fullbúnar hjá þeirra fyrirtækjum á næstu tólf mánuðum muni seljast. Þetta hlutfall er 82 prósent þegar litið er til síðustu tólf mánaða. SI telur að það sýni að talsvert líf sé á fasteignamarkaðnum fyrir nýjar fullbúnar íbúðir þrátt fyrir að sölutími hafi lengst undanfarið. Einnig virðast verktakarnir vænta þess að salan muni glæðast.

Niðurstöður könnunarinnar sýna einnig að verktakar sem eru að byggja íbúðir á eigin reikning telja 87 prósent að sölutími íbúða sem þeir hafi verið með á sölu hafi lengst á síðustu tólf mánuðum.

Tæp níu prósent segja hann hafa staðið í stað og um fjögur prósent telja sölutímann hafa styst á þessum tíma. Mikill meirihluti stjórnenda er sammála um að lengri sölutíma megi rekja til hás vaxtastigs, eða 80 prósent þeirra sem svöruðu. Þá nefna 67 prósent svarenda að strangari lántökuskilyrði íbúðakaupenda hafi lengt sölutíma.

Íbúðir ekki eins og kaupendur vilja

Fimmtungur telur að lengri sölutíma megi rekja til þess að nýjar íbúðir henti ekki því sem íbúðakaupendur eru að sækjast eftir. Því til viðbótar telja 83 prósent svarenda að langur sölutími nýrra íbúða sé ógn við fjárhagsstöðu fyrirtækisins en um 17 prósent telja að svo sé ekki.

Um 90 prósent svarenda segja að háir vextir hafi dregið úr áformum þeirra um íbúðauppbyggingu en um þrjú prósent segja að þeir hafi ekki haft áhrif. Þá segja 33 prósent að dregið hafi úr fjármögnunarmöguleikum þeirra á síðustu 12 mánuðum en 60 prósent segja að svo sé ekki.

Ríflega 83 prósent segja að hækkanir sveitarfélaga á sköttum og gjöldum sem þau leggja á byggingu íbúða hafi heft uppbyggingu hjá fyrirtækjum þeirra á síðustu misserum. SI fjallaði um það í nýlegri greiningu.

Þá kemur fram í niðurstöðum könnunarinnar að 83 prósent stjórnenda telji að lækkun endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna framkvæmda við íbúðarhúsnæði úr 60 prósentum í 35 prósent hafi dregið úr íbúðauppbyggingu. Sú breyting tók gildi um mitt ár 2023.