„Það er verið að brjóta gegn grund­vallar­at­riðum EES-samningsins“

Fundinum var frestað í tvígang en bæði íslensk og norsk stjórnvöld lögðu fast að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins að veita þeim undanþágu frá tollunum en án árangurs. Bæði ríki eiga í efnahagsbandalagi við Evrópusambandið með EES-samningnum.

Aðgerðunum er lýst sem „mikilvægu skrefi“ til að vernda evrópskan járnblendiiðnað í tilkynningu frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins.

Þar segir enn fremur að þó að Ísland og Noregur séu ekki undanþegin aðgerðunum séu þær sérstaklega hannaðar til þess að hafa lágmarksáhrif á virðiskeðjur í Evrópu. Noregur og Ísland framleiða stóran hluta járnblendis í Evrópu.

Vonbrigði en jákvætt að tekið sé tillit til hagsmuna Íslands

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra ræddi niðurstöðu aðildarríkjanna við Hallgerði Kolbrúnu E. Jónsdóttur fréttamann að loknum ríkisstjórnarfundi í morgun. Viðtal við hana má sjá í heild sinni í spilaranum hér að neðan:

„Þetta eru mikil vonbrigði, ég ætla alveg að viðurkenna það. Það er ljóst að þessi mikla hagsmunagæsla sem við, í samvinnu við Norðmenn, höfum haldið uppi, hún hefur haft áhrif. Það er ekki oft sem atkvæðagreiðslum er frestað og það ítrekað. Það var ljóst þar til í morgun að þetta var mjög tvísýnt, hvernig þetta myndi enda, en svona endaði þetta.“

Tillit tekið en samt brotið gegn grundvallaratriðum

Hins vegar sé það jákvætt að í útfærslu verndarráðstafananna taki framkvæmdastjórnin tillit til íslenskra hagsmuna.

„Mér sýnist að okkar fyrirtæki, Elkem, muni koma þokkalega frá þessu, við eigum eftir að sjá hvernig markaðurinn þróast. Þannig að það er verið að taka tillit og okkar hagsmunagæsla hefur skilað árangri. Það breytir ekki því að ég er náttúrulega með miklar áhyggjur af því að það er verið að brjóta gegn grundvallaratriðum EES-samningsins.“

Frestar undirritun mikilvægrar yfirlýsingar

Á morgun hefjist árlegur fundur EES-ráðsins, sem samanstendur af fulltrúum EFTA-ríkjanna og aðildarríkja ESB. 

„Þar munum við meðal annars hitta fólk úr kommissjóninni. Við og Noregur munum ráðfæra okkur hvernig við munum beita málflutningi okkar. Það er alveg ljóst að sá fundur er að gjörbreytast. Ég vil líka geta þess að þegar ég fékk fréttirnar hérna inn á ríkisstjórnarfund þá lét ég strax kalla til fulltrúa Evrópusambandsins á fund í utanríkisráðuneytinu. Vel að merkja, ég hef aðeins einu sinni kallað til sendiherra áður og það var einmitt sendiherra ESB út af þessu, til að undirstrika okkar hagsmuni í þessu. Þar er verið að greina frá því að ég mun fresta undirritun á öryggis- og varnarmálayfirlýsingunni sem lá fyrir að ég ætti að skrifa undir.“

Yfirlýsingin sé mjög mikilvæg út frá ýmsum sjónarhornum en það sé alveg ljóst að henni hugnist ekki að skrifa undir hana við núverandi aðstæður.

Tekur undir með SI

Samtök iðnaðarins hafa sagt óásættanlegt að íslenskir kísilframleiðendur þurfi að fylgja íþyngjandi regluverki Evrópusambandsins en loka eigi á aðgang þeirra að Evrópumarkaði.

„Ég ætla að taka undir það. Mér finnst óboðlegt að við sem uppfyllum lög og reglur sem hafa verið settar af hálfu Evrópusambandsins, að við höfum síðan ekki þessa virkni sem EES-samningurinn kveður á um, að við séum einfaldlega hluti af innri markaðinum,“ segir utanríkisráðherra.

Aftur á móti sé ekki í boði að segja að nú sé EES-samningurinn kominn upp í loft. Við verðum og þurfum að reiða okkur á það að vera með virkan markað. Sjötíu prósent af útflutningsafurðum þjóðarinnar fari til Evrópusambandsríkjanna.

„Það er mikið undir að þessi virkni haldi áfram. Þess vegna hefur verið gott í öllum þessum samtölum, stundum hrópum og köllum líka, að finna að það eru mörg aðildarríkjanna sem hafa verulegar áhyggjur af þessari ákvörðun.“

Þýðir ekki að fara á taugum

Ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur stefnir á að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um að aðildarviðræður við ESB verði teknar upp að nýju. Þorgerður Katrín segir ákvörðun aðildarríkjanna í morgun ekki setja þær fyrirætlanir í uppnám.

„Miklu heldur myndi ég segja að það sé komið að þessum tímapunkti að spyrja að því hvar Ísland er í þessari stöðu heimsmála, eins og þau blasa við núna. Stórveldin eru í slag.“

Heimsmyndin sé að breytast og taka þurfi heilbrigða og opna umræðu um stöðu Íslands.

„Fyrst og fremst þurfum við að horfa til íslenskra hagsmuna og þá þýðir ekki að fara á taugum, eins og mér sýnist núna á fyrstu viðbrögðum stjórnarandstöðunnar í þessu máli.“

Fréttin hefur verið uppfærð.