Kópa­vogur tekur for­ystu í menningar­málum

„Menningarhúsin í Kópavogi hafa síðustu ár sýnt að þegar aðgengi, dagskrá og gæði haldast í hendur, bregst samfélagið við”

Á sama tíma og Hagstofa Íslands greinir frá þeirri miklu áskorun sem menningargeirinn og hinar skapandi greinar standa frammi fyrir með ört fækkandi stöðugildum, eða um 19,4% samdrætti á síðasta áratug, berast fagnaðarfréttir úr Kópavogi sem boða stórsókn í uppbyggingu menningarinnviða. Á vordögum 2027 verður opnuð ný 900 fermetra menningarmiðstöð í Smáralind og árið 2029 verður nýr menningarkjarni opnaður í Kórnum. Báðar menningarmiðstöðvarnar verða hrein viðbót við þá menningarstarfsemi sem nú er til staðar í bæjarfélaginu. Ákvörðunin um hina nýju menningarkjarna er skýrt merki um framsækni og langtímahugsun en byggðin austan Hamraborgar hefur farið ört vaxandi undanfarna áratugi og á enn eftir að stækka. Með uppbyggingunni verður aðgengi að menningu, listum og bókmenntum stóraukið og fært nærri heimilum bæjarbúa.

Öflugur menningarkjarni í Hamraborginni

Það er kunnara en frá þurfi að segja að Kópavogsbær hefur um langt skeið verið leiðandi meðal sveitarfélaga í menningarmálum. Allt frá því að Gerðarsafn var opnað árið 1994, fyrst menningarhúsa bæjarins við Hamraborg, hefur hvert menningarhúsið af öðru risið í bænum af miklum myndarskap. Bókasafn á þremur hæðum og Náttúrusafn voru tekin í notkun árið 2002 í nýrri, sérhannaðri byggingu sem einnig stendur á Hamraborgarsvæðinu. Í millitíðinni, eða árið 1999, var Salurinn einnig opnaður á sama svæði, en hann er fyrsti sérhannaði tónleikasalur landsins og annálaður fyrir einstakan hljómburð. Óvíða er að finna jafn öflugan kjarna menningarstofnana eins og þann sem stendur við Hamraborgina. Mikil tækifæri felast í nálægð menningarhúsanna, sameiginlegir dagskrárviðburðir einkenna starfsemi þeirra, þótt styrkur húsanna felist alltaf fyrst og fremst í sérstöðu þeirra.

Tvær nýjar menningarmiðstöðvar

Umræðan um skort á bókasafnsþjónustu í austurhluta bæjarins er ekki ný af nálinni en um árabil hafa bæjaryfirvöld leitað leiða til að mæta þeirri þörf. Það var því mikið fagnaðarefni þegar ljóst var að Kópavogsbæ stæði til boða að koma fyrir menningarmiðstöð í 900 fermetra rými í Smáralind, sem gæti mætt óskum bæjarbúa um aukið aðgengi að menningu. Stefnt er að því að hanna menningarmiðstöðina af sama myndarbrag og aðrar menningarstofnanir bæjarins í samstarfi við fasteignafélagið Heima, sem eru rekstraraðilar Smáralindar. Í menningarmiðstöðinni í Smáralind verður megináhersla lögð á rekstur bókasafns með hlýlegu andrúmslofti og opnu aðgengi í anda þeirra glæsilegu bókasafna sem risið hafa á Norðurlöndum undanfarin ár. Kópavogsbær rekur nú auk aðalsafnsins eitt bókasafnsútibú, sem opið er hluta dags í Lindaskóla, en með opnuninni í Smáralind verður því útibúi lokað, en skólabókasafnið mun halda áfram sinni starfsemi.

Kjarnastarfsemi Bókasafns Kópavogs verður áfram rekin í aðalsafninu við Hamraborg, en auk útibúsins í Smáralind verður þriðja útibú bókasafnsins opnað árið 2029 í nýjum menningarkjarna í Kórnum, þar sem nú er rekin íþróttamiðstöð og grunnskóli á unglingastigi. Íbúar hafa kallað eftir bókasafni og virkri menningarstarfsemi í efri byggðum, en ljóst er að með uppbyggingu nýrra hverfa í Vatnsendahvarfi og Vatnsendahlíð verður þörfin fyrir greiðara aðgengi að menningu í efri byggðum enn brýnni.

Tvöfalt fleiri gestir og aukning í útlánum bóka

Frá árinu 2021 til 2025 hefur gestafjöldi Bókasafns Kópavogs aukist um tæplega 95% og farið úr 114.000 gestum í 221.000 gesti. Þessi gríðarlega aukning staðfestir mikilvægi þess að mæta aukinni þörf fyrir aðgengi að menningu og sér í lagi bókasafnsþjónustu. Til að mæta þessari aukningu gesta setti Bókasafn Kópavogs, fyrst bókasafna á landinu, upp sjálfsafgreiðslubókakassa í Vallarkór fyrir nokkrum árum og hefur það margsannað gildi sitt og notkun þess farið langt fram úr væntingum. Á undanförnum árum hafa bókasöfn hér á landi og víðar horfst í augu við þá döpru staðreynd að þrátt fyrir auknar vinsældir bókasafna almennt hefur útlán á bókum farið hratt niður á við. Það var því afar ánægjulegt að sjá greinilegan viðsnúning á útlánatölum Bókasafns Kópavogs milli áranna 2024 og 2025, en aukningin nam 8,3%. Einfalt væri að draga þá ályktun að aukin útlán og fjölgun gesta héldust í hendur, en þar sem sú fylgni hefur ekki verið augljós undanfarin ár, er freistandi að lesa úr tölunum aukinn áhuga á bóklestri. En hvort svo er mun tíminn einn leiða í ljós.

Menningarviðburðir færast í önnur hverfi

Menningarhúsin í Kópavogi hafa síðustu ár sýnt að þegar aðgengi, dagskrá og gæði haldast í hendur, bregst samfélagið við. Heildarfjöldi gesta í menningarhúsunum hefur vaxið gríðarlega undanfarin ár en 21% aukning var á milli áranna 2024 og 2025 þegar samtals 424.000 gestir sóttu húsin heim. Frá árinu 2022 til 2025 hafa gestaheimsóknir í menningarhúsin aukist um 66% og að sama skapi hefur fjölbreytileiki og framboð á viðburðum náð nýjum hæðum. Árið 2025 skipulögðu menningarhúsin tæplega 900 viðburði, þar af 480 á vegum Bókasafns Kópavogs. Þessi mikla viðburða- og verkefnareynsla starfsfólks menningarhúsanna er dýrmætur grunnur fyrir uppbyggingu nýrra menningarmiðstöðva, þar sem stefnt er að fjölbreyttri, vandaðri og metnaðarfullri menningardagskrá.

Bæjarfélag sem vill vaxa og skara fram úr

Tækifærin sem felast í mótun og uppbyggingu nýrra menningarmiðstöðva í Kópavogi eru fjölmörg og verður þeim mætt af framsýni og hugmyndaauðgi þeirra sem starfa á vettvangi menningarmála í bæjarfélaginu. Ávinningurinn af þessari innviðauppbyggingu fyrir samfélagið allt er margvíslegur og mun styrkja tengsl milli hverfa og kynslóða, efla mannlíf og stuðla að meiri samheldni og auðga samfélagið. Með framtakinu sýnir Kópavogsbær að hann er enn á ný í fararbroddi þegar kemur að uppbyggingu menningarinnviða og sýnir í verki skilning á mikilvægi öflugs menningarlífs í samfélagi sem vill vaxa og skara fram úr. Um leið skapast nýjar forsendur til að þróa menningarstarfsemi bæjarins með framsæknum hætti og opna á nýjar leiðir í miðlun, samstarfi og þátttöku. Það er því til mikils að hlakka fyrir bæjarbúa og aðra gesti á komandi árum, þegar hafist verður handa við að skrifa nýjan kafla í menningarsögu bæjarins.

Höfundur er forstöðumaður menningarmála í Kópavogi.