Hvað er Trump eigin­lega að bralla?

Hvað er forseti Bandaríkjanna að meina með því að ræna Maduro? Trump sjálfur hefur vísað í tvær réttlætingar fyrir því að framkvæma þennan gjörning: í fyrsta lagi hefur hann sakað forseta Venesúela um að taka beinan þátt í fíkniefnasmygl og í öðru lagi er Maduro sakaður um að hafa „stolið“ olíu frá Bandaríkjunum (fyrir valdatíð Hugo Chavez og síðan Maduro höfðu bandarísk olíufélög greiðan aðgang að olíuauði landsins). Fjölmiðlar bæta oft við að í Venesúela sé að finna stærstu olíubirgðir heims.

En við nánari skoðun eru báðar þessar skýringar frekar ótrúverðugar.

Byrjum á fíkniefnasmygli: lang algengustu orsök dauðsfalla vegna ofskömmtunar í Bandaríkjunum er fíkniefnið fentanýl. Lyfjaeftirlitið í BNA (Drug Enforcement Administration) bendir á að framleiðendurnir séu fyrst og fremst Kína, Mexíkó og Indland, en engin framleiðsla á sér stað í Suður-Ameríku.

Miðað við fíkniefnarökin hefði verið skynsamlegra að ræna kínverska, mexíkóska eða indverska forsetanum!

Þá er komið að olíuauðlindinni. Er Venesúela virkilega hið síðasta El Dorado svarta gullsins? Sögur um „stærstu olíubirgðir í heimi“ byggja í raun á einhliða yfirlýsingar stjórnvalda í Venesúela og hafa aldrei verið staðfestar af óháðum aðila eða endurskoðanda. Þær hafa því ekkert sérstakt gildi.

Stofunin Energy Institute, sem birtir opinbera tölfræði um olíubirgðir einstakra þjóða árlega, hætti að birta tölur um olíubirgðir Venesúela árið 2021 einmitt af þessum sökum.

Það er opinbert leyndarmál í olíugeiranum að ýmsar olíuþjóðir, sérstaklega meðlimir OPEC, eru vísvítandi að ofmeta eigin olíubirgðir, annað hvort til að ganga í augun á öðrum þjóðum eða til að fá hærra framleiðslukvóta (OPEC er einhvers konar samráðssamtök þjóða deila ákveðnum framleiðslukvóta á milli sín til að halda olíuverðinu uppi).

Í Sádi-Arabíu héldust slíkar tölur um olíubirgðir nánast óbreyttar á milli 1989 og 2016, eða 260 milljarðar tunna, þrátt fyrir að landið hafi dælt upp 100 milljarða tunna á því tímabili og ekki uppgötvar neinar meiriháttar olíulindir á móti.

Olían sem er fyrirfinnst í jarðlögum Venesúela er svokölluð „þung“ olía (extra heavy), og er líkari tjöru en hefðbundinni olíu. Til að vinna afurðir úr henni út þarf að hita hana upp og til þess þarf að brenna mikið magn af jarðgasi. Olíufélög sem hafa áhuga á að fara í slíka framleiðslu þurfa þannig að byrja á því að útvega jarðgas, leggja gasleiðslur og byggja upp alls konar innviði, allt mitt í frumskóginum.

Allt þetta er tæknilega flókið og kostnaðarsamt, og slík olíuvinnsla alls ekki arðbær miðað við núverandi olíuverð. Þegar kemur að olíufélögum eru það peningarnir sem ráða, en ekki duttlungar Trumps. Ráðgjafarfyrirtækið Rystad Energy, sem er leiðandi gagnaveita fyrir olíuiðnaðinn, skrifaði árið 2024 að „mesta ofmatið á olíubirðgum“ kæmi frá Venesúela.

Fyrirtækið gefur það reyndar líka út í sömu samantekt að á tímabilinu 2030 og 2050 muni heimsframleiðsla á olíu næstum helmingast, sem gæti reynst nokkuð óþægilegt fyrir þjóðir sem reiða sig mikið á innfluttri olíu og hafa ekki búið sig undir slíka framtíð (halló Ísland?). Alþjóða Orkumálastofnunin (IEA) birti líka spá um olíuframleiðslu nýlega, en hún gerir ráð fyrir að olíufylleríið muni taka enda árið 2030 og framleiðslan byrja að dragast saman eftir það.

Bandarísk olíufélög virðast ekkert ætla að slást um olíuna í Venesúela, og pólitíska óvissan sem ríkir nú í landinu er ekki til þess fallið að draga úr áhættu slíkra fjárfestinga. Kannski tekst þeim að auka framleiðsluna aðeins, en það mun þá taka mörg ár, og gullöld olíunnar í Venesúela er líklega nú þegar að baki, enda hefur framleiðslan sífellt verið að minnka síðustu 25 árin…

Hvað getur þá útskýrt þessa hugdettu hins hrekkjótta Bandaríkjaforseta? Kannski snerist hún einfaldlega um að hnykla vöðvana og ganga í augun á kjósendur heima fyrir, sýna þeim hvað hann væri duglegur að „gera Bandaríkin stórkostleg að nýju“ með því að bregða sér í hlutverk heimslöggunnar. Þetta vill Bandaríski sagnfræðingurinn Anne Applebaum að minnsta kosti meina í viðtali viðThe Atlantic.

Kannski snerist hún líka um að ganga í augun á aðra þjóðarleiðtoga sem Trump finnst ekki vera að taka sig nógu alvarlega. Brellan hefur þá að einhverju leyti virkað: danskir þjóðarleiðtogar, sem hlógu að Trump þegar hann fór fyrst að tala um að innlima Grænland, eru ekkert að hlæja svo mikið lengur.

Eða kannski snýst þetta um eitthvað allt annað, sem hefur farið fram manna á milli í einhverjum reykfylltum bakherbergjum, og við litla fólkið fáum ekki að vita um...

Höfundur er sjálfstætt starfandi blaðamaður