Að hlusta er ekki kosningabrella – það er lýð­ræðis­leg skylda

Í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga er mikið rætt um framtíðarsýn, framkvæmdir, forgangsröðun og stefnumál. Frambjóðendur kynna hugmyndir sínar, hitta fólk, svara spurningum og leggja sig fram um að skilja hvað brennur á íbúum. Þá er hlustað, tekið samtal og reynt að lesa salinn.

En það sem skiptir kannski mestu máli er ekki aðeins hvað gerist fyrir kosningar. Það sem raunverulega reynir á er hvað gerist eftir kosningar.

Þegar fólk er kosið til setu í sveitarstjórn fær það ekki tóman tékka til að fara sínu fram næstu fjögur árin. Það fær umboð. Og umboð er ekki eign kjörinna fulltrúa. Það er traust sem kjósendur veita tímabundið - og það þarf að rækta, endurnýja og standa undir.

Sveitarstjórnarfólk er kosið til að starfa í þágu íbúa. Ekki í eigin þágu, ekki í þágu kerfisins sjálfs og ekki eingöngu í þágu þeirra sem tala hæst eða sitja næst valdinu. Það er kosið til að hlusta á samfélagið í allri sinni breidd: foreldra, eldri borgara, ungt fólk, starfsfólk, atvinnulíf, félagasamtök, innflytjendur, fólk með ólíkar skoðanir og fólk sem hefur kannski ekki alltaf rödd í opinberri umræðu.

Það er auðvelt að hlusta í kosningabaráttu. Það er erfiðara að halda áfram að hlusta þegar ákvarðanirnar verða flóknar, þegar fjárhagsáætlanir þrengja að, þegar gagnrýni kemur fram eða þegar íbúar eru ósammála stefnu meirihlutans. En einmitt þá skiptir hlustunin mestu máli.

Að hlusta þýðir ekki að allir fái alltaf sínu framgengt. Það þýðir ekki að sveitarstjórn eigi að láta stjórnast af hverri athugasemd eða hverjum Facebook-þræði. En það þýðir að fólk upplifi að á það sé hlustað, að sjónarmið þess skipti máli og að ákvarðanir séu ekki teknar ofan frá, án samtals, útskýringa eða raunverulegs skilnings á áhrifunum sem þær hafa á daglegt líf íbúa.

Það er nefninlega heilmikill munur á því að kynna ákvörðun og að eiga samtal áður en ákvörðun er tekin.

Sveitarfélög eru ekki fyrirtæki þar sem stjórnendur taka ákvarðanir fyrir viðskiptavini. Þau eru lýðræðisleg samfélög þar sem íbúar eru ekki aðeins notendur þjónustu, heldur eigendur, þátttakendur og umbjóðendur. Þeir sem sitja í sveitarstjórn starfa í umboði þessa fólks. Þess vegna þarf sveitarstjórnarfólk að kunna að taka púlsinn, ekki aðeins rétt fyrir kosningar, heldur reglulega.

Góð stjórnsýsla snýst ekki aðeins um að fylgja lögum og reglum. Hún snýst líka um traust, virðingu og tengsl. Um að fólk upplifi að ákvarðanir séu teknar með samfélaginu, ekki yfir það.

Í aðdraganda kosninga er því rétt að spyrja frambjóðendur ekki aðeins: Hvað ætlið þið að gera? Heldur líka: Hvernig ætlið þið að hlusta? Hvernig ætlið þið að tryggja að samtalið við íbúa haldi áfram eftir kosningar? Og hvernig ætlið þið að bregðast við þegar fólk er ósammála ykkur?

Lýðræði er ekki einstakur atburður sem á sér stað á kjördag. Lýðræði er samband og í því felst ábyrgð. Það þarf að rækta með samtali, auðmýkt og stöðugri tengingu við fólkið sem valdið kemur frá.

Kjósendur eru ekki aðeins fólk sem þarf að sannfæra fyrir kosningar. Þeir eru fólkið sem kjörnir fulltrúar vinna fyrir eftir kosningar.

Höfundur er íbúi í Norðurþingi og kjósandi í komandi sveitarstjórnarkosningum.