Formaður Lýðræðisflokksins sagður misbeita samsæriskenningu Kjartan Kjartansson skrifar 31. október 2024 15:01 Arnar Þór Jónsson (t.v) segir „djúpríki“ við lýði á Íslandi. Vestanhafs telja stuðningsmenn Donalds Trump að djúpríki leggi stein í götu hans. Til hægri er stuðingskona Trump með mótmælaskilti sem á stendur „Afhjúpið djúpríkið“. Vísir/Getty Stjórnmálafræðiprófessor segir það ranga notkun á hugtökum að blanda mögulegri spillingu við veitingu embætta saman við samsæriskenningu um „djúpríki“ sem stýri landinu á bak við tjöldin. Formaður Lýðræðisflokksins sagði djúpríkið staðreynd á Íslandi. Arnar Þór Jónsson, formaður Lýðræðisflokksins og fyrrverandi forsetaframbjóðandi, hélt því fram að Katrín Jakobsdóttir, fyrrverandi forsætisráðherra og keppinautur hans í forsetakosningunum, yrði á næstunni sett í „gott embætti á vegum íslenska ríkisins eða hjá erlendum stofnunum“ í viðtali við mbl.is. Nefndi hann þetta sem dæmi um meint „djúpríki“ sem væri við lýði hér á landi. „Djúpríki“ er hugtak sem hefur náð töluverðri útbreiðslu á undanförnum árum, sérstaklega eftir að Donald Trump, þáverandi Bandaríkjaforseti, hélt því fram að „djúpríki“ innan bandaríska stjórnkerfisins reyndi að klekkja á honum í forsetatíð hans. Kenningin um djúpríkið er samsæriskenning að sögn Eiríks Bergmann, prófessors í stjórnmálafræði við Háskólann á Bifröst, sem telur að það sé röng hugtakanotkun að kenna spillingu í embættisveitingum við djúpríkið. Það hafi ekkert með djúpríki að gera að halda því fram að embættismannakerfið eða hagsmunagæsluaðilar hafi of mikil áhrif í samfélaginu. „Það að einhver fái sendiherrastól einhvers staðar er ekki djúpríkisaðgerð. Það væri mjög léttvægur þáttur í slíku. Menn geta sagt að það sé til einhvers konar embættisveitingaspilling í landinu. Að sulla því saman við djúpríkið er bara röng notkun á hugtökum,“ sagði Eiríkur í viðtali við Reykjavík síðdegis á Bylgjunni í gær. Kenning um að ill öfl hafi tekið völdin Hugtakið „djúpríki“ á rætur sínar að rekja til ríkja þar sem valdarán hersins eru tíð eins og í Tyrklandi og víðar. Íbúar þar telji borgaraleg stjórnvöld ekki raunverulega við stjórnvölinn heldur herinn eða öfl sem tengjast honum. Eiríkur segir að þegar kenningin var flutt inn til Bandaríkjanna hafi það meðal annars verið hergagnaiðnaðurinn sem átti að stjórna öllu á bak við tjöldin. Kenningin tók svo á sig enn aðra mynd í tíð Trump. „Hún gengur ekki út á það að til sé embættismannakerfi og samkrull spilltra afla sem svona ráði ýmsu í þjóðfélaginu, geti haft áhrif hér og þar heldur sé þetta kerfisbundið stjórnvald undir niðri sem er leynilegt og við sjáum ekki og að það samanstandi af tilteknum einstaklingum sem við getum bent á,“ segir prófessorinn sem heldur úti hlaðvarpinu Skuggavaldinu um samsæriskenningar. Í Bandaríkjunum sé það til dæmis áhrifafólk úr Demókrataflokknum, úr fjármálalífinu og frægðarmenni í Hollywood sem haldi raunverulega um stjórnartaumana. „Djúpríkið er samsæriskenning um það að illvirkjar, ekki bara einhverjir, illvirkjar stjórni landinu raunverulega. Að það séu ill öfl sem hafi grafið um sig í samfélaginu, tekið völdin, hafi stjórn á þeim stjórnvöldum sem við sjáum,“ sagði Eiríkur. Robert Mueller, sem rannsakaði meint tengsl framboðs Donalds Trump við Rússa, er á meðal þeirra sem hafa verið sagðir útsendarar „djúpríkis“ í Bandaríkjunum.EPA/JIM LO SCALZO Útbreiðsla samsæriskenninga margfaldast á Íslandi Þó að á Íslandi sé engum her, hergagnaiðnaði eða leyniþjónustu til að dreifa hefur kenningin um djúpríkið náð einhverri útbreiðslu hér á landi undanfarið eins og ummæli formanns Lýðræðisflokksins eru vísbending um. Eiríkur segir að samsæriskenningar séu í eðli sínu almennar og alþjóðlegar. Þær breiðist um jarðkringluna og séu staðfærðar og aðlagaðar að aðstæðum á hverjum stað. Helsta samsæriskenningin í Evrópu um þessar mundir snúist um „útskiptin miklu“ (e. Great Replacement Theory). Hún gengur út á að illvirkjar í Miðausturlöndum sendi kerfisbundið fólk frá Norður-Afríku og Miðausturlöndum til Evrópu til þess að koma þar á íslömsku samfélagi. „Þá er þetta ekki bara fólk sem er að leita sér betra viðurværis upp á eigin spýtur sem er að koma til Evrópu heldur er það sent af illvirkjum,“ sagði Eirík. Djúpríkið sé stærsta samsæriskenningin vestanhafs en í Rússlandi hafi grasserað kenning um að vestræn ríki sætu um landið og hygðu á innrás. Á Íslandi hafi verið sáralítið um samsæriskenningar af þessu tagi fram til 2016 en síðan þá hafi tíðni þeirra, alvarleiki og útbreiðsla margfaldast. „Núna geturðu séð alvarlegar samsæriskenningar flæða á hverjum degi. Þetta er engin smávægis breyting.“ Lýðræðisflokkurinn Alþingiskosningar 2024 Reykjavík síðdegis Bandaríkin Donald Trump Mest lesið Ekkert spurst til Sólrúnar á Spáni í nokkra daga Innlent Snorri sagður spúa hatri og trumpísku yfir heimsbyggðina Innlent Hrina gikkskjálfta við Trölladyngju Innlent Ók yfir á rangan helming og lést átta dögum síðar Innlent Meint hræðsla dómara ekki næg ástæða til að taka málið fyrir Innlent „Ásthildur Lóa var kjöldregin í öllum fjölmiðlum heims“ Innlent „Af hverju var það sem var sagt á fimmtudegi svikið á mánudegi?“ Innlent Stoppaður af vegfaranda sem spurði: „Hvað er þetta?“ Innlent „Kokkurinn“ í Bandidos látinn Erlent Tóku mið af viðskiptahalla en ekki tollum Erlent Fleiri fréttir „Svartari sviðsmynd en flestir bjuggust við“ Segir borgstjórn ekki bjóða neinar lausnir - bara óvissu Sólrún fundin á Spáni Viðbúnaður í Vesturbæ vegna leitar Airbus var lengi búið að ganga á eftir Icelandair Stoppaður af vegfaranda sem spurði: „Hvað er þetta?“ Fresta umræðu um fjármálaáætlun eftir athugasemdir stjórnarandstöðunnar Sendiherra, lektor og sviðsstjórar sækja um embætti skrifstofustjóra Sorgmæddur og hissa vegna ásakana um njósnir Forseti féllst á kröfu stjórnarandstöðunnar um hlé vegna athugasemda við fjármálaáætlun Tuttugu og átta sóttu um stöðu dagskrárstjóra Hrina gikkskjálfta við Trölladyngju Tollar Trumps, njósnir og Ungfrú Ísland Þyngdu refsingu karlmanns fyrir vændiskaup af barni Leggur 380 milljónir í nýtt félag um samgöngur Töflurnar tuttugu þúsund falsaðar og innihéldu annað hættulegt efni Tekur við starfi þingmanns í leyfi frá borginni Veðurstofan ekki búin að afskrifa gosið með öllu Bein útsending: Evrópsk öryggis- og varnarmál í breytilegum heimi Ekkert spurst til Sólrúnar á Spáni í nokkra daga „Af hverju var það sem var sagt á fimmtudegi svikið á mánudegi?“ Rafrettur hafi langvarandi afleiðingar á lungu, heila og hjarta Trjám úr Öskjuhlíð skipað frá Hafnarfirði Býst við kolsvartri skýrslu Frumvarp um gæludýrahald skerði sjálfsögð réttindi fólks til heilsu Meint hræðsla dómara ekki næg ástæða til að taka málið fyrir „Ásthildur Lóa var kjöldregin í öllum fjölmiðlum heims“ Tollastríð Trumps hefur áhrif víða Ók yfir á rangan helming og lést átta dögum síðar Bókun 35 þokast nær afgreiðslu Sjá meira
Arnar Þór Jónsson, formaður Lýðræðisflokksins og fyrrverandi forsetaframbjóðandi, hélt því fram að Katrín Jakobsdóttir, fyrrverandi forsætisráðherra og keppinautur hans í forsetakosningunum, yrði á næstunni sett í „gott embætti á vegum íslenska ríkisins eða hjá erlendum stofnunum“ í viðtali við mbl.is. Nefndi hann þetta sem dæmi um meint „djúpríki“ sem væri við lýði hér á landi. „Djúpríki“ er hugtak sem hefur náð töluverðri útbreiðslu á undanförnum árum, sérstaklega eftir að Donald Trump, þáverandi Bandaríkjaforseti, hélt því fram að „djúpríki“ innan bandaríska stjórnkerfisins reyndi að klekkja á honum í forsetatíð hans. Kenningin um djúpríkið er samsæriskenning að sögn Eiríks Bergmann, prófessors í stjórnmálafræði við Háskólann á Bifröst, sem telur að það sé röng hugtakanotkun að kenna spillingu í embættisveitingum við djúpríkið. Það hafi ekkert með djúpríki að gera að halda því fram að embættismannakerfið eða hagsmunagæsluaðilar hafi of mikil áhrif í samfélaginu. „Það að einhver fái sendiherrastól einhvers staðar er ekki djúpríkisaðgerð. Það væri mjög léttvægur þáttur í slíku. Menn geta sagt að það sé til einhvers konar embættisveitingaspilling í landinu. Að sulla því saman við djúpríkið er bara röng notkun á hugtökum,“ sagði Eiríkur í viðtali við Reykjavík síðdegis á Bylgjunni í gær. Kenning um að ill öfl hafi tekið völdin Hugtakið „djúpríki“ á rætur sínar að rekja til ríkja þar sem valdarán hersins eru tíð eins og í Tyrklandi og víðar. Íbúar þar telji borgaraleg stjórnvöld ekki raunverulega við stjórnvölinn heldur herinn eða öfl sem tengjast honum. Eiríkur segir að þegar kenningin var flutt inn til Bandaríkjanna hafi það meðal annars verið hergagnaiðnaðurinn sem átti að stjórna öllu á bak við tjöldin. Kenningin tók svo á sig enn aðra mynd í tíð Trump. „Hún gengur ekki út á það að til sé embættismannakerfi og samkrull spilltra afla sem svona ráði ýmsu í þjóðfélaginu, geti haft áhrif hér og þar heldur sé þetta kerfisbundið stjórnvald undir niðri sem er leynilegt og við sjáum ekki og að það samanstandi af tilteknum einstaklingum sem við getum bent á,“ segir prófessorinn sem heldur úti hlaðvarpinu Skuggavaldinu um samsæriskenningar. Í Bandaríkjunum sé það til dæmis áhrifafólk úr Demókrataflokknum, úr fjármálalífinu og frægðarmenni í Hollywood sem haldi raunverulega um stjórnartaumana. „Djúpríkið er samsæriskenning um það að illvirkjar, ekki bara einhverjir, illvirkjar stjórni landinu raunverulega. Að það séu ill öfl sem hafi grafið um sig í samfélaginu, tekið völdin, hafi stjórn á þeim stjórnvöldum sem við sjáum,“ sagði Eiríkur. Robert Mueller, sem rannsakaði meint tengsl framboðs Donalds Trump við Rússa, er á meðal þeirra sem hafa verið sagðir útsendarar „djúpríkis“ í Bandaríkjunum.EPA/JIM LO SCALZO Útbreiðsla samsæriskenninga margfaldast á Íslandi Þó að á Íslandi sé engum her, hergagnaiðnaði eða leyniþjónustu til að dreifa hefur kenningin um djúpríkið náð einhverri útbreiðslu hér á landi undanfarið eins og ummæli formanns Lýðræðisflokksins eru vísbending um. Eiríkur segir að samsæriskenningar séu í eðli sínu almennar og alþjóðlegar. Þær breiðist um jarðkringluna og séu staðfærðar og aðlagaðar að aðstæðum á hverjum stað. Helsta samsæriskenningin í Evrópu um þessar mundir snúist um „útskiptin miklu“ (e. Great Replacement Theory). Hún gengur út á að illvirkjar í Miðausturlöndum sendi kerfisbundið fólk frá Norður-Afríku og Miðausturlöndum til Evrópu til þess að koma þar á íslömsku samfélagi. „Þá er þetta ekki bara fólk sem er að leita sér betra viðurværis upp á eigin spýtur sem er að koma til Evrópu heldur er það sent af illvirkjum,“ sagði Eirík. Djúpríkið sé stærsta samsæriskenningin vestanhafs en í Rússlandi hafi grasserað kenning um að vestræn ríki sætu um landið og hygðu á innrás. Á Íslandi hafi verið sáralítið um samsæriskenningar af þessu tagi fram til 2016 en síðan þá hafi tíðni þeirra, alvarleiki og útbreiðsla margfaldast. „Núna geturðu séð alvarlegar samsæriskenningar flæða á hverjum degi. Þetta er engin smávægis breyting.“
Lýðræðisflokkurinn Alþingiskosningar 2024 Reykjavík síðdegis Bandaríkin Donald Trump Mest lesið Ekkert spurst til Sólrúnar á Spáni í nokkra daga Innlent Snorri sagður spúa hatri og trumpísku yfir heimsbyggðina Innlent Hrina gikkskjálfta við Trölladyngju Innlent Ók yfir á rangan helming og lést átta dögum síðar Innlent Meint hræðsla dómara ekki næg ástæða til að taka málið fyrir Innlent „Ásthildur Lóa var kjöldregin í öllum fjölmiðlum heims“ Innlent „Af hverju var það sem var sagt á fimmtudegi svikið á mánudegi?“ Innlent Stoppaður af vegfaranda sem spurði: „Hvað er þetta?“ Innlent „Kokkurinn“ í Bandidos látinn Erlent Tóku mið af viðskiptahalla en ekki tollum Erlent Fleiri fréttir „Svartari sviðsmynd en flestir bjuggust við“ Segir borgstjórn ekki bjóða neinar lausnir - bara óvissu Sólrún fundin á Spáni Viðbúnaður í Vesturbæ vegna leitar Airbus var lengi búið að ganga á eftir Icelandair Stoppaður af vegfaranda sem spurði: „Hvað er þetta?“ Fresta umræðu um fjármálaáætlun eftir athugasemdir stjórnarandstöðunnar Sendiherra, lektor og sviðsstjórar sækja um embætti skrifstofustjóra Sorgmæddur og hissa vegna ásakana um njósnir Forseti féllst á kröfu stjórnarandstöðunnar um hlé vegna athugasemda við fjármálaáætlun Tuttugu og átta sóttu um stöðu dagskrárstjóra Hrina gikkskjálfta við Trölladyngju Tollar Trumps, njósnir og Ungfrú Ísland Þyngdu refsingu karlmanns fyrir vændiskaup af barni Leggur 380 milljónir í nýtt félag um samgöngur Töflurnar tuttugu þúsund falsaðar og innihéldu annað hættulegt efni Tekur við starfi þingmanns í leyfi frá borginni Veðurstofan ekki búin að afskrifa gosið með öllu Bein útsending: Evrópsk öryggis- og varnarmál í breytilegum heimi Ekkert spurst til Sólrúnar á Spáni í nokkra daga „Af hverju var það sem var sagt á fimmtudegi svikið á mánudegi?“ Rafrettur hafi langvarandi afleiðingar á lungu, heila og hjarta Trjám úr Öskjuhlíð skipað frá Hafnarfirði Býst við kolsvartri skýrslu Frumvarp um gæludýrahald skerði sjálfsögð réttindi fólks til heilsu Meint hræðsla dómara ekki næg ástæða til að taka málið fyrir „Ásthildur Lóa var kjöldregin í öllum fjölmiðlum heims“ Tollastríð Trumps hefur áhrif víða Ók yfir á rangan helming og lést átta dögum síðar Bókun 35 þokast nær afgreiðslu Sjá meira