Af­sökunar­beiðni Sig­ríðar Bjarkar skipti sköpum

Dómar voru kveðnir upp í Mannréttindadómstóli Evrópu í morgun í tveimur málum gagnvart íslenska ríkinu. Dómstóllinn sýknaði íslenska ríkið í öðru þeirra en í hinu var ríkið dæmt brotlegt gagnvart Maríu Sjöfn Árnadóttur. Niðurstaðan var sú að lögregla hefði getað komið í veg fyrir að mál hennar fyrndust en árið 2017 kærði María Sjöfn fyrrverandi kærasta sinn fyrir brot í nánu sambandi. 

Niðurstaða Mannréttindadómstólsins er að brotið hafi verið gegn rétti Maríu Sjafnar til friðhelgis einkalífs og heimilis. María Sjöfn segir niðurstöðu málsins vera fordæmisgefandi og eiga eftir að hafa áhrif á málshraða innan Evrópu.

„Í fyrsta lagi er það Stígamótum og lögfræðingum þeirra að þakka að þessi dómur er kominn í dag. Þeir studdu mig til að fara með málið út,“ sagði María Sjöfn þegar fréttastofa náði tali af henni en hún er stödd á Ítalíu.

„Þetta er mjög stór sigur og ekkert samskonar mál frá Íslandi hefur komist svona langt. Það eru fordæmi frá Evrópu en ekkert frá Íslandi af þessum toga.“

Rosalegur dómur en finnur til með hinni konunni

Málið hefur haft mikil áhrif á Maríu Sjöfn og tekið langan tíma, fyrst hjá lögreglu og síðan Mannréttindadómstólnum.

„Þrátt fyrir að ég hafi unnið þá sit ég ennþá hérna grenjandi. Persónulega fyrir mig er þetta mikil viðurkenning að það var brotið á mér og rétti mínum að fá réttláta málsmeðferð. Fyrir mig er þetta rosalegur dómur og það eru mörg fjöll sem ég hef þurft að kljúfa þessi níu ár,“ en málsmeðferðin fyrir Mannréttindadómstólnum hefur tekið sex ár.

„Þetta hangir alltaf yfir manni og maður nær ekki, þrátt fyrir stífa EMDE meðferð hjá sálfræðingi aðeins til að halda mér við, að vinna þig frá svona máli fyrr en því er lokið og nú er því lokið.“

Hún segist ekki enn vera búinn að átta sig á að búið sé að loka þessum kafla málsins.

„Ég er ennþá að meðtaka þetta ef ég að að vera hreinskilin. Mér hafa borist hundruð skilaboða sem ég hef ekki náð að svara. Tilfinningarússíbaninn er rosalega hár.“

Hún segist hafa rætt við Drífu Snædal talskonu Stígamóta um framhaldið og segir að til standi að boða til blaðamannafundar þegar hún verður komin heim frá Ítalíu.

„Ég er fyrst og fremst meyr og þakklát en á sama tíma þá finn ég svo mikið til með manneskjunni sem tapaði málinu sínu í dag. Þetta eru spor sem engin getur sett sig í nema að hafa gengið þau sjálf.“

Læknar bönnuðu henni að halda áfram í námi

Eins og áður segir hefur málið allt haft gríðarleg áhrif á líf Maríu Sjafnar, bæði andlega og líkamlega. Hún þurfti einnig að hætta í meistaranámi sínu í lögfræði.

„Ég fékk alvarlegt taugaáfall með öllu sem því fylgir og var sett á kvíða- og þunglyndislyf vegna álagsháþrýstings. Það eru ýmis heilsufarsleg vandamál sem koma þegar taugakerfið róast, þegar áfallastreitan minnkar þá fara líkamlegir kvillar að taka við og það eru rannsóknir sem staðfesta það. Ég hef verið að glíma við blóðtappa vegna sálrænna áfalla. Eins voru að koma nýrnasteinar og fleiri læknisfræðileg vandamál sem líkaminn situr á af því að hann ræður ekki við meira en áfallastreituna.“

Læknar bönnuðu henni einfaldlega að halda áfram í náminu vegna þessara líkamlegu kvilla. Líkaminn ráði ekki við nema ákveðið mikla streitu.

„Þetta eyðilagði markmiðin mín því ég ætlaði að vera löngu búin með meistaranámið og vera orðin saksóknari í ofbeldismálum.“

„Það sáu það allir lögfræðingar“

María Sjöfn bætir við að markmið hennar sé fyrst og fremst að vinna sig frá þessu atviki og bíða svo eftir samþykki læknis um að hún geti haldið áfram í námi án þess að það valdi henni líkamlegum vandamálum vegna sálrænnar streitu.

„Þetta er svolítið eins og að vera með lífið á „hold“ í níu ár og vera í fósturstellingunni í langan tíma. Ég lokaði mig af í tvö ár og þorði ekki út. Þetta er svo rosalega íþyngjandi staða að vera alltaf með þetta yfir höfðinu á þér. Þú veist að það var brotið á þér en samt einhvern veginn halda þeir áfram að brjóta á þér þó þeir sjái þetta svart á hvítu. Það sáu það allir lögfræðingar sem skoðuðu málið en samt var ég látin ganga í gegnum þetta, dregin til Mannréttindadómstólsins í staðinn fyrir að viðurkenna að það var brotið á mér.“

Fékk loks gögnin og sá þá ástæðu fyrir niðurfellingu

María Sjöfn er mjög sár yfir meðferðinni sem málið hlaut hjá lögreglu á sínum tíma og er afar gagnrýnin á bæði lögreglu og íslenska ríkið.

„Mér var synjað um gögnin um niðurfellingu máls sem ég átti lagalegan rétt á að fá. Ég kærði til ríkissaksóknara innan þessara þrjátíu daga sem ég hafði án þess að hafa fengið gögn í máli. Ég sendi bara persónulegt bréf á ríkissaksóknara án þess að hafa nokkrar kæruheimildir til þess því við brotaþolar erum bara vitni,“ og vísar hún þá til dómskerfisins.

„Þá sendi ég kvörtun og vísaði í stjórnsýslulögin og álit umboðsmanns Alþingis um réttaráföll niðurfellingar. Samkvæmt þeirri umfjöllun áttu rétt á öllum gögnum þegar mál er niðurfellt óháð kærufresti.“

Þegar hún fékk gögnin í hendurnar sá hún að málið hafði verið fellt niður hjá lögreglu þar sem það þótti ekki líklegt til sakfellingar. Því mati var ríkissaksóknari ekki sammála.

„Það voru mjög góð sönnunargögn í þessu máli, játning, bein og óbein vitni og samskiptaseðlar um áverka. Ég komst að því þegar ég fékk gögnin að það voru ekki sótt áverkavottorð, það voru ekki sóttar staðfestingar til Stígamóta og Bjarkahlíðar eða til heimilislæknis vegna alls þess sem ég varð fyrir.“

„Ríkisofbeldi ofan á allt það ofbeldi sem ég orðið fyrir“

María segir að henni hafi liðið eins og lögregla vildi hylma yfir að málin hefðu fyrnst.

„Vegna þess að í niðurfellingunni stóð einungis að það væri ekki líklegt til sakfellingar en þegar uppi var staðið þá sá ég að málin höfðu fyrnst hjá lögreglu og það gerist ekki fyrr en afstaða ríkissaksóknara liggur fyrir.“

„Mér leið pínu eins og þetta væri ásetningsbrot eins og þeir væru að vonast eftir að ég myndi gefast upp eftir niðurfellinguna. Og það kæmi bara aldrei í ljós að þetta hafi fyrnst í höndunum á þeim. Það var það sem var sárast í þessu og sjá að þeir höfðu ekkert rannsakað þetta. Það var líka mjög sárt.“

Þegar málið var komið í hendur Mannréttindadómstólsins beindi dómstóllinn því að íslenska ríkinu að semja við Maríu Sjöfn.

„Það er augljóst þegar dómstóll er að beina því til ríkis þá telur dómstóll eitthvað mikið rangt hafa átt sér stað, þeir gera það ekkert öðruvísi. Þeir sóttu um frest í fjóra mánuði til að svara því og síðan kom aldrei neitt boð frá þeim,“ segir María.

„Þarna er eiginlega eins og ég orða það, ríkisofbeldi ofan á allt það ofbeldi sem ég orðið fyrir. Svo að draga mig í gegnum MDE í sex ár, þetta er rosalega slæm meðferð á rétti borgara.“

Vinnur hjá lögreglunni þökk sé Sigríði Björk

Fyrir utan andlega og líkamlega kvilla þá hefur mikill kostnaður fylgt málinu. María Sjöfn hefur sjálf þurft að leggja út fyrir meðferð vegna áfallastreituröskunar og segist hafa tekið yfirdrátt fyrir lögfræðikostnaði.

„Ófjárhagslega tjónið er mest og reiði mín var alveg svakaleg, ég átti rosalega erfitt. Ég sá eiginlega bara rautt þegar ég sá lögreglubúning þegar ég áttaði mig á því að þeir voru að reyna að hylma yfir að brotin hefðu fyrnst. Þeir felldu málin ekki á grundvelli fyrningar heldur að það væri ekki líklegt til sakfellingar. Það er rosalega erfitt.“

Í ljósi þessa kemur það eflaust mörgum á óvart að María Sjöfn vinnur í dag hjá lögreglunni. Hún segir marga hafa spurt hana hvernig hún geti það.

„Ég sat í panel á alheimsráðstefnu á vegum ríkislögreglustjóra um ofbeldi. Þar var Sigríður Björk [Guðjónsdóttir núverandi ríkislögreglustjóri], þáverandi lögreglustjóri, í skjáviðtali og bað mig afsökunar opinberlega. Það hjálpaði mér svo gríðarlega til þess að geta haldið áfram mínum markmiðum, að klára námið og verða saksóknari í ofbeldismálum,“ segir María.

„Það er það sem liggur næst hjarta mínu í að gera. Ég ætlaði ekki að leyfa þeim að taka það frá mér. Afsökunarbeiðni Sigríðar Bjarkar, ég held að hún sé um það bil eina ástæðan fyrir því að ég ákvað að halda í mín markmið í lífinu.“