Dröfn og Sam­tökin ’78 verð­launuð á degi ís­lenskrar tungu

Verðlaun Jónasar Hallgrímssonar eru veitt árlega á degi íslenskrar tungu, 16. nóvember. Markmið dags íslenskrar tungu er að minna á mikilvægi íslenskunnar og gleðjast og fagna sögu hennar, samtíð og framtíð. Þann dag eru árlega veittar viðurkenningar og verðlaun fyrir störf í þágu íslensks máls og efnt til margvíslegra menningarviðburða. Almenningi býðst að senda inn tilnefningar og bárust á fimmta tug að þessu sinni.

Rökstuðningur ráðgjafarnefndarinnar, sem falið var að útnefna handhafa verðlauna Jónasar Hallgrímssonar, er eftirfarandi:

Meðal þeirra sem vinna af ástríðu að eflingu íslenskrar tungu á hverjum degi eru þau sem lesa með börnum og kynna fyrir þeim bækur á íslensku, hvort sem er í leikskóla, skóla, heima eða á bókasöfnum. Lengi býr að fyrstu gerð, segir máltækið, og lestur barna og ungmenna er ótvírætt eitt af því mikilvægasta sem hlúa þarf að til að stuðla að farsælli framtíð tungumálsins.

Dröfn Vilhjálmsdóttir hefur á undanförnum árum vakið athygli fyrir öflugt starf á Bókasafni Seljaskóla, en ekki síður fyrir að vera öflugur málsvari lesandi barna á landinu öllu. Hún talar opinberlega fyrir mikilvægi þess að efla útgáfu barnabóka og kemur þar fram fyrir hönd barnanna, sem eins og hún bendir á eiga enga rödd í markaðsumhverfi samtímans. Í Seljaskóla hefur Dröfn byggt upp öflugt og lifandi skólasafn, þar sem fer saman góður bókakostur, frábær aðstaða og lifandi bókasafnsstarf. Hún leggur sig fram um að útvega hverjum lesanda það sem hann kýs helst og finna nýstárlegar leiðir til að hvetja lesendur til þess að uppgötva nýjar bækur.

Ástríða Drafnar og metnaður hennar fyrir hönd lesandi barna er eftirtektarverður og til þess fallinn að auka áhuga þeirra á íslensku í menningarumhverfi þar sem efni á ensku er alltumlykjandi. Skólabókasöfn eru gríðarlega mikilvæg fyrir stoðkerfi íslenskunnar. Þar kynnast börn tungumálinu, læra að umgangast það gegnum sögur, bókmenntir og menningu ásamt því að leika sér að íslenskunni og velta henni fyrir sér. Þegar við þetta bætist ástríða fyrir lestri, barnamenningu og virðing fyrir áhuga hvers lesanda verður til ómótstæðileg blanda sem byggir undir tungumálið okkar til framtíðar.

Dröfn Vilhjálmsdóttir er því verðugur handhafi verðlauna Jónasar Hallgrímssonar 2025.

Sérstök viðurkenning: Samtökin ‘78

Að sama skapi hljóta Samtökin ‘78, hagsmuna- og baráttusamtök hinsegin fólks á Íslandi, sérstaka viðurkenningu fyrir stuðning við íslenska tungu að þessu sinni. Rökstuðningur ráðgjafanefndarinnar er svohljóðandi:

Frá stofnun Samtakanna ‘78 árið 1978 hefur íslensk tunga skipað miðlægan sess í starfi þeirra. Stór hluti af baráttu þeirra fyrir réttindum hinsegin fólks er krafan um tilverurétt innan tungumálsins enda er íslenska lykillinn að íslensku samfélagi. Sú vinna hefur ekki bara snúist um að berjast gegn útilokun og notkun fordæmandi orða heldur ekki síður um skapandi nýyrðasmíði. Fyrstu mótmælaaðgerðir samtakanna árið 1982 beindust þannig eins og frægt er gegn banni Ríkisútvarpsins á notkun orðanna hommi og lesbía, sem voru þau orð sem félagsfólk hafði sjálft mótað og kosið að nota um sig.

Á síðari árum hafa Samtökin ‘78 staðið fyrir nýyrðasamkeppnum undir yfirskriftinni Hýryrði þar sem almenningur er hvattur til að taka þátt í að búa til ný orð sem vantar í íslenska tungu. Þannig hafa samtökin unnið markvisst að því að til séu orð á íslensku sem lýsa því hver við erum og hvernig okkur líður. Tilvist slíkra orða er forsenda þess að hinsegin fólk sé hluti af íslensku samfélagi og menningu en standi ekki utan þess. Nýyrðin hafa þar að auki mörg komist í almenna notkun og mikilvægi framlags Samtakanna ‘78 til íslenskrar tungu er því ótvírætt.