Herða lánþegaskilyrði: „Við víkjum ekki frá þeim mark­miðum“

Breyting á lánþegaskilyrðum var meðal þess sem kom fram í yfirlýsingu fjármálastöðugleikanefndar Seðlabankans sem birt var klukkan 8:30. Þar segir að eins og fjallað hafi verið um þá hafi á undanförnum vikum verið tilkynnt um fjölda sjóða sem ætli sér að fjárfesta með einstaklingum í íbúðarhúsnæði. Samkvæmt yfirlýstum áætlunum sé fyrirhugað að bjóða til sölu fasteignir með þessum hætti sem nemi um þriðjungi nýrra íbúða á höfuðborgarsvæðinu.

„Ljóst er að þetta fyrirkomulag er áhættusamara en almenn íbúðakaup vegna lægra eiginfjárframlags kaupenda og hægari eiginfjármyndunar. Útbreidd notkun þessa fyrirkomulags gæti að óbreyttu leitt til aukinnar kerfisáhættu,“ sagði í yfirlýsingu nefndarinnar.

Minna eigið fé og frestun greiðslna

Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri og Tómas Brynjólfsson, varaseðlabankastjóri fjármálastöðugleika, sátu fyrir svörum að lokinni kynningu á yfirlýsingu nefndarinnar og nýju sérriti um lánþegaskilyrði.

Kári Friðriksson, hagfræðingur hjá Arion banka, spurði þá hvort fjármálastöðugleikanefnd hafi horft til áhrifa þess á markaðinn að mikið magn nýrra íbúða hefur verið lengi á sölu og vegið þau saman við áhyggjur af áhrifum sjóðanna, sem bjóðast til þess að kaupa íbúðir með einstaklingum.

Ásgeir sagði að þar væru undir tveir endar, annars vegar heimilin í landinu, lánþegar, og hins vegar verktakafyrirtæki. Lánþegaskilyrðum sé beint að fyrrnefnda endanum.

„Þetta er fyrirkomulag sem felur í sér aðeins tíu prósenta eiginfjárframlag. Lánþegaskilyrðin okkar gera ráð fyrir að það sé tuttugu prósent, sem dæmi. Þarna er líka að einhverju marki verið að fresta greiðslum. Lánþegaskilyrðin voru náttúrulega sett [árið 2016] með ákveðin markmið og við víkjum ekki frá þeim markmiðum.“

Það sé mjög mikilvægt að fjárhagsleg heilsa heimilanna sé í lagi. Þá hafi nefndin haft áhyggjur af því að samningar milli einstaklinga og sjóðanna séu mjög flóknir.

„Skilmálar telja tugi blaðsíðna og ég held að fólk ætti að huga mjög vel að því áður en það skrifar undir mjög flókna gerninga.“

Verktakar og bankar þurfi að leysa málin

Hvað varðar hinar áhyggjurnar sem Kári nefndi, af kerfisáhættu í tengslum við hægagang á markaði með nýjar fasteignir, segir Ásgeir að verktakar og bankakerfið þurfi að leysa það.

„Flestir stærri verktakar eru í mjög góðri stöðu varðandi eigið fé og bankakerfið er líka í mjög góðri stöðu. Ég lærði nú hagfræði þegar ég var ungur maður og þá var talað um að framboð og eftirspurn gætu mæst einhvers staðar. Mögulega með því að hreyfa verð á eignum en það er kannski annað mál.“

Hvar á áhættan að vera í hagkerfinu?

Tómas greip þá orðið og sagði að áhyggjurnar sem Kári nefndi væru tengdar en þó ekki þær sömu.

„Ég held að spurningin sé hvar sé ásættanlegt að áhættan sé í hagkerfinu. Er betra að flytja aukna áhættu til heimila, frá verktökum og lánveitendum þeirra? Ég held að við séum að segja að það sé ekki. Þess vegna viljum við að þegar matið á lánveitingu til fólks er gert, að þá sé raunveruleg áhætta metin.“

Þá segir hann að í einhverjum tilvikum, þrátt fyrir þessa þætti, geti nýja fjármögnunarleiðin hentað einhverjum vel. Fólk standist greiðslubyrðarhlutfall eða lánveitandinn ákveði að nýta svigrúm í reglunum til að lána því.

„Þá er fólk að taka upplýsta ákvörðun og svo lengi sem það er innan reglanna þá er það ekkert sem kemur okkur við, þannig séð. En það er mikilvægt að ætla ekki að leysa vanda á einhverjum ákveðnum markaði með því að ætla að færa áhættuna til heimila í svona miklum mæli.“

Ásgeir tók undir með Tómasi og bætti við að nefndin fagni fjölbreytni í fjármögnun íbúðakaupa en að mikilvægt væri að allir þættir séu metnir rétt inn.