Við­vörunar­merki fyrir ís­lenskt sam­fé­lag

Greint var frá rannsókninni á Vísi en hún er unnin af alþjóðlegri hugveitu að beiðni Norrænu ráðherranefndarinnar og er sú fyrsta sinnar tegundar. Um var að ræða könnun sem gerð var á þessu ári meðal karla og kvenna á Norðurlöndum þar sem meðal annars var spurt að því hvað felist í því að vera karlmaður. 

Íslenskir karlar skera sig úr frá öðrum á Norðurlöndum í sjö af þrettán flokkum. Þannig telja sem dæmi 65 prósent íslenskra karlmanna að karlmennska felist í því að leysa úr ágreiningi með ofbeldi en einungis 23 prósent norskra. Arnar Gíslason doktorsnemi í kynjafræði við Háskóla Íslands segir niðurstöðurnar koma á óvart.

„Þetta slær mann náttúrulega og að einhverju leyti kemur þetta á óvart. En það er nú ekki alveg allt hérna í sömu áttina, þarna eru hlutir eins og þegar kemur að því að vera faðir og foreldrahlutverkinu þar sem svörin eru öðruvísi, það er greinilega tenging hér á Íslandi á milli karlmennsku og þess og svo þegar kemur að því að vera við stjórn þá erum við á öðrum stað og kannski að koma betur út frá þessu feminíska sjónarhorni.“

Arnar segir niðurstöðurnar vera í takti við umræðuna á Íslandi undanfarin ár. Mikil samkeppni hafi verið um athygli ungra karlmanna og hugmyndir bornar á borð fyrir þá um konur, jafnréttismál, hinsegin mál og um innflytjendur. Ekki sé skrítið að sú umræða hafi haft áhrif og mögulega þurfi að líta svo á að ekki sé um bakslag að ræða sem slíkt heldur nýjan veruleika í hugmyndaheimi ungra karlmanna.

„Það er búin að vera hröð þróun í umræðunni og hröð þróun á samfélagsmiðlum og líka í stjórnmálunum,“ segir Arnar. Hann segir hugmyndir líkt og þessar hafa skýr áhrif á veruleikann og bendir meðal annars á athugasemdir Stígamóta sem bent hafa á að kynferðisbrotamálum hafi fjölgað.

„Við erum að sjá hluti núna sem við hefðum bara ekki trúað fyrir einhverjum tíu, tuttugu árum til dæmis eins og Cornell-málið, þetta er bara meiriháttar sjokk held ég fyrir mikið af fólki að sjá svona mál og hvernig einhver hópur af bandarískum ungum mönnum bregst við,“ segir Arnar. Vísar hann þar til rannsóknar á hópnauðgun í bandaríska háskólanum Cornell sem vakið hefur heimsathygli.

Hann segir að byrja þurfi fyrr að ræða við stráka um jafnréttismál, um ofbeldi, um virðingu, um samskipti. „Sérstaklega við sem erum foreldrar, við viljum auðvitað ekki að okkar strákar finni sig í svona aðstæðum og kunni ekki að bregðast rétt við.“

Þessar hugmyndir sem þarna koma fram, heldurðu að þær hafa áhrif á samfélagið?

„Það sem fólk segir og það sem fólk hugsar, það hefur áhrif á það hvernig þjóðfélagið þróast. Við erum að sjá það að hlutirnir eru að breytast hratt og ég held það sé mikilvægt að gripið sé til einhverra að gerða, hvort sem það eru stjórnvöld eða til dæmis íþróttahreyfingin, sem er mikilvægur vettvangur til þess að koma skilaboðum til ungra stráka. Ísland er oft þannig að hugmyndir geta breyst rosalega hratt þannig í því felst líka ákveðið tækifæri að þegar sett er af stað ákveðinn vinna þá er hægt að vinna hlutina til baka og koma okkur á betri stað þegar kemur að jafnréttismálum.“

Þessi rannsókn og þessar niðurstöður ættu að virka sem viðvörunarmerki?

„Já hún ætti bara absalút held ég að vera okkur tilefni til að staldra við og skoða hvað er að gerast, hvaða efni og hvaða skilaboð eru ungu strákarnir okkar að fá? Og hvort við viljum við stíga inn í það? Hvaða skilaboðum viljum við koma til þeirra? Um virðingu í samfélaginu, um samskipti og eins og þessi könnun bendir á, hvernig þeir hugsa um ofbeldi, hvað þýðir að vera karlmaður og svo framvegis og svo framvegis.“