Tóm-stundar-iðkun

Tóm-stunda-iðja er fallegt orð. Það þýðir í raun það sem við gerum þegar við erum ekki með neinar skyldur eða eigum tóma- stund. Það er ákveðin iðkun í sjálfu sér að dvelja í tómri stund. Hvað gæti gerst ef ég sit bara ein með sjálfri mér ekki með neinn síma, skyldur, markmið, verkefni eða neitt. Gæti verið að alls konar tilfinningar sem fá aldrei að komast að, kíki í heimsókn, kannski gömul sorg sem var ekki sinnt, kvíðinn sem við höfum alltaf reynt að breiða yfir, söknuður sem við sópuðum undir teppi, einmannaleikinn sem við skömmumst okkar fyrir eða bara gleðin og þakklætið sem við erum of upptekin til að taka eftir.

Tómstundaiðja okkar nútímafólksins er oft orðin stund þar sem við erum að deila öllu á samfélagsmiðlum…eins og mamman sem vildi eiga skjálausa spilastund með barninu sínu og tók mynd af spilamennskunni og deildi því á instagram. Þá í raun ekki tóm-stund heldur full-stund.

Tengjumst heimum en af-tengjumst okkur sjálfum

Við erum sjúk sem samfélag eða heimur í að hlaða hverja stund af áreiti svo mikið að við vanrækjum merki líkamans um svengd, þreytu, verki eða bara þörf til að anda. Þegar við förum í fríi kunnum við ekki að slaka á og setjum okkur dagskrá til að okkur leiðist nú örugglega ekki. Streita er eitthvað sem við þekkjum svo mörg og erum orðin háð ,,æ við verðum vitlaus af því að sitja heima og gera ekki neitt”. Er það rétt að við verðum vitlaus eða er óþægilegt að mæta tilfinningum okkar á tómri stundu. Drifkerfi taugakerfisins (e. sympatic neurvous system) telur okkur trú um að við þurfum alltaf að vera í viðbragðsstöðu að berjast eða flýja. Alltaf að vera á vaktinni hvað sé að gerast í heiminum meðan við hunsum það sem er að gerast innra með okkur. Við viljum vera tengd öllum heiminum en aftengd því sem er fyrir framan nefið á okkur eða öllu heldur innra með okkur.

VIð horfum á sjónvarpið meðan við spjöllum við vini á samfélagsmiðlum eða skoðum hvernig klósettrúllustand við eigum að fá okkur samkvæmt meðmælum á netinu.

Reykskynjari á yfrsnúningi

Streitu hormón eru nauðsynleg svo við getum brugðist við hættu. Þegar hættan er liðin hjá minnka streituhormónin undir eðlilegum kringumstæðum. Hjá fólki með áfallastreitu vara streituhormónin miklu lengur og snar aukast við minnsta áreiti. Þekktu streituviðbrögðin eru að berjast eða flýja en einnig er þekkt viðbragð að afneita hættunni. Þegar hugurinn hunsar skilaboðin frá tilfinninga heilanum halda streituhormónin áfram að senda skilaboð til vöðvana um að spennast upp og líkaminn geymir áfallið þó heilinn afneiti því. Heilinn verður eins og reykskynjari á yfirsnúningi og fólk er undir ofurálagi skynjunar (Bessel Van Der Kolk, 2023).

Að kynnast sjálfum sér

Jafnvægi kemst á þegar við náum að vingast við innri upplifanir t.d. ,,ég finn kvíðann núna, áhugavert” eða ,,ég er kvíðin og glöð á sama tíma, það má vera þannig, ég dæmi ekki sjálfan mig fyrir það”. Hvers konar íhugun eins og göngutúr í náttúrunni, meðvituð öndun, að sitja og horfa á fallegt útsýni og leggja hönd á hjartastað eru nokkrar af fjölmörgum leiðum til að eiga tóma stund með sjálfum okkur og tengjast innri líðan. Leiðin til að ná þessu er ekki alltaf einföld og fólk getur þurft stuðning fagfólks til að komast á þann stað að njóta tómrarstundar. Við getum

líka tekið meðvituð skref í að lækka tíðnina í lífinu, einfalda lífið, lágmarka áreitið, sleppa því að senda vinnupóstinn að kvöldi til, geyma símann fyrir utan svefnherbergið, eyða út óþarfa öppum, segja nei víð því sem þjónar okkur ekki lengur. Undirrituð er alls ekki með allt þetta á hreinu en þetta er allt verk í vinnslu. Endilega ekki eyða tíma að ræða þessa grein á netinu, farið frekar að búa til rými fyrir tóm-stund í tilefni af alþjóðlega geðheilbrigðisdeginum 10. Október.

Höfundur er iðjuþjálfi og foreldra- og uppeldisfræðingur.