Engin þjónusta, enginn bið­listi

Fyrirsögnin vísar í niðurstöðu sem blasir við verði frumvarp um breytingar á lögum um sjúkratryggingar samþykkt óbreytt (lögin má sjá hér).

Frumvarpið felur í sér alvarlegt brot á grundvallarrétti sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsfólks til að semja á jafnræðisgrunni. Fyrir talmeinafræðinga, sem hafa verið samningslausir við Sjúkratryggingar Íslands frá 2022, bætist þetta ofan á langvarandi undirverðlagða þjónustu og skort á samnings- og samstarfsvilja af hálfu SÍ. Samkvæmt nýlegri könnun Visku eru yfir 70% sjálfstætt starfandi talmeinafræðinga óánægðir með kjör sín. Þolinmæði stéttarinnar er á þrotum og samþykkt frumvarpsins gæti reynst síðasti naglinn í kistu sjálfstætt starfandi talmeinaþjónustu.

Þjóðin virðist upplýst um langa biðlista barna eftir þjónustu talmeinafræðinga en

í umræðunni gleymist oft að fullorðið fólk þarf einnig á talmeinafræðingum að halda og bíður, líkt og börnin, eftir nauðsynlegri þjónustu. Talmeinafræðingar sinna fullorðnu fólki sem á í erfiðleikum með tal, mál, rödd eða kyngingu. Orsakirnar eru fjölbreyttar og geta tengst slysum, áföllum, sjúkdómum eða komið fram án augljósra skýringa. Með einstaklingsmiðaðri þjálfun, ráðgjöf og stuðningi er leitast við að bæta eða viðhalda færni, hjálpa fólki að takast á við breyttar aðstæður og finna leiðir sem auðvelda samskipti í daglegu lífi. Aðkoma talmeinafræðinga getur haft veruleg áhrif á daglegt líf, félagslega virkni og almenna líðan einstaklinga.

Stétt talmeinafræðinga á Íslandi telur aðeins um 180 manns; þar af eru einungis um 25 sem halda uppi sérhæfðri talmeinaþjónustu fyrir fullorðna landsmenn - hvort sem er á sjúkrastofnunum eða sjálfstætt. En af hverju er fullorðið fólk sem þarf á talmeinaþjónustu að halda sérstakt áhyggjuefni?

Reykjalundur, endurhæfingarstofnun, lagði nýverið niður sína talmeinaþjónustu og þar með tvö stöðugildi talmeinafræðinga. Þar er meðal annars sérhæfð hópmeðferð fyrir fólk með parkinsonsjúkdóm þar sem talmeinafræðingar sinntu fræðslu, ráðgjöf og þjálfun en allt að 90% þeirra sem greinast með parkinson finna fyrir einkennum í rödd eða tali.

Kjarkur (áður Sjálfsbjörg), endurhæfing fyrir hreyfihamlaða einstaklinga sem glíma við tauga- og heilaskaða, fækkaði sínum talmeinafræðingum úr tveimur í einn á síðasta ári. Á endurhæfingardeild Landspítalans á Grensási eru nú fimm stöðugildi talmeinafræðinga sem sinna fullorðnum.

Þessi fækkun stöðugilda er ekki tilviljun, hér á sér stað ákveðin þróun þar sem þrengt er að sérhæfðri endurhæfingu. Þetta gefur heldur ekki til kynna að þörfin fyrir þjónustu talmeinafræðinga sé einfaldlega ekki meiri, til að mynda hefur Reykjalundur boðað að samið verði við tvo talmeinafræðinga í verktöku til að sinna þeim verkefnum sem áður voru unnin af talmeinafræðingum stofnunarinnar. Verktakaráðning kemur aldrei í stað þess að tilheyra þverfaglegu teymi innan sömu stofnunar þar sem fylgst er náið með málefnum og áskorunum hvers einstaklings og unnið er að því að takast á við erfiðleikana sem ein heild.

Talmeinaþjónustan sem veitt er á Landspítala, Kjarki og áður á Reykjalundi er tímabundin og þegar veru fólks lýkur þurfa margir áframhaldandi þjálfun.

Hingað til hafa sjálfstætt starfandi talmeinafræðingar sinnt þeirri þjálfun en áður en til hennar kemur fer fólk á fyrrnefnda biðlista. Nú er hins vegar uppi sú alvarlega staða að vegna viðvarandi samningsleysis við SÍ, og í ljósi fyrrnefnds frumvarps, er raunveruleg hætta á að sjálfstætt starfandi talmeinafræðingar neyðist til að hætta starfsemi. Ef til þess kemur mun stór hópur fólks standa eftir án aðgengis að nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu. Hvert á þetta fólk þá að leita - og þeir sem ekki hafa dvalið á fyrrnefndum stofnunum en þurfa engu að síður á aðkomu talmeinafræðings að halda?

Undirritaðar lýsa yfir verulegum áhyggjum af stöðu talmeinaþjónustu innan heilbrigðiskerfisins og þeim afleiðingum sem brotthvarf sjálfstætt starfandi talmeinafræðinga gæti haft á skjólstæðinga okkar. Ein leið til að útrýma biðlistum væri vissulega að hafa engin úrræði sem biðlistar geta myndast í en er það skynsamleg og sjálfbær lausn? Varla.

Höfundar eru talmeinafræðingar.