Hversu miklar umferðartafir má bjóða þér með skóla­árinu?

Nú þegar líða fer á seinni hluta ágústmánaðar kemst lífið í fastari skorður og rútínan tekur aftur við. Fólk kemur úr sumarfríi og næsti frídagur verður ekki fyrr en í desember, skólastarf hefst og kyrrseta í umferðinni tekur við, og manni finnst umferðin aukast með hverju árinu sem líður.

Vikuna áður en framhalds- og háskólarnir byrja gengur bílaumferð um helstu stofnleiðir höfuðborgarsvæðisins nokkuð smurt fyrir sig, þar sem lítið er um umferðartafir. Samkvæmt umferðargreiningu EFLU á ferðatíma milli mismunandi svæða höfuðborgarsvæðisins má staðfesta það. Sem dæmi er ferðatíminn frá Hafnarfirði að Háskóla Íslands 16 mínútur þá vikuna. Vikuna eftir verður hins vegar gífurlegur munur í ferðatíma fólks, þar sem sama ferðalag tekur 51 mínútu. Það er aukning um 35 mínútur, sem viðheldur sér út haustið.

Sömu sögu má segja um aðrar umferðarmiklar leiðir, eins og frá austurhluta borgarinnar til HÍ þar sem ferðatíminn eykst úr 20 mínútum í 55 mínútur sem og frá Kaplakrika að Sæbraut, þar sem ferðatíminn eykst úr 18 mínútum í 36 mínútur.

Eins og sjá má á myndunum hér að ofan á þessi mikla aukning í ferðatíma fólks sér stað yfir frekar takmarkað tímabil, þar sem mestar umferðartafir eru milli 08:00-08:30, þó umferðartafir séu líka viðvarandi hálftímana sitt hvoru megin við það. Tengja má það að miklu leyti við það að kennsla í öllum framhalds- og háskólum höfuðborgarsvæðisins hefst á tímabilinu 08:10-08:30 og fjöldinn sem sækir þessa skóla er umtalsverður, eða um 30.000 einstaklingar sem samsvarar íbúafjölda Hafnarfjarðar.

Hvernig ferðast námsmenn í skólann?

Framhalds- og háskólanemar eru þó ekki í sömu stöðu og vinnandi fólk – og ætla mætti að ferðavenjur þessa hóps væru ólíkar þeim, sérstaklega þar sem nýnemar í framhaldsskólum eru ekki nógu gömul til að geta fengið bílpróf. Munurinn er hins vegar minni en margur myndi halda á ferðavenjum námsmanna og vinnandi fólks.

Eins og sjá má á myndinni hér að ofan er strætó algengasti fararmáti nýnema í framhaldsskólum, þar sem um helmingur nemenda ferðast til skóla í strætó á sínu fyrsta ári í framhaldsskóla. Við bílprófsaldurinn verða hins vegar miklar breytingar í ferðavenjum framhaldsskólanema, þar sem hlutfall þeirra sem ferðast með strætó lækkar um þriðjung og fjöldi þeirra sem keyra í skólann verður jafn mikill og hjá þeim sem ferðast með strætó. Við 18 ára aldur er hlutfall þeirra sem koma akandi í skólann orðið 55% á meðan 22% nota strætó og þetta bil heldur áfram að aukast eftir því sem nemendur verða eldri.

Svipaða sögu má segja um ferðavenjur háskólanema, en um 60% nemenda við Háskóla Íslands koma akandi í skólann á meðan 13% ferðast með strætó.

Til samanburðar fara um 77% vinnandi fólks akandi í vinnu á meðan einungis 3% ferðast með strætó.

Mun umferðin þá bara halda áfram því þetta hefur alltaf verið svona?

Ferðavenjur, eins og margt annað, eru lærð hegðun þar sem fólk venur sig á ákveðna venjur í sínu daglega lífi. Hvað ferðavenjur varðar eru það þættir eins og ferðatími, þægindi, kostnaður og áreiðanleiki sem venjulega skipta mestu máli.

Framhaldsskólanemar ferðast flest með strætó í upphaf framhaldsskólagöngu sinnar og komast á lagið með þann fararmáta. Strætósamgöngur á höfuðborgarsvæðinu standa þó illa að vígi í samanburði við einkabílinn þegar kemur að ferðatíma, þægindum og áreiðanleika – þó kostnaðurinn sé umtalsvert minni. Vegna þessa kjósa framhaldsskólanemar almennt frekar að fara akandi í skólann.

Framhaldsskólanemar voru hins vegar spurð í ferðavenjukönnun sem EFLA framkvæmdi nú í vor hvort þau teldu sig líklegri til að halda áfram að ferðast með strætó ef strætókort myndi fylgja með skráningu í nám. Rúmlega 40% nemenda sögðu að þau myndu annaðhvort alltaf eða oftast ferðast í skólann með strætó ef þau myndu fá strætókort við skráningu í skólann og einungis 25% sögðust ekki myndu nýta sér þetta strætókort.

Með ókeypis aðgangi í strætó fyrir framhaldsskólanema væri hægt að stuðla að lærðri hegðun þar sem ungt fólk myndi nýta sér strætó, og vonandi Borgarlínu einn daginn, í meiri mæli en fyrri kynslóðir og draga þar af leiðandi úr umferðarálagi á höfuðborgarsvæðinu á annatíma. Slíkt yrði þó aldrei mögulegt án þess að meira fjármagn yrði lagt til almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu því ef almenningssamgöngur eru ekki samkeppnishæfar einkabílnum hvað varðar ferðatíma, þægindi, kostnað og áreiðanleika þá munu námsmenn áfram ferðast með einkabílnum.

Sækjum innblástur í þríeykið

Í ferðavenjukönnun EFLU voru nemendur einnig spurð að því hvort þau hefðu áhuga á að byrja skóladaginn sinn á öðrum tímum dags. Yfir 60% nemenda voru hrifin af því þar sem langflestir nemendur sögðust vilja byrja skóladaginn seinna.

Með því að seinka skóladeginum, þó það væri ekki um nema 30 til 60 mínútur, má draga úr því mikla álagi sem verður í umferðinni á tímanum 08:00-08:30 og þar með fletja út kúrvuna á ferðatíma fólks. Með því að dreifa úr umferð fólks yfir lengra tímabil á morgnana myndi umferð því ganga hraðar fyrir sig og tíminn í umferðinni þá vonandi orðið minni.

Höfundur er skipulags- og hagfræðingur.