Kyn­slóða­skipti í ferða­þjónustu: Ást­ríða dugar ekki ein og sér

Tanni Travel er fjölskyldufyrirtæki á Austurlandi. Fyrirtækið var stofnað árið 1993, en forsaga þess nær aftur til ársins 1969. Fyrirtækið er ferðaskrifstofa sem rekur hópbifreiðar og selur dags- og pakkaferðir á Austurlandi. Við erum önnur kynslóð til að reka fyrirtækið og höfum séð ferðaþjónustuna breytast úr litlum staðbundnum rekstri yfir í eina mikilvægustu atvinnugrein landsins.

Saga okkar er ekki einstök. Víða um land eru sambærileg fjölskyldufyrirtæki sem hafa verið byggð upp yfir áratugi af fólki sem lagði mikla vinnu í reksturinn, oft með takmörkuðum ávinningi.

Það er margt jákvætt að gerast. Aukin markaðssetning Íslands, uppbygging innviða og umræða um betra aðgengi að landsbyggðinni eru mikilvæg skref. En skattar og gjöld þurfa að vera í samræmi við þá stefnu.

Þess vegna megum við ekki afgreiða umræðuna um skatta, gjöld og álögur sem hefðbundið kvörtunarefni greinarinnar. Fyrirtækin benda á hækkandi kostnað, stjórnvöld benda á þörf fyrir tekjur og almenningur upplifir kannski að ferðaþjónustan sé enn eina ferðina að kvarta. En umræðan ætti kannski líka að snúast um, hvort næsta kynslóð sjái framtíð í rekstrinum.

Óstöðugt rekstrarumhverfi skapar óvissa framtíð

Ferðaþjónustan þarf ekki sérmeðferð. Hún þarf stöðugleika, fyrirsjáanleika og skilning á því hvernig reksturinn virkar í raun. Gjaldtaka þarf að vera þannig útfærð að hún vinni ekki gegn þeirri uppbyggingu sem stjórnvöld segjast vilja styðja.

Á síðustu misserum hafa álögur á ferðaþjónustu og tengdan rekstur aukist og oft með of stuttum fyrirvara til að fyrirtæki geti brugðist við og sett breytingarnar inn í verð sín. Gistináttaskattur hefur hækkað, nýtt innviðagjald hefur verið lagt á skemmtiferðaskip, kílómetragjald lögð á ökutæki og áformað er að leggja á nýtt náttúru- og innviðagjald. Ofan á þetta bætist óvissa um frekari breytingar á virðisaukaskatti í ferðaþjónustu, meðal annars boðaða hækkun á aðgang að baðlónum.

Hver einstök breyting kann að virðast rökrétt hjá stjórnvöldum, en hjá fyrirtækjum safnast þetta saman og kemur niður á svigrúmi þeirra til uppbyggingar.

Sonur okkar hefur starfað með okkur í fyrirtækinu undanfarin ár. Hann er áhugasamur, atorkumikill og hefur kynnst ferðaþjónustunni frá unga aldri. Þegar hann er spurður út í framtíðina segir hann:

"Ég hef kynnst greininni vel í gegnum uppeldi mitt og finnst ferðaþjónusta vera mjög skemmtileg atvinnugrein. Hún er fjölbreytt, lifandi og krefjandi. Enginn dagur er eins og maður fær að hitta fólk alls staðar að úr heiminum, kynna Ísland og taka þátt í að skapa upplifanir sem fólk man eftir löngu eftir að heim er komið.

Ég geri mér fulla grein fyrir því að ferðaþjónusta verður alltaf sveiflukennd. Fjöldi ferðamanna breytist, gengi sveiflast, veður hefur áhrif og ytri aðstæður geta breyst hratt. Það er hluti af rekstrinum og áhættunni sem fylgir greininni.

En skattar og gjöld eru annars eðlis. Þau eru ákvörðuð af stjórnvöldum. Þegar slík gjöld breytast með skömmum fyrirvara, eftir að verð hafa verið gefin út og samningar gerðir, lendir kostnaðurinn hjá fyrirtækinu sjálfu.

Ég vona að ég geti einn daginn tekið við keflinu. En til þess þarf ekki aðeins ástríðu fyrir greininni heldur líka rekstrarumhverfi sem er í skattalegu jafnvægi."

Stöðugt rekstrarumhverfi er forsenda áframhaldandi uppbyggingar

Unga kynslóðin hefur fleiri valkosti en nokkru sinni fyrr. Hún getur unnið hvar sem er, sótt alþjóðleg tækifæri, byggt upp eigin rekstur á netinu eða leitað tækifæra utan heimabyggðarinnar. Það er jákvætt. En það þýðir líka að fjölskyldufyrirtæki á landsbyggðinni þurfa að vera raunhæfur og spennandi kostur, ekki aðeins arfleifð sem einhver tekur við af skyldurækni.

Það sem þarf er ekki flókið, meiri fyrirsjáanleika þegar ný gjöld eru ákveðin og skýrari tengingu milli gjaldtöku og innviðauppbyggingar.

Við þurfum rekstrarumhverfi þar sem fjölskyldufyrirtæki og frumkvöðlar geta vaxið og dafnað og að yngri kynslóðir sjái tækifæri í því að stofna eða taka við fyrirtæki í heimabyggð. Þannig dreifist verðmætasköpunin um landið og þekkingin helst í samfélögunum.

Við viljum að næsta kynslóð sjái framtíð í ferðaþjónustu. Við viljum að hún taki við, þrói greinina áfram og byggi ofan á þá vinnu sem fjölskyldufyrirtæki um allt land hafa unnið í áratugi.

En til þess þarf ferðaþjónustan að vera meira en falleg arfleifð.

Díana Mjöll er framkvæmdastjóri Tanna Travel en Sveinn verkefnastjóri Tanna Travel.