Hinn há­væri minni­hluti

Ef marka mætti samfélagsmiðla þessa dagana mætti ætla að Ísland, raunar allur hinn vestræni heimur, stæði á barmi menningarstríðs. Að samfélagið væri klofið í tvær ósættanlegar fylkingar. En þegar litið er á skoðanakannanir og rannsóknir kemur í ljós að sagan er allt önnur. 

Þær sýna að flest fólk hefur löngu tekið afstöðu með þeirri einföldu hugmynd að öll eigum við að njóta sömu mannréttinda og frelsis til að vera við sjálf. Það sem hefur breyst er ekki endilega afstaða almennings heldur það að hávaðinn er meiri. Hinn hávær minnihluti getur auðveldlega virst stærri en hann er þegar algóritmi samfélagsmiðla umbunar átökum fremur en samhljómi. Áður þurfti fjölda manns til að skapa þá tilfinningu að eitthvað væri stórt samfélagsmál sem fólk hefði skiptar skoðanir á. Í dag geta fáir en háværir einstaklingar málað upp þá falsmynd að allt landið logi í átökum, þegar raunin er allt önnur og fólk hefur um annað að hugsa.

Í Eurobarometer-könnun Evrópusambandsins frá 2023 sögðust 72% íbúa ESB vera sammála því að hjónaband samkynja para ætti að vera leyft um alla Evrópu. Um tveir af hverjum þremur styðja jafnframt jafnan rétt lesbía, homma og tvíkynhneigðra, og svipað hlutfall styður jafnan rétt transfólks. Meira en sjö af hverjum tíu telja jafnframt að ekkert sé athugavert við ástarsamband tveggja einstaklinga af sama kyni. Þessar niðurstöður hafa styrkst enn frekar frá fyrri mælingum.

Þegar horft er til Íslands verður myndin enn skýrari. Gallup-könnun sem birt var árið 2025 sýndi að 89% þeirra sem tóku afstöðu töldu Ísland vera góðan stað fyrir samkynhneigt fólk til að búa á. Meðal yngsta aldurshópsins, 18–29 ára, var hlutfallið 99%.

Auðvitað þýðir þetta ekki að fordómar séu horfnir eða að ekkert sé lengur að berjast fyrir, alls ekki. Fólk verður enn fyrir mismunun og hatursorðræða er enn til staðar. En það er mikilvægt að rugla ekki saman hávaða og meirihlutaáliti.

Kannski er því kominn tími til að hætta að tala um hinsegin fólk sem „lítinn minnihluta“ sem þurfi stöðugt að vera sannfæra samfélagið um eigin tilverurétt. Raunin er sú að meirihluti samfélagsins hefur þegar tekið afstöðu með mannréttindum. Þrátt fyrir það fær fámennur hópur oft meira vægi í umræðunni en stærð hans gefur tilefni til. Ekki vegna þess að hann sé stór, heldur vegna þess að hann hefur hátt.

Bylur hæst í tómri tunnu.

Höfundur er menningarstjórnandi.