Sam­fé­lags­legt sam­tal er for­senda inngildingar í skóla­starfi

Ráðherra og ríkisstjórn þurfa að móta menntastefnu í raunverulegu samstarfi við kennara, fagfólk og stéttarfélög þeirra.  

Þrátt fyrir skýran alþjóðlegan vilja og formlegar skuldbindingar sýna evrópskar rannsóknir að skortur á fjármagni, kennurum og starfsþróun hamlar inngildingu í skólakerfum nútímans.

Menntakerfi um alla Evrópu glíma við það flókna verkefni að mæta fjölbreyttum þörfum nemenda á sama tíma og opinber útgjöld til menntamála hafa víða dregist saman. Afleiðingin er sú að skólar á öllum skólastigum standa frammi fyrir sífellt umfangsmeiri áskorunum án þess að hafa aðgang að nægu fagfólki, viðeigandi úrræðum eða nauðsynlegum búnaði.

Jafnframt ríkir víða alvarlegur mönnunarvandi í kennarastéttinni. Skortur á fagmenntuðum kennurum og sérhæfðu starfsfólki torveldar skólum að veita nemendum þann stuðning sem þeir þurfa. Þetta eykur álagið á kennara sem fyrir eru, en margir þeirra hafa hvorki fengið næga starfsþróun né þau verkfæri sem þarf til að mæta fjölbreyttum og flóknum stuðningsþörfum í skólastofunni. Rannsóknir sýna að slíkt álag getur haft veruleg neikvæð áhrif á sjálfstraust kennara í starfi, starfsánægju þeirra og andlega heilsu.

Inngildandi menntun er ekki aðeins lagaleg skylda. Hún er sameiginleg ábyrgð sem krefst öflugs samfélagslegs samtals, nægs fjármagns og virðingar fyrir fagþekkingu kennara.

Lagalegi ramminn er skýr, meðal annars í samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Inngilding verður þó aldrei tryggð með lagasetningu einni saman. Hún krefst þess að stjórnvöld, aðilar vinnumarkaðarins, stéttarfélög kennara og vinnuveitendur vinni markvisst saman. Samfélagslegt samtal og kjarasamningar eru meðal mikilvægustu tækjanna til að tryggja fullnægjandi fjármögnun, bæta starfsskilyrði og stuðla að sjálfbærri mönnun skólanna.

Rannsóknir sýna jafnframt að árangursrík inngilding er ómöguleg án þess að faglegt sjálfstæði og sérþekking kennara séu virt. Kennarar þekkja nemendur sína, aðstæður þeirra og námsþarfir. Þeir þurfa því að njóta trausts og hafa svigrúm, tíma og umboð til að velja og útfæra þær faglegu aðferðir sem nýtast nemendum best.

Því er brýnt að stjórnvöld setji kennarastéttina í miðju allrar menntastefnu. Án fagmenntaðra kennara, viðunandi starfsskilyrða, markvissrar starfsþróunar og nægs stuðnings verður inngildandi menntun aðeins markmið á pappír en ekki raunveruleiki í daglegu skólastarfi.

Höfundar eru formaður og varaformaður Félags íslenskra sérkennara og sitja í stjórn Norrænu sérkennarasamtakanna (NFSP) og eiga sæti í Fastanefnd Evrópsku kennarasamtakanna (ETUCE) um jafnréttismál. Þær tóku þátt í evrópska samstarfsverkefninu InclEdu4AllNeeds fyrir hönd Kennarasambands Íslands og hvetja alla hagaðila menntakerfisins til að kynna sér niðurstöður og tillögur verkefnisins.