Ekki éta útsæðið

Í vorskýrslu Kjaratölfræðinefndar (ekki hætta að lesa, þetta er áhugavert) er fjallað um framleiðnivöxt atvinnugreina á tveimur mismunandi tímabilum, annars vegar á áratugnum 2015-2025 og hins vegar á árunum 2022-2025.

Undanfarin misseri hefur töluvert verið tönnlast á því í pólitískri umræðu að framleiðni í ferðaþjónustu sé sérstaklega lág (sem er rangt, framleiðni í ferðaþjónustu er í meðallagi í hagkerfinu í heild) og því sé rétt sé að stjórnvöld beini stuðningi fremur að öðrum greinum, t.d. í samhengi atvinnustefnu. Gjarnan er talað um þetta þannig að lítil tækifæri séu til framleiðnivaxtar í ferðaþjónustu.

Það kemur því mögulega ýmsum á óvart að samkvæmt skýrslu Kjaratölfræðinefndar er ferðaþjónusta sú atvinnugrein þar sem framleiðni jókst mest á síðasta áratug. Ekki er síður áhugavert að ferðaþjónusta er í öðru sæti yfir framleiðnivöxt atvinnugreina árin 2022-2025 og í raun ein aðeins þriggja atvinnugreina sem sýndu framleiðnivöxt á því tímabili yfir höfuð.

Auðvitað spilar inn í þessar tölur að íslensk ferðaþjónusta í núverandi mynd er atvinnugrein sem hefur verið í örri þróun frá 2010, en það samhengi ætti líka að fá fólk til að staldra aðeins við stöðuna.

Ungar atvinnugreinar í örri þróun, þar sem orðið hefur gríðarlega hröð fjárfesting, þurfa nefnilega tíma til að þroskast svo að vöruþróun og fjárfestingar byrji að skila arði fyrir alvöru, bæði fyrir fyrirtækin og fyrir samfélagið. Skynsamleg nálgun stjórnvalda á slíka þróun er að styðja við uppbygginguna og þá fjárfestingu sem orðið hefur um allt land með aðgerðum sem auka samkeppnishæfni greinarinnar. Stöðugt rekstrarumhverfi er eitt það mikilvægasta sem atvinnugrein eins og íslensk ferðaþjónusta þarf á að halda í þessum fasa, þar sem hröð þróun og fjárfesting hefur búið til þekkingu sem leitt hefur til aukinnar framleiðni í greininni.

Á sama tíma að ári

En stöðugt rekstrarumhverfi virðist því miður ekki í spilunum. Frá því að ferðaþjónusta tók að vaxa upp úr 2010 hefur það verið nær árleg regla að stjórnvöld boði nýja skatta eða skattahækkanir sem leggjast á atvinnugreinina.

Að þessu sinni skal leggja á nýtt náttúru- og innviðagjald með það að markmiði að koma til móts við álag á ferðamannastaði, standa undir uppbyggingu, viðhaldi, öryggi og vernd og fjármagna t.d. markaðssetningu og rannsóknir. Í umræðu um þennan nýja skatt gleymist hins vegar iðulega að ferðamenn greiða nú þegar tvenns konar skatta sem hafa þessi sömu yfirlýstu markmið, þ.e. gistináttaskatt og innviðagjald. Ísland stefnir því í að verða ferðamannaskattaglaðasta land heims, eina landið þar sem ferðamenn greiða þrjá mismunandi ferðamannaskatta með nákvæmlega sama markmiðinu. Og af einhverjum ástæðum skila skatttekjurnar sér illa til þeirra verkefna sem markmiðin tilgreina. Og hverjum er það að kenna? Tjah, ekki ferðaþjónustufyrirtækjum.

Ofan á þetta hefur nú verið tilkynnt í fjármálaáætlun að hækka skuli virðisaukaskatt á ferðaþjónustu. Baðlón, ein mikilvægasta og sérstæðasta ferðaþjónustuvara Íslands, skal nú verðlögð hærra sem skaðar m.a. fjárfestingar sem lagt hefur verið í, atvinnutækifæri á landsbyggðinni og áfangastaðinn Ísland í heild. Virðisaukaskattur á ferðaþjónustu skal semsagt hækkaður þvert á skýr loforð ríkisstjórnarinnar.

Í ár bjóðast ferðaþjónustufyrirtækjum því tvær nýjar skattahækkanir. Hvað ætli þær verði margar á sama tíma að ári?

Stöðugt rekstrarumhverfi takk

Atvinnugreinin sem skilar þriðjungi allra gjaldeyristekna þjóðarbúsins og um 200 milljörðum króna í skattgreiðslur á ári hverju, og hefur auk þess aukið framleiðni sína meira en aðrar atvinnugreinar síðasta áratug, óskar hér með eftir því að vera látin í friði í nokkur ár. Leyfið okkur að setja fjárfestingarnar í vinnu án nýrra skattahækkana á hverju ári. Þannig munu framleiðni í greininni, samkeppnishæfni hennar og verðmætasköpun fyrir samfélagið allt vaxa hraðar. Þetta er ekki flókin hagfræði: Hættið að éta útsæðið, þá verður uppskeran betri.

Höfundur er framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar.