Gögn síðustu ára sýna skýrt að lóðaskortur og úrelt skipulag á höfuðborgarsvæðinu er að loka húsnæðismarkaðnum fyrir sífellt stærri hluta yngri kynslóða. Þegar við horfum núna upp á yfirvöld skipulagsmála hækka jafnt en hratt þröskuldinn til að eignast fyrstu íbúð er á sama tíma verið að draga verulega úr möguleikum hins almenna Íslendings á að byggja upp sjóð til að auka öryggi og lífsgæði á efri árum.
Margir hafa bent á að gervigreind muni leiða til aukinnar framleiðni, nýrra tækifæra og hraðari hagvaxtar. Það er líklega rétt til lengri tíma. En saga tækniframfara sýnir einnig að slíkar breytingar geta haft djúpstæð áhrif á vinnumarkað og efnahagskerfi og oft gerist það hraðar en fólk gerir sér grein fyrir í upphafi.
Það er umhugsunarvert hvernig oft er talað um fjármál, að þau séu flókið og jafnvel dálítið ógnvekjandi fyrirbæri. Sem þau geta vissulega verið. Tölur, sparnaður, vextir, markaðir og fjárfestingar, virðast mörgum eingöngu tilheyra sérfræðingum í fjármálum, en ekki öðrum. Fjármál eiga samt alls ekki að vera framandi, enda eru þau hluti af daglegu lífi okkar allra.
Það er ekki auðvelt að umbreyta þungum gegnumstreymiskerfum Frakklands og Þýskalands yfir í sjóðasöfnun eins og tíðkast í Danmörku, Hollandi og Svíþjóð. En ávinningurinn yrði mikill. Ef öll ESB-lönd ættu lífeyriseignir að verðmæti 140% af vergri landsframleiðslu þá myndu þessir sjóðir rúma næstum 30 billjónir Bandaríkjadala.
Fjárfestar nefna reglulega geopólitík sem vaxandi áhættu fjármálamarkaða og virðast hafa gert það með réttu. Stigmögnun stríðsátaka á milli Írans og bandalagsþjóðanna Ísraels og Bandaríkjanna hefur valdið því að orkuverð hækkar hratt og bæði hlutabréfa- og skuldabréfamarkaðir hafa lækkað á sama tíma.
Samtala raunhagnaður síðustu tólf mánaða fyrir Úrvalsvísitöluna er svipaður og árið 2022, en hægfara og stöðug aukning verðlagsleiðrétts hagnaðar til lengri tíma endurómar árið 2017.
Álitaefnið er ekki hvort Ísland eigi að eiga samskipti við aðrar þjóðir, heldur hver skuli fara með ákvörðunarvaldið í þeim samskiptum. Spurningin sem lögð var fram árið 1795 lifir því enn. Samstarf við aðrar þjóðir er nauðsynlegt en samruni við yfirþjóðlegt vald er allt annar handleggur. Reynsla sögunnar bendir eindregið til þess að áhyggjur af fullveldi þjóðarinnar hafi ekki alltaf verið ástæðulausar.
Síðastliðinn 12. febrúar dæmdi Landsréttur í máli þar sem stefnandi, Síminn hf., áfrýjaði dómi Héraðsdóms. Að mati stefnanda byggði áfrýjun á ætlaðri rangri ákvörðun og stjórnvaldssekt fjármálaeftirlitsnefndar Seðlabanka Íslands og íslenska ríkisins sem nam 1,2% af ársfjórðungsveltu þess tíma.
Það þarf að einfalda regluverk, tryggja aðgang að áhættufjármagni og skapa menningu sem umbunar áræðni og áhættusækni. Það síðastnefnda, reglugerðarmenningin, gæti þó reynst erfið ef ekki óyfirstíganleg hindrun.
Frasinn „tími er peningar“ er flestum kunnugur. Við notum hann í daglegu tali til að leggja áherslu á skilvirkni eða til að réttlæta hraðann í nútímasamfélagi. Flestir eigna bandaríska stjórnmálamanninum og uppfinningamanninum Benjamin Franklin þessi orð. Hann varaði við því að iðjuleysi væri ekki bara sóun heldur tapaður tekjumöguleiki.
Vandræðagemsar veita lítið skjól.Ef stórir, þolinmóðir fjárfestar sigla risaskipum sínum úr bandarískri höfn gæti dalurinn orðið fyrir verulegum þrýstingi.
Það sem áður hafði áhrif á mikilvægustu forðamynt heimsins er núna smám saman að brotna niður.
Samstaða meðal einræðisríkja er djúpstæðasta ógnin sem Bandaríkin og bandamenn þeirra, bæði í Evrópu og á Indó-Kyrrahafssvæðinu, standa frammi fyrir. Engu að síður var hvorki minnst einu orði á Rússland né Kína í ræðu Rubio.
Á höfuðborgarsvæðinu þarf að byggja 53.500 íbúðir sem eru 80 fermetrar og minni til að koma jafnvægi á húsnæðismarkaðinn. Miðað við húsnæði sem er í uppbyggingu og skipulagi verða byggðar alltof fáar íbúðir og til að bæta gráu ofan á svart þá mæta þær íbúðir sem eru byggðar ekki þeirri þörf sem er til staðar.
Það er eitthvað sem gerist þegar tækniframfarir gerast hraðar en við höfum áður upplifað. Við eigum ekkert viðmið, enga reynslu eða fordæmi sem hjálpa okkur að skilja hvað kemur næst. Þetta er nokkurn veginn sú staða sem við erum í núna með gervigreindina.
Umræða um framtíð Íslands ætti að snúast um tímasetningu, hagsmuni og ábyrgð. Spurningin er ekki hvort Ísland eigi að vinna þétt og náið með Evrópusambandinu og aðildarríkjum þess – það gerum við nú þegar – heldur hvort rétt sé að breyta grundvallarforsendum samstarfsins einmitt á þeim tíma þegar kerfið sjálft er í uppnámi.
Donald Trump Bandaríkjaforseti veðjar á að veruleg örvun ríkisfjármála, einföldun regluverks og aðhaldsminni peningastefna geti skilað öflugum hagvexti án þess að kynda undir verðbólgu. Reynslan í tugum landa aftur um aldir bendir til hins gagnstæða. Sú óhefðbundna tilraun sem nú er í gangi í Bandaríkjunum endar sjaldnast vel til lengri tíma litið.
Eftir viðburðarríkt ár á alþjóðlegum mörkuðum er nýtt ár gengið í garð þar sem ekki er skortur á fréttaefni enda er heimsmyndin að taka miklum breytingum þessa dagana. Hins vegar er mikilvægt að horfa á staðreyndir þegar lagt er mat á hina efnahagslegu stöðu sem blasir við alþjóðlegum fjárfestum.
Það þýðir ekki að hlutleysinu fylgi skaðleysi að mati gagnrýnenda sem styðja þá skoðun með góðum og gildum rökum. Markaðir þjóna mikilvægu samfélagslegu hlutverki. Þeim er ætlað að beina fjármagninu þangað sem það er hagnýtt með sem skilvirkasta hætti, eitthvað sem hlutlausa fjármagnið hefur ekki skoðun á.
Nýleg þróun bendir til þess að kaup Seðlabanka Bandaríkjanna á skuldabréfum teljist ekki lengur bara „peningaleg aðgerð“ heldur snar þáttur í fjármögnun bandarískra stjórnvalda. Því fyrr sem Seðlabankinn og aðrir seðlabankar í svipaðri stöðu átta sig á þessu sjálfskaparvíti, því betra.
Sé ætlun stjórnvalda að draga úr lagalegri óvissu við yfirtökur á skráðum félögum er ekki nóg að breyta samkeppnislögum á þann veg sem áformað er. Í óbreyttri mynd koma yfirtökulögin í veg fyrir að slík áform þjóni tilgangi sínum. Lög um yfirtökur þarfnast að sama skapi endurskoðunar.
Ég efast um að þau fyrirtæki sem voru best að giska á hvað gerist 2026 nái mestum árangri, a.m.k. til lengri tíma litið. Þau fyrirtæki sem búa svo um hnútana að þau geti náð árangri, hvernig sem framtíðin þróast, munu ná mestum langtímaárangri og vinna sigrana sem að er stefnt.
Árið 2025 breyttist allt, en samt gerðist einhvern veginn ekkert. Bandaríkin hækkuðu tolla í hæsta stig í næstum heila öld, Kína svaraði í sömu mynt og óvissa um þróun alþjóðamála jókst. Samt sem áður er spáð 3,2% hagvexti í heiminum, nákvæmlega það sem búist var við ári áður en óvissan raungerðist. Það væru þó mistök að halda að heimshagkerfið muni ekki líði fyrir tollatogstreitu og stefnuóreiðu.
Trump hefur mótað heim þar sem sannfæring vegur þyngra en sannprófun og ímynd gengur fyrir innviðum. Slíkur heimur getur haldið velli lengi, svo framarlega sem trúverðugleikinn helst óskoraður. En þegar ethos brestur — þegar frásögnin hættir að virka og raunveruleikinn verður óumflýjanlegur — verður hrunið skyndilegt og ófyrirsjáanlegt.
Smáríki eiga vissulega mikið undir því að reglur séu virtar – en þau eiga ekki allt undir því. Smáríki eiga einnig mikið undir bandalögum við önnur ríki, eigin trúverðugleika, fyrirsjáanlegri hegðun, vel ígrunduðum yfirlýsingum ráðamanna og skýrri stefnumörkun.
Trump og ráðgjafar hans virðast vilja pólitískan ávinning stríðs án þess að þurfa í raun að heyja það. Þeir vilja stuttu leiðina að fasísku stjórnarfari – lýsa strax yfir miklum sigri og nota samfélagsmiðla til að ráðast gegn óvinum heima fyrir. En fasismi krefst ekki skyndiaðgerða, heldur raunverulegra átaka sem setja almenning í hættu og draga hann þannig inn í ofbeldið.
Mismunurinn á CAPE-hlutföllum OMXI15 og S&P 500 er talsverður, sérstaklega í ljósi þess að nafnávöxtunarkrafa bandarískra ríkisskuldabréfa til lengri tíma er um 3,8% samkvæmt Bloomberg en um 6,6% hér á landi.
Warren Buffett hefur lengi verið þekktur og dáður um allan heim fyrir að gera eitthvað sem er í meginatriðum hversdagslegt. Hann er ekki frábær listamaður, uppfinningamaður né methafi í íþróttum. Þess í stað fann hann snilligáfu sinni farveg í þeirri einföldu list að kaupa tiltekin hlutabréf og forðast önnur.
Núverandi umgjörð orkuframkvæmda hefur leitt til óboðlegs rekstrarumhverfis sem er ófyrirsjáanlegt og vinnur gegn samkeppnishæfni landsins. Þetta birtist bæði í ómarkvissri og óskýrri stjórnsýslulegri meðferð verkefna á fyrstu stigum, til að mynda á vettvangi rammaáætlunar.
Þó stjórnin hafi stígið skref í átt að hagræðingu í ríkisrekstri má þó segja að fyrsta ár hennar hafi haft sterkan svip varðstöðu um tekjustofna og tekjumöguleika. Samskipti við stjórnmálamenn voru önnur en verið hafði en þeim má helst lýsa þannig að ráðherrar eigi í flestum tilvikum síðasta orðið en ekki Alþingi.
Heimilin eiga nú yfir 1.800 milljarða á bankareikningum. Slagkraftur þeirra til fjárfestinga er því mikill og varla sást högg á vatni eftir Íslandsbankaútboðið. Tækifærin í ofangreindum aðgerðum til aukinna fjárfestinga, bættrar ávöxtunar og betri lífskjara eru því umtalsverð.
