Full­vinnsla heima, tollfrjálsir markaðir og raun­hæf leið til að styrkja Krónuna og lands­byggðina

Í umræðunni um framtíð íslensks efnahagslífs er oft horft til ESB sem lykils að stöðugleika. En þegar við skoðum sjávarútveginn okkar stærsta útflutningssektor blasir við allt önnur mynd. Stærsti og hagstæðasti markaður Íslands er ekki ESB. Hann er Bretland.

Þess vegna er eðlilegt að spyrja: Hvers vegna flytjum við enn út óunninn fisk fyrir hundruði milljarða þegar við gætum fullunnið aflann heima, skapað störf á landsbyggðinni og selt vöruna tollfrjálst inn á stærsta fiskmarkað Vestur-Evrópu?

Bretland er tollfrjáls og kvótalaus markaður fyrir íslenskan fisk

Fríverslunarsamningur Íslands og Bretlands tryggir 0% toll á öllum íslenskum fiskafurðum. Þar eru engin kvótatakmörk og engar hindranir sem draga úr samkeppnishæfni okkar. Þetta er algjör andstæða ESB, þar sem óunninn fiskur fer inn í örlitlum kvóta og ber síðan háa tolla.

Bretland er því frjálsasti og hagstæðasti fiskmarkaður sem Ísland hefur.

Markaðurinn er til staðar og hann er stór

Bretar eru ein mesta fiskneysluþjóð Vestur-Evrópu. Þeir kaupa helst flök, frystar afurðir og tilbúnar máltíðir og framleiða ekki nægan fisk sjálfir. Þetta þýðir að Bretland þarf íslenskan fullunninn fisk og Ísland getur fullunnið hann.

Tugir milljarða tapast í tollum ESB

Í dag flytur Ísland út óunninn fisk fyrir um 360 milljarða króna á ári. Ef stór hluti þess fer inn á ESB-markað tapast tugir milljarða í tollum og lægra verði. Þetta er virði sem gæti verið unnið heima og selt tollfrjálst til Bretlands.

Fullvinnsla heima styrkir landsbyggðina og krónuna

Fullvinnsla er ekki bara atvinnustefna, því hún er byggðastefna og stöðugleikasamningur við framtíðina. Ef aflinn væri unninn heima myndi virðisaukinn verða eftir á Íslandi, störfum myndi fjölga í vinnslu og þjónustu, útflutningsverðmæti myndi hækka og krónan styrkjast vegna aukins gjaldeyrisflæðis.

Sterkari Króna þýðir minni verðbólguþrýsting, lægri vexti og stöðugra rekstrarumhverfi fyrir heimili og fyrirtæki Allir eru að sækjast eftir þessari stöðu.

Launakostnaður er áskorun — en ekki hindrun

Launakostnaður er hærri á Íslandi en víða annars staðar, en Bretar kaupa gæði, og horfa ekki bara á verð. Íslenskur þorskur og ýsa eru premium vörur á Bretlandsmarkaði og fá

hærra verð en sambærilegar afurðir annars staðar. Virðisaukinn sem skapast við fullvinnslu vegur upp launakostnaðinn. Við erum ekki að keppa um að vera ódýrust — við erum að keppa um að vera best.

Hvernig snúum við fyrirtækjum sem fullvinna erlendis?

Stærstu sjávarútvegsfyrirtæki Íslands hafa byggt upp fullvinnslustöðvar í Evrópu og sitja þar að virðisaukanum. Þetta er hagkvæmt fyrir þau en ekki fyrir Ísland.

Til að snúa þessu við þarf markvissa stefnu. Hvatar þurfa að breytast þannig að virðisaukinn verði hagkvæmari heima en erlendis. Það má gera með skattaívilnunum, lægri tryggingagjöldum, fjárfestingu í sjálfvirkni og betri lánskjörum fyrir vinnslufyrirtæki. Áfangasamningar við fyrirtækin sjálf geta tryggt að innlend vinnsla aukist í skrefum, líkt og Færeyjar hafa gert með góðum árangri. Verkalýðshreyfingin getur verið drifkraftur breytinga, því fullvinnsla hækkar laun án verðbólgu og styrkir landsbyggðina.

Indland er nýr risamarkaður sem kallar á fullvinnslu heima

Fríverslunarsamningur Íslands og Indlands felur í sér að tollar á íslenskar sjávarafurðir verða felldir niður, annað hvort strax eða á næstu árum. Indland er risamarkaður með vaxandi millistétt og mikla eftirspurn eftir gæðavörum. Þar sem tollar eru að hverfa, verður fullvinnsla heima enn mikilvægari — og Ísland fær forskot á lönd sem ekki hafa fríverslunarsamning við Indland.

Bretland er tollfrjáls og kvótalaus markaður. Indland er risamarkaður þar sem tollar á íslenskar sjávarafurðir eru að hverfa. ESB er markaður með kvóta, tolla og verndun.

Íslenskur sjávarútvegur stendur á krossgötum. Við getum haldið áfram að flytja út óunninn fisk og látið aðra vinna virðisaukann eða við getum fullunnið aflann heima, skapað störf á landsbyggðinni, aukið gjaldeyrissköpun, styrkt krónuna og selt vöruna tollfrjálst inn á stærstu og hagstæðustu markaði sem Ísland hefur haft í áratugi.

Fullvinnsla heima, sterk landsbyggð og tollfrjálsir markaðir í Bretlandi og Indlandi, þetta er leiðin til að gera Ísland betra.

Höfundur er byggingafræðingur