Loftslagsgjöldin orðin milljarðakostnaður í þungum rekstri Icelandair

Kostnaðurinn hefur vaxið hratt á sama tíma og rekstur Icelandair hefur verið þungur. Á árunum 2022 til 2025 bókfærði félagið 102,8 milljónir dala, eða um 12,7 milljarða króna, í losunar- og kolefniskostnað. Á sama tímabili tapaði Icelandair Group samtals 24,3 milljónum dala, eða um þremur milljörðum króna, eftir skatta.

Loftslagsgjöldin voru því rúmlega fjórfalt hærri en samanlagt tap félagsins á þessum fjórum árum.

Icelandair og svokölluð ETS-gjöld komu til umræðu í óundirbúnum fyrirspurnum á Alþingi í dag þegar Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins, spurði Kristrúnu Frostadóttur forsætisráðherra hvers vegna ríkisstjórnin grípi ekki til aðgerða vegna versnandi stöðu í íslensku efnahagslífi.

Ísland gæti ekki innleitt kerfið með óbreyttum hætti

Sigmundur nefndi sérstaklega stöðu Icelandair og vísaði til ETS-kerfisins, viðskiptakerfis Evrópusambandsins með losunarheimildir, sem Ísland tekur þátt í í gegnum EES-samninginn.

„Ein leiðin til að bregðast við með afgerandi hætti væri að bregðast við þeirri stöðu sem Icelandair er statt í núna,“ sagði Sigmundur.

Hann spurði hvort ekki væri tímabært að forsætisráðherra, eða eftir atvikum utanríkisráðherra, hefði samband við Evrópusambandið og útskýrði að Ísland gæti ekki tekið þátt í innleiðingu kerfisins með óbreyttum hætti.

Sigmundur sagði að aðstæður leyfðu það ekki og vísaði til þess að Ísland væri eyland sem reiddi sig alfarið á flugsamgöngur til að tryggja tengingar við umheiminn.

Ísland haldi sinni sérstöðu á lofti

Kristrún sagði ríkisstjórnina hafa náð árangri undanfarið og að aðgerðum hennar væri ekki lokið. Hlutirnir væru á leið í rétta átt.

Um stöðu Icelandair og ETS-kerfið sagði forsætisráðherra að ríkisstjórnin ynni stöðugt að því að halda sérstöðu Íslands á lofti gagnvart Evrópusambandinu.

„Hvað varðar stöðu Icelandair sérstaklega, eða umræðuna um hið svokallaða ETS-kerfi, þá höfum við hingað til fengið undanþágu frá því. Það er unnið að því alla daga að halda því til haga hver sérstaða Íslands er og sú barátta er enn í gangi,“ sagði Kristrún.

Sérlausn Íslands vegna ETS-kerfisins rennur að óbreyttu út um áramótin en forstjóri Icelandair hefur sagt að þessi gjöld muni hækka umtalsvert ef það verður raunin, eða allt að þrefalt.

Hún sagði að íslensk stjórnvöld hefðu fengið ágætis hljómgrunn fyrir þessum sjónarmiðum gagnvart Evrópusambandinu.

„Það eru allir meðvitaðir um að það þarf að halda sérstöðu Íslands á lofti hvað það varðar og það gerum við daglega gagnvart Evrópusambandinu,“ sagði forsætisráðherra.

Talsverður kostnaður

Losunar- og kolefniskostnaður Icelandair nam 15,1 milljón dala árið 2022, eða um 1,9 milljörðum króna. Það ár tapaði félagið 5,8 milljónum dala, eða um 716 milljónum króna.

Árið 2023 nam kostnaðurinn 23,3 milljónum dala, eða um 2,9 milljörðum króna. Icelandair hagnaðist það ár um 11,2 milljónir dala, eða um 1,4 milljarða króna.

Árið 2024 nam kostnaðurinn 21,3 milljónum dala, eða um 2,6 milljörðum króna. Tapið það ár nam 20,2 milljónum dala, eða um 2,5 milljörðum króna.

Árið 2025 nam losunar- og kolefniskostnaðurinn 43,1 milljón dala, eða um 5,3 milljörðum króna. Tapið það ár nam 9,5 milljónum dala, eða um 1,2 milljörðum króna.

Í eldri uppgjörum Icelandair er kostnaðurinn birtur sem „emission charges“, eða losunargjöld. Í uppgjöri ársins 2025 er hann sundurliðaður nánar. Þar námu ETS-gjöld 35,1 milljón dala, eða um 4,3 milljörðum króna. CORSIA-kolefniseiningar námu 3,6 milljónum dala, eða um 444 milljónum króna, og gjöld vegna sjálfbærs flugeldsneytis námu 4,4 milljónum dala, eða um 543 milljónum króna.

Á fyrsta ársfjórðungi þessa árs nam losunarkostnaður Icelandair 7,4 milljónum dala, eða um 914 milljónum króna. Á sama tíma tapaði félagið 45,3 milljónum dala, eða um 5,6 milljörðum króna.

Frá ársbyrjun 2022 til loka mars á þessu ári hefur Icelandair því bókfært 110,2 milljónir dala, eða um 13,6 milljarða króna, í losunar- og kolefniskostnað. Á sama tímabili nemur samanlagt tap félagsins um 69,6 milljónum dala, eða um 8,6 milljörðum króna.

Hefur áhrif á samkeppnisstöðu

ETS-kerfið getur haft áhrif á samkeppnisstöðu Icelandair á Atlantshafsmarkaði, því félagið ber ETS-kostnað á Evrópulegg tengiflugs um Keflavík sem beinir keppinautar á leiðum milli Evrópu og Bandaríkjanna bera almennt ekki með sama hætti. 

ETS leggst á flugleiðir en ekki þjóðerni flugfélaga, en þar sem kerfið gildir nú fyrst og fremst um flug innan Evrópu/EES fellur til dæmis leggurinn París–Keflavík undir ETS þegar farþegi flýgur með Icelandair frá París til New York með viðkomu á Íslandi. Sá hluti ferðarinnar ber því ETS-kostnað, þótt áframhaldandi flug frá Keflavík til New York falli ekki undir kerfið með sama hætti, á meðan beint flug París–New York með bandarísku flugfélagi fellur almennt undir CORSIA, sem er vægara alþjóðlegt kerfi. 

Munurinn bætist ofan á annan kostnað í rekstri þar sem framlegð er lítil, verðsamkeppni hörð og farþeginn ber saman tengiflug um Keflavík við hraðara beint flug yfir Atlantshafið.