Orð­ræðu Við­skipta­ráðs um loftslagsskatta snúið upp á lofts­lags­mál og raun­veru­leikann

Sunnudaginn 8. febrúar síðastliðinn var áhugavert viðtal á Sprengisandi við Björn Brynjúlf Björnsson, framkvæmdastjóra Viðskiptaráðs og Geir Guðmundsson verkfræðing um aukinn kostnað í flugi og flutningum vegna afnáms undanþágu sem Íslendingar hafa lengi notið innan viðskiptakerfis ESB um losunarheimildir koldíoxíðs. Björn Brynjúlfur hafði talsverðar áhyggjur af helstefnu og hættulegum málflutningi umhverfissinna auk efnahagslegs sjálfskaða, óþarfa fórn okkar á einhverskonar altari, að við værum eins froskur sem syði í sífellt heitari skattapotti og mögulegri skerðingu lífskjara á Íslandi.

En er rétt að kalla skattlagningu mengunar helstefnu? Hver er hin raunverulega helstefna? Er dýrari flugmiði til London helstefna eða er gjörbreyting á núverandi vistkerfi og aðstæðum á Jörðinni, sem við mannfólkið erum háð og aðlöguð að, raunverulega helstefnan? Vísindarannsóknir sýna svo ekki verður um villst að þær breytingar sem nú þegar eru komnar fram af völdum loftslagsbreytinga hafa mikil neikvæð áhrif á íbúa á mörgum viðkvæmari svæðum heimsins [1]. Er það nokkuð annað en að búa því fólki hel eða helvíti?

Raunin er ekki sú að fólk sem berst fyrir eðlilegum aðgerðum í loftslagsmálum sé á móti því að fólk búi á Íslandi. Þvert á móti, þau vilja einmitt að fólk geti búið á Íslandi en vilja líka að fólk hinu megin á hnettinum geti haldið áfram að búa á sínum eyjum. Það mætti frekar halda að þau sem tala gegn aðgerðum í loftslagsmálum vilji ekki að fólk búi á eyjum í Kyrrahafi og láglendum svæðum í Bangladess, svo dæmi séu nefnd. Kannski mætti kalla þetta Kyrrahafsálagið til mótvægis við það sem Viðskiptaráð kallar Atlantshafsálagið. Aukin flóðahætta er þegar farin að valda miklum vandræðum og mörg láglend svæði og eyjar verða óbyggileg með áframhaldandi hækkun sjávarborðs vegna bráðnunar jökla og hita-útþenslu heimshafanna [1]. Hvort ætlum við að „neyða“ okkur til að borga meira fyrir flugmiðann til London eða þau sem að þar búa til að horfa á landið sitt sökkva? Verst er að eitt af því sem mögulega getur gerst af völdum bráðnunar jökla og annarra þátta eru breytingar á veltihringrás Atlantshafsins [2] og ef svo fer skulum við tala saman um að standa vörð um hagsmuni okkar, lífskjör á Íslandi og Atlantshafsálag.

Orðanotkun viðmælenda um að við værum í skattamálum eins og froskur sem sýður óafvitandi í sífellt heitari potti færir sig svo alveg sjálf yfir á loftslagsmálin. Við erum froskar á sífellt heitari Jörð. Vissulega munu höfin ekki sjóða og Jörðin ekki eyðast en hvaða áhrif mun hlýnun hafa á okkur mennina? Hver eru áhrif mögulegs hruns í aðfangakeðjum á hagvöxt, verðbólgu og lánakjör á Íslandi, svo ekki sé nú talað um mögulegar stórfelldar breytingar til hins verra á stærð og útbreiðslu fiskistofna í hlýrra og súrara hafi [3]?

Það er alveg ljóst að efnahagslegir hagsmunir íslensku þjóðarinnar geta ekki breytt náttúrulögmálunum. Það er viðbúið að það reyni á og hafi aukinn kostnað í för með sér að takast á við loftslagsbreytingar en hver er hinn kosturinn? Gera ekkert og láta afkomendur núverandi kynslóða bera ennþá meiri kostnað, lifa við minni lífsgæði og greiða reikninginn okkar?

Verum ekki sofandi og sjóðandi froskar sem hugsa ekki um annað en arð og gróða í síhlýnandi heimi. Vöknum frekar og gerum það sem gera þarf til að slökkva undir pottinum. Það mun einnig að öllum líkindum auka hagsæld okkar allra til bara aðeins lengri tíma litið að bregðast við loftslagsbreytingum strax í dag vegna þess að ódýrara er að takast á við þær í nú þegar heldur en að greiða kostnaðinn af framtíðar afleiðingum þeirra [1].

Höfundur er vatna- og jöklafræðingur

Heimildir:

[1] IPCC (2022). Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. doi:10.1017/9781009325844

[2] https://www.vedur.is/um-vi/frettir/norraen-skyrsla-um-hafstraumakerfi-atlantshafsins-amoc-thorf-a-oflugri-loftslagsadgerdum-voktun-og-vidbunadi

[3] Umfang og afleiðingar hnattrænna loftslags­breytinga og áhrif þeirra á Íslandi, Fjórða samantektarskýrsla vísindanefndar um loftslagsbreytingar. Sjá, https://www.loftslagsbreytingar.is/