Fylgdust með skýja­fari á Títani með hjálp Webb

Títan er eina tungl sólkerfisins sem er með þykkan lofthjúp. Mistrið sem umlykur hnöttinn er raunar svo þykkt að sýnilegt ljós berst ekki frá yfirborðinu. Aðstæður þar eru einstæðar í sólkerfinu en Títan er eini staðurinn utan jarðarinnar þar sem ár, vötn og höf er að finna.

Það er þó ekki fljótandi vatn sem rennur um yfirborðs Títans heldur kolvetni eins og metan og etan. Gaddurinn þar í ytra sólkerfinu, um180 gráðu frost, þýðir að „bergið“ sem kolvetnin rennur yfir er í raun kirfilega frosið vatn.

Þó að Cassini-geimfarið sem var á braut um Satúrnus í þrettán ár hafi náð að píra í gegnum lofthjúp Títans fyrr á þessari öld hafa vísindamenn beðið spenntir eftir fyrstu myndum James Webb-geimsjónaukans, sem var skotið á loft fyrr á þessu ári. Þær bárust í janúar og birtu vísindamennirnir nokrkar þeirra í gær.

Webb-sjónaukinn er næmur fyrir innrauðu ljósi sem kemst í gegnum lofthjúpinn. Þegar stjörnufræðingarnir fóru yfir myndirnar komu þeir fljótt auga á tvo bjarta bletti yfir norðurhveli Títans sem líktust stórum skýjum. Tölvulíkön af loftslagi Títans hafa lengi bent til þess að ský gætu auðveldlega myndast í lofthjúpi tunglsins yfir miðju norðurhvelinu síðla sumarsins þar þegar sólin vermir yfirborðið, að því er segir í bloggfærslu vísindahópsins sem stóð að athugununum á vefsíðu NASA.

Fylgdu skýjunum eftir með sjónauka á jörðu niðri

Stjörnufræðingarnir töldu mikilvægt að nýta tækifærið og fylgjast með hvort að skýin færðust til eða breyttu um lögun því það gæti veitt þeim upplýsingar um loftflæði í lofthjúpnum. Því höfðu þeir hraðar hendur og óskuðu eftir framhaldsrannsóknum með Keck-sjónaukanum á Havaí.

„Við höfðum áhyggjur af því að skýin yrðu horfin þegar við kíktum á Títan tveimur dögum síðar með Keck en okkur til ánægju voru skýin enn á sama stað og litu út fyrir að hafa breytt um lögun,“ segir Imke de Pater frá Kaliforníuháskóla í Berkeley.

Ekki var hægt að slá því föstu að skýin sem Webb sá og þau sem Keck kom auga á væru þau sömu. Athuganirnar staðfestu þó að árstíðarbundin veðurkerfi sé að finna á Títani.

Frekari mælingar væntanlegar með vorinu

Webb gerði einnig litrófsmælingar á Títan sem ekki er hægt að gera frá jörðinni en eftir á að greina þau gögn. Með þeim vonast vísindamennirnir til þess að kanna frekar efnasamsetningu neðri laga lofthjúpsins og yfirborðsins nákvæmar en hægt var að gera með Cassini-könnunarfarinu. Þeim leikur meðal annars forvitni að vita hvað veldur afar björtu fyrirbæri yfir suðurpól tunglsins.

Enn frekari gögn um Títan frá Webb eru væntanleg með vorinu eða byrjun sumars. Þau gætu varpað ljósi á gastegundir í lofthjúpnum og hvers vegna Títan er eina tunglið í sólkerfinu með þykkt andrúmsloft.

Til lengri tíma litið er bandaríska geimvísindastofnunin NASA með áform um að senda þyrludróna til Títans. Drekafluguleiðangurinn svonefndi verður aðeins annað geimfarið ti þess að heimsækja tunglið á eftir Huygens-lendingarfarinu sem Cassini sendi niður í lofthjúpinn árið 2005. 

Leiðangurinn á ekki að hefjast fyrr en árið 2026 og kæmi geimfarið ekki að Títani fyrr en árið 2034 jafnvel þó að allt gengi eftir áætlun. Drekaflugan á að rannsaka lofthjúpinn, lífræn efnasambönd í honum, yfirborð tunglsins og fljótandi efni þar.