Sjálf­stæðis­flokkur sem er ekki hægt að taka al­var­lega

Margir fylgdust með af áhuga um helgina hvort Sjálfstæðisflokkurinn, sem einu sinni var þungamiðja íslenskra stjórnmála til áratuga, myndi nýta flokksráðsfund til að breyta um kúrs og fara aftur í átt að miðju sem gerði flokkinn að því afli sem hann var áður. Hvort hann ætlaði að stíga skref í átt að því að láta taka sig alvarlega að nýju.

Fyrir þá sem vonuðust eftir slíku þá er ágætt að segja það strax að ekkert slíkt gerðist. Þvert á móti losaði Sjálfstæðisflokkurinn allar hömlur og negldi sér bæði fast og hratt frá því að vera ábyrgur stjórnmálaflokkur með samfélagslegar áherslur yfir í það að vera fullkomlega ábyrgðarlaus fjarhægri kredduhópur sem virðist hafa það fyrst og síðast á dagskrá að leiða Ísland inn í tilraunaeldhús frjálshyggjubrjálæðis.

Tilgangur: Lægri skattar á breiðustu bökin

Hefst þá upptalningin. Sjálfstæðisflokkurinn ályktaði að það ætti að lækka skatta um 140 milljarða króna. Hann vill mæta þeirri aðgerð með hagræðingu í ríkisrekstri og eignasölu.

Skattalækkanirnar eru sérstaklega útfærðar að einhverju leyti í plagginu. Þannig vill Sjálfstæðisflokkurinn til að mynda fara með tekjuskatt og útsvar í flatt 35 prósenta skattþrep fyrir alla. Það þýðir að skattar á þá sem borga í efsta þrepi, og erum með yfir 1,4 milljónir króna á mánuði í laun, lækka skarpt en skattar á flesta aðra hækka myndarlega.

Sjálfstæðisflokkurinn vill líka opna aftur þær skattaglufurnar sem sitjandi ríkisstjórn hefur múrað upp í og nýtast nær einvörðungu tekjuhæstu hópum samfélagsins. Þar er um að ræða samnýtingu skattþrepa þegar annar aðilinn borgar skatta í efsta tekjuþrepi, og hefur þar með mánaðarlegar tekjur sem eru að minnsta kosti tvisvar sinnum miðgildi mánaðarlauna, og svo sá tvöfaldi skattafsláttur sem var til staðar fyrir fjármagnseigendur og tryggði þeim skattafslátt sem enginn annar fékk. Samanlagt skilaði lokun á þessum glufum ríkissjóði fjórum milljörðum króna á ári sem gætu nýst í önnur samfélagsleg verkefni.

Þá vill Sjálfstæðisflokkurinn lækka fjármagnstekjuskatt niður í 20 prósent og hækka frítekjumark hans. Til að átta sig á því fyrir hvern flokkurinn er þar að vinna má benda á að 70 prósent allra fjármagnstekna, um 250 milljarðar króna árlega, fara til þeirra tíu prósent landsmanna sem eru þegar ríkastir. Þetta er því fyrst og síðast skattalækkun á þá.

Svo vill Sjálfstæðisflokkurinn að sjálfsögðu afnema erfðafjárskatt. Skatt sem er lagður á eignir þegar þær eru færðar milli kynslóða, ekki á vinnu fólks eða hugvit. Um er að ræða bæði sanngjarnan, réttlátan, lýðræðislegan og efnahagslega skynsamlegan skatt. Ef slíkur skattur er ekki til staðar verður samfélagið stéttskipt eftir því hverra manna viðkomandi er, ekki eftir frammistöðu hans í lífinu. Til verður erfðabundið forréttindakerfi. Og þeir sem hagnast mest á afnámi hans eru auðvitað afkomendur þeirra sem eiga mest. Má þar nefna efnaðasta 0,1 prósent landsmanna, alls um 276 fjölskyldur, sem áttu 391 milljarð króna í eigin fé í lok árs 2024.

Hver þarf spítala?

Nú er rétt að taka fram að 140 milljarðar króna, upphæðin sem Sjálfstæðisflokkurinn vill lækka skatta um, eru tæplega níu prósent af ætluðum útgjöldum ríkissjóðs á þessu ári. Til að setja töluna í annað samhengi þá eru þessi upphæð sirka 78 prósent af því sem það kostar ríkissjóð að reka alla spítalaþjónustu á árinu 2026. Til að fjármagna skattalækkanir Sjálfstæðisflokksins með hagræðingu einni saman væri því hægt að minnka umfang heilbrigðisþjónustu á spítölum landsins niður í 22 prósent af því sem nú er. Rétt rúmlega einn fimmta.

Í ályktuninni er ekki tilgreint sérstaklega hvaða ríkiseignir það er sem Sjálfstæðisflokkurinn vill selja. Það er þó hægt að horfa til álits fulltrúa hans í fjárlaganefnd um fjárlög yfirstandandi árs, sem lagt var fram í desember, til að sjá hvaða hugmyndir eru þar á ferðinni. Þar kom fram að flokkurinn vilji selja allt hlutafé ríkisins í Landsbankanum, fimmtung allra fasteigna sem Framkvæmdasýsla ríkisins heldur á, ÁTVR og selja allar fasteignir í eigu Íslandspósts. Hann vill selja tíu prósent af jörðum sem ríkið á, allt hlutafé í Endurvinnslunni, Nýsköpunarsjóðinn Kríu, Sparisjóð Austurlands og 49 prósent af hlutafé ríkisins í ISAVIA, sem á meðal annars Keflavíkurflugvöll.

Fyrir þetta áætlar flokkurinn, í áðurnefndu áliti sem byggir á greiningu frá Viðskiptaráði, að fá 420 milljarða króna. Það bendir til vilja til að selja þessar eignir á ríflegum afslætti, enda ljóst að Landsbankinn einn og sér ætti að geta farið langt í að vera svo mikils virði. Eignasalan ætti því að duga til að borga fyrir skattalækkanirnar í þrjú ár. Svo tæki hagræðingin ein við.

Inn í þetta mengi verður líka að taka að þegar búið er að selja verðmætar eignir þá kemur enginn arður af þeim inn í ríkissjóð. Landsbankinn einn og sér hefur greitt vel á þriðja hundrað milljarða króna í arð til ríkissjóðs eftir bankahrun og alls um 35 milljarða króna í ár.

Brjótum allt

Hagræðingatillögurnar eru ekki síður kreddufullar, óljósar og tilraunakenndar. Að uppistöðu snúast þær um að Sjálfstæðisflokkurinn vilji koma stærri hluta heilbrigðisþjónustu, menntakerfi og samgönguæðum þjóðarinnar í hendur hagnaðardrifinna einkaaðila og láta þá um að sinna þessari þjónustu. Flest mátulega jarðtengt fólk sér þó að það er erfitt að sjá hvernig það eigi að skila raunverulegri hagræðingu þegar ríkið mun alltaf þurfa að borga reikninginn, að viðbættri arðsemiskröfu einkaaðilanna. Ekki nema að það eigi að draga úr allri þjónustu samhliða. Þjónustu spítala, skóla og vega.

Svo vill Sjálfstæðisflokkurinn, sem lagði niður félagslega íbúðarkerfið um síðustu aldarmót með stórkostlegum neikvæðum afleiðingum fyrir viðkvæmustu hópa samfélagsins, leggja niður almenna íbúðakerfið og félagslegt íbúðakerfi sveitarfélaga, sem bæði eru rekin með óhagnaðardrifnum hætti, og búa til markaðsvöru úr eignum þeirra.

Að endingu vilja Sjálfstæðismenn líka hætta við allar gjaldahækkanir sem lagðar hafa verið á í tíð sitjandi ríkisstjórnar til að fjármagna fjársvelt velferðarkerfi og skapa færi fyrir ríkið til að vinna á mörg hundruð milljarða króna innviðaskuld. Þeir vilja draga til baka leiðréttingu veiðigjalds, innleiðingu kílómetragjalds og hækkun vörugjalda og standa gegn því að nokkur opinber gjöld verði lögð á greinar ferðaþjónustu.

Ekki kveikja í kofanum

Ef við drögum þessar barnalegu tillögur saman þá sér flest skynsamt og raunveruleikatengt fólk að skattalækkun á ríkt fólk upp næstum tvisvar sinnum árlegan kostnað ríkisins við allar samgöngur, brunaútsala á verðmætum og tekjuberandi eignum og stórfelld tilfærsla velferðarkerfa úr opinberum og óhagnaðardrifnum rekstri yfir í einkarekstur með skýrar arðsemiskröfur er ekki reikningsdæmi sem gengur upp.

Ef ríkið aflar ekki tekna þá getur það ekki staðið undir grundvallarþjónustu og kreddurnar um að kakan muni bara stækka svo ægilega mikið við það að framkvæma þessa skefjalausu frjálshyggjutilraun á íslensku samfélagi eru án innistæðu. Þetta mun einungis skila verra velferðarkerfi og því að ríkissjóður verður rekinn í gríðarlegum halla og þar af leiðandi á yfirdrætti.

Það er ekki hægt að taka stjórnmálaöfl sem tala með þessum hætti alvarlega. Svona talar ekki ábyrgt fólk. Ísland er eitt besta land í heimi vegna þess að það bar gæfa til að byggja upp víðfeðmt velferðarkerfi samhliða efnahagslegum vexti.

Við Íslendingar stöndum saman og berum ábyrgð á hverju öðru. Við tilheyrum samfélagi. Það er ekki gert með því að fylgja uppskrift Sjálfstæðisflokks um að kveikja í kofanum.

Höfundur er framkvæmdastjóri þingflokks Samfylkingarinnar.