Biðleikur Seðla­banka gefur færi á víð­tæku sam­starfi

Meginvextir Seðlabankans hafa verið óbreyttir frá því peningastefnunefnd hækkaði þá um 0,5 prósentur hinn 23. ágúst í 9,25 prósent, en ekki 9,5 prósent eins og fram kemur í meðfylgjandi sjónvarpsfrétt. Eftir ákvörðun nefndarinnar í dag eru allar líkur á að þeir verði óbreyttir fram til næsta vaxtaákvörðnunardags hinn 7. febrúar, en þá verða 24 vikur frá síðustu hækkun í ágúst.

Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri segir mikla óvissu í stöðunni og hiti í hagkerfinu.

Er þetta bara biðleikur, megum við búast við frekari vaxtahækkunum á næsta vaxtaákvörðunardegi og áfram inn í næsta ár?

„Við þurfum bara að sjá til. Miðað við það sem við sjáum núna eru skýr merki um að peningastefnan er að hafa áhrif. Á sama tíma er gífurlegur kraftur í kerfinu," segir Ásgeir.

Jarðhræringunum á Reykjanesi væri hins vegar ekki lokið og endanleg áhrif þeirra ekki komin fram, þótt þær muni örugglega kalla á aukin útgjöld ríkisins. Þá væri farið að bera á afbókunum á ferðum til Íslands vegna þeirra þannig að mögulega verði samdráttur í ferðaþjónustunni.

„Þannig að mögulega er þetta biðleikur. Það eru margir boltar á lofti um hvað getur gerst. Hins vegar ef það lítur út þannig að verðbólga sé að fara að aukast aftur eða þetta sé ekki að ganga upp, þá verðum við náttúrlega að bregðast við. Við eigum engan annan kost,” segir Ásgeir.

Samkvæmt greiningu Seðlabankans hefur dregið úr neyslu heimilanna en verðbólguvæntingar væru enn miklar. Verðbólga væri nú 7,8 prósent og hefði verið yfir 7,5 prósentum í 18 mánuði en bankinn reiknar með að hún verði að jafnaði 5 prósent að næsta ári. Kjarasamningar skiptu miklu máli um framhaldið.

„Nafnlaunahækkanir eru ekki það sama og kaupmáttur. Of miklar nafnlaunahækkanir skila ekki kaupmætti. Eina leiðin til að fá kaupmátt er í rauninni að gera kjarasamninga sem tryggja verðstöðugleika,” segir seðlabankastjóri.

Ásgeir vísar ásökunum þingmanns Flokks fólksins og formanns VR um mistök í vaxtamálum á bug. Vaxtalækkanir í faraldrinum hafi náð að verja fjölda starfa og framleiðslu. Þá hafi íbúðarverð undanfarin misseri hækkað þrátt fyrir vaxtahækkanir.

En skipunartími þinn rennur út á næsta ári. Ætlar þú að sækjast eftir því að gegna embættinu áfram?

„Já, ég geri ráð fyrir því,“ segir Ásgeir Jónsson.

Allir verða að dansa með

Vilhjálmur Birgisson formaður Starfsgreinasambandsins segir betra að sjá vextina standa í stað næstu ellefu vikurnar en horfa upp á enn eina hækkunina. Stýrivextir á Íslandi væru hins vegar allt of háir og væru að leika launafólk, smærri fyrirtæki og bændur grátt.

Mikilvægt væri að ná nýjum samningum áður en gildandi skammtímasamningar renni út hinn 31. janúar. Allir væru meðvitaðir um að launahækkanir upp á tugi þúsunda skiptu litlu máli ef aðrir aðilar ætluðu að hækka verð á vöru og þjónustu langt umfram laun.

„Það sem er að trufla þetta núna liggur alveg fyrir. Nú eru sveitarfélögin búin að tilkynna um umtalsverðar hækkanir á gjaldskrám sínum sem eiga að taka gildi núna um áramótin. Mér sýnist í fljótu bragði að þetta sé frá 5,5 prósentum upp í allt að 20 prósent á einstökum liðum hjá sveitarfélögunum,“ segir Vilhjálmur.

Ef sveitarfélögin ætli ekki að taka þátt í þessari vegferð með verkalýðshreyfingunni væri alveg ljóst að ekki gæti orðið að slíku samkomulagi.

„Um að ná niður vöxtum, búa hér til nýtt húsnæðislánakerfi og halda verðlagi stöðugu. Að allir aðilar skuldbindi sig til að hækka til dæmis ekki gjaldskrár og verð meira en um 2,5 prósent svo ég nefni eitthvað,” segir Vilhjálmur Birgisson.