Hefðu bændur riðið í bæinn til að mót­mæla Borgarlínunni?

Í umræðunni um Borgarlínu er oft vísað til þess að bændur hafi riðið til Reykjavíkur árið 1905 til að mótmæla ritsímanum. Gefið er í skyn að gagnrýni á Borgarlínu sé einfaldlega andstaða við framfarir, eins konar endurtekning á gömlu mynstri þar sem ný tækni mætir andstöðu.

Einföld og villandi túlkun

Bændurnir sem riðu til Reykjavíkur 1905 voru ekki á móti tækniframförum. Þeir vildu bæta samskipti landsins við umheiminn og styrkja stöðu Íslands. Ágreiningurinn snerist hins vegar um hvernig ætti að gera það. Deilt var um hvort leggja ætti ritsíma með sæstreng yfir hafið eða nýta loftskeytasamband, sem margir – þar á meðal bændur – töldu bæði hagkvæmara og framtíðarmiðaðra.

Þetta var því ekki barátta gegn framförum heldur ágreiningur um bestu leiðina að sameiginlegu markmiði.

Þessi saga á erindi í umræðuna í dag en ekki á þann hátt sem oft er haldið fram.

Í dag snýst umræðan um Borgarlínu ekki um hvort eigi að efla almenningssamgöngur. Það vilja flestir. Fæstir halda því fram að núverandi kerfi sé fullkomið eða að ekkert þurfi að gera. Þvert á móti er víðtæk samstaða um að bæta þurfi þjónustuna, auka áreiðanleika og gera almenningssamgöngur að raunhæfum valkosti fyrir fleiri.

Ágreiningurinn snýst um leiðina

Annars vegar er sú nálgun að ráðast í eitt stórt, fyrirfram skilgreint kerfi sem krefst gríðarlegrar fjárfestingar áður en ljóst er hvernig notkun mun þróast. Slík nálgun felur í sér verulega áhættu bæði fjárhagslega og í framkvæmd.

Hins vegar er hægt að nálgast verkefnið í áföngum, byggja upp kerfið þar sem eftirspurn er til staðar og þróa það áfram í takt við raunverulega notkun. Með því að fylgjast með hvernig fólk ferðast, hvar þörfin er mest og hvernig hún breytist með tímanum, má bæta þjónustuna markvisst og fjárfesta þar sem hún skilar mestum árangri.

Slík nálgun byggir á einfaldri hugsun: að almenningssamgöngur eigi að vera þjónusta sem fólk kýs að nota – ekki kerfi sem fólk þarf að laga sig að.

Ef leiðin er ekki rétt, skiptir litlu hversu gott markmiðið er

Ferðavenjur fólks ráðast ekki eingöngu af því hvaða kerfi er til staðar, heldur einnig af því hvernig borgin er skipulögð. Vinnustaðir, þjónusta og íbúabyggð eru dreifð, og daglegt líf fólks tekur mið af því. Því er varasamt að gera ráð fyrir að eitt kerfi, byggt á fáum meginstoðum, nái að þjóna öllum á sama hátt.

Höfundur er stjórnarmaður í Félagi Sjálfstæðismanna í Grafarvogi