Rétt mönnun í hjúkrun er fjár­festing í öryggi og gæðum

Nýbirt skýrsla heilbrigðisráðuneytisins sýnir um 40% undirmönnun á 16 bráðalegudeildum Landspítala og Sjúkrahússins á Akureyri, miðað við stöðluð mönnunarviðmið. Á þessum deildum dvelja margir af veikustu sjúklingum landsins, oft með alvarleg og flókin heilsufarsvandamál sem kalla á umfangsmikla hjúkrun og náið eftirlit. Niðurstöðurnar eru því sérstaklega alvarlegar í ljósi þess sem rannsóknir hafa sýnt um tengsl mönnunar hjúkrunarfræðinga við öryggi sjúklinga og afdrif þeirra.

Mönnun hefur áhrif á afdrif sjúklinga

Fjöldi alþjóðlegra rannsókna hefur sýnt tengsl milli mönnunar hjúkrunarfræðinga og afdrifa sjúklinga. Sýnt hefur verið fram á að rétt mönnun hjúkrunarfræðinga tengist minni dánartíðni sjúklinga. Rannsóknir hafa jafnframt sýnt tengsl ónógrar mönnunar við aukna tíðni fylgikvilla, lengri legutíma og meiri líkur á endurinnlögnum.

Rétt mönnun er því ekki aðeins spurning um útgjöld heldur einnig um nýtingu fjármuna, gæði þjónustunnar og öryggi sjúklinga. Það er því mikilvægt að horfa á heildarkostnað heilbrigðisþjónustunnar en ekki einungis launakostnað einstakra eininga.

Fagleg viðmið þurfa að hafa áhrif á fjárveitingar

Í skýrslu heilbrigðisráðuneytisins er áætlað að viðbótarkostnaður við innleiðingu mönnunarviðmiða á þeim 16 deildum sem voru til skoðunar nemi 1,5 milljörðum króna á ári, á verðlagi ársins 2024.

Í umsögn Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga um fjármálaáætlun 2027–2031 lýsti félagið áhyggjum af fjármögnun heilbrigðisþjónustunnar og benti á að fjárveitingar til reksturs nægðu ekki einu sinni til að viðhalda óbreyttu ástandi. Jafnframt hefur félagið lagt áherslu á að uppbyggingu heilbrigðisþjónustunnar þurfi að fylgja fjármagn til mönnunar og reksturs en ekki eingöngu bygginga.

Þessar áhyggjur verða enn áleitnari þegar fyrir liggur faglegt mat sem sýnir jafn mikla undirmönnun og raun ber vitni.

Frá niðurstöðum til aðgerða

Niðurstöður skýrslu heilbrigðisráðuneytisins sýna hversu brýnt er að endurskoða forsendur mönnunar í heilbrigðisþjónustunni. Ríkisendurskoðun hefur jafnframt bent á skort á heildstæðri yfirsýn í heilbrigðiskerfinu. Því þarf ekki aðeins að bæta mönnun á einstökum deildum heldur einnig að styrkja stefnumótun, áætlanagerð og eftirfylgni.

Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga hefur um árabil kallað eftir lögbundnum mönnunarviðmiðum sem byggja á hjúkrunarþyngd og faglegu mati. Stjórnvöld þurfa að tryggja að slík viðmið verði grundvöllur mönnunar og að fjárveitingar taki mið af raunverulegri hjúkrunarþörf sjúklinga.

Vinnuhópur heilbrigðisráðuneytisins leggur jafnframt til að komið verði á fót embætti yfirhjúkrunarfræðings innan stjórnsýslunnar til að styrkja stefnumótun í hjúkrun, leiða innleiðingu samræmdra mönnunarviðmiða og tryggja eftirfylgni með þeim. Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga hefur lengi beitt sér fyrir stofnun slíks embættis og fagnar því að tillagan sé nú hluti af niðurstöðum vinnuhópsins. Skýrslan markar mikilvægt skref, en nú þurfa stjórnvöld að fylgja tillögunum eftir. Einskiptisaðgerðir og kerfisleg lausatök duga ekki til.

Höfundur er hjúkrunarfræðingur og formaður Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga.