Kílómetrahá flóðbylgja við áreksturinn sem grandaði risaeðlunum Kjartan Kjartansson skrifar 20. október 2022 21:00 Loftsteinninn sem grandaði risaeðlunum hefur verið kenndur við Chicxulub í Mexíkó. Vísindamennirnir gáfu sér að hann hefði verið rúmlega fjórtán kílómetrar að þvermáli og eðlismassi hans hafi verið meira en 2,6 tonn á rúmmetra. Vísir/Getty Ógurleg flóðbylgja, hátt í tveggja kílómetra há, fylgdi í kjölfar áreksturs loftsteins við jörðina sem grandaði risaeðlunum fyrir tugum milljóna ára. Ný hermun tölvulíkans bendir til þess að flóðbylgjan hafi náð yfir alla jörðina. Talið er að tími risaeðlanna hafi að mestu liðið undir lok þegar meira en fjórtán kílómetra breiður loftsteinn skall á því sem er nú er hafsbotninn rétt norðan við Yucatán-skaga í Mexíkó fyrir um 66 milljónum ára. Auk þess þurrkaðist um þrír fjórði hluti alls dýra- og plöntulífs út við hamfarirnar. Áreksturinn þeytti gríðarlegu magni ryks og bergs sem gufaði upp í einu vetfangi upp í andrúmsloftið og stormar af völdum brennandi ofurheitra elda kunna að hafa geisað um alla jörð. Rykið, bergagnirnar og sótið frá eldunum skyggðu á sólarljós lengi á eftir og olli kólnun loftslagsins. Höfin súrnuðu þegar brennisteinsríku rykið olli súru regni. Lengi hefur verið vitað að áreksturinn olli flóðbylgjum sem gengu á land um alla jörð en ný rannsókn sem byggði meðal annars á keyrslu tölvulíkans sýnir fram á hversu tröllauknar þær voru. Bylgjan sem myndaðist við áreksturinn sjálfan er þannig talin hafa verið meira en 1,6 kílómetra há. Til samanburðar stendur Eyjafjallajökull rúmlega 1.600 metra yfir sjávarmáli. „Þetta var hnattræn flóðbylgja. Allur heimurinn sá hana,“ segir Molly Range, einn höfunda rannsóknarinnar frá Michigan-háskóla, við Washington Post. Grein um rannsóknina birtist í vísindaritinu AGU Advances. Um 30.000 sinnum öflugri en flóðbylgjan á Súmötru Upphaflega árekstursbylgjan var þó aðeins byrjunin. Um tíu mínútum eftir áreksturinn þegar gígur hafði myndast og allt stærra brakið sem þeyttist upp í andrúmsloftið var fallið niður aftur fór flóðbylgja af stað á hraða sem er sambærilegur við farþegaþotu. Range segir að þegar bylgjan skall á austurströnd Norður-Ameríku og norðurströnd Afríku hafi öldurnar verið að minnsta kosti átta metra háar. Á þessum tíma var ekki land á milli Norður- og Suður-Ameríku þannig að flóðbylgjan barst óhindrað í gegnum Kyrrahafið. Til að setja stærðargráðu flóðbylgjunnar í samhengi grípur Range til samanburðar við þá sem varð fleiri en 200.000 manns að bana eftir jarðskjálfta upp á 9,2 undan vesturströnd norðanveðrar Súmötru árið 2004. Krafturinn sem leyndist í flóðbylgjunni eftir loftsteinsárekturinn var um það bil 30.000 sinnum meiri. Vísindamennirnir sem stóðu að rannsókninni studdust einnig við jarðfræðirannsóknir um leið og kraft flóðbylgjunnar. Fundu þeir meðal annars merki um að hún hafi verið nógu kröftug til þess að raska verulega setlögum á hásléttum á hafsbotninum og við strandlengjur á fleiri en hundrað stöðum. Þær rannsóknir styðja hermun tölvulíkananna. Ýmsum spurning um áhrif flóðbylgjunnar er enn ósvarað, til dæmis um hversu mikil flóð á landi urðu. Til þess að leggja mat á það þurfa vísindamenn að hafa betri þekkingu á landslagi hafbotnsins og dýpt hafsins á jörðinni á þessum tíma fyrir tugum milljóna ára. Vísindi Risaeðlur Geimurinn Náttúruhamfarir Tengdar fréttir Fundu einstaka steingervinga frá hamförunum sem grönduðu risaeðlunum Leifarnar sem fundust í miðvesturhluta Bandaríkjanna eru taldar sýna atburðarásina nokkrum mínútum eða klukkustundum eftir að stór loftsteinn skall á jörðinni fyrir um 66 milljónum ára. 30. mars 2019 11:34 Mest lesið Hafa þurft að skrúfa fyrir vatnið víða vegna leka Innlent Stálu íslensku grjóti en sáu að sér Innlent Lést af völdum voðaskots á gæsaveiðum Innlent Rústaði heimahúsi og beit lögreglumann Innlent Ekki spurst til Þóris síðan í júlí Innlent „Walz þjálfari“ hvatti Demókrata til dáða Erlent Færri skjálftar en síðustu daga Innlent Kyrrðar- og minningarstund vegna slyssins við Hálslón Innlent Kallar eftir þjóðarátaki gegn nikótínvánni Innlent Kvartar enn til umboðsmanns Innlent Fleiri fréttir „Walz þjálfari“ hvatti Demókrata til dáða Ítrekaði mikilvægi samkomulags um vopnahlé við Netanjahú Hafa fundið fimm af sex sem er saknað úr sokknu snekkjunni Myrti tveggja ára dóttur sína fyrir að sinna ekki heimilisverkum Sögð hafa fundið tvö lík í sokknu snekkjunni Elsta manneskja heims látin Banna trúfélög sem tengjast rússnesku kirkjunni Kennedy íhugar að hætta og styðja Trump í staðinn Húsleit hjá Andrew Tate vegna brota gegn ólögráða einstaklingum Stærsta drónaárásin á Moskvu til þessa Hátt í þrjátíu pílagrímar fórust í rútuslysi „78 ára milljarðamæringur sem hefur ekki hætt að væla um vandamálin sín“ Viðræður sagðar stranda á kröfum Hamas um algjört brotthvarf Ísrael frá Gasa Rússar sækja fram og ná Niu-York undir sitt vald Segja snekkjuna hafa sokkið á örfáum mínútum Telja apabóluna ekki „nýja COVID“ Höfðu hendur í hári barnsmorðingjans Staðfesta að Íranar brutust inn í tölvur framboðs Trump Stjórnarformanns Morgan Stanley saknað eftir snekkjuslysið Herinn endurheimti lík sex gísla á Gasa í nótt Týnd skæri ollu usla á flugvelli í Japan „Ég gaf ykkur mitt besta“ Þingmaðurinn lygni játar sekt sína Freista þess að umlykja rússneskt herlið í Kúrsk Grænlenskir ráðherrar takast á um Paul Watson Leggja loks fram skýrslu sína um meint brot Biden Hélt dauðahaldi í ársgamla dóttur til að forða henni frá að drukkna Einn látinn og sex saknað eftir að lystisnekkja sökk við Sikiley Stjórnvöld virkja neyðarúrræði vegna yfirfullra fangelsa Blinken segir komið að ögurstundu í samningaviðræðunum Sjá meira
Talið er að tími risaeðlanna hafi að mestu liðið undir lok þegar meira en fjórtán kílómetra breiður loftsteinn skall á því sem er nú er hafsbotninn rétt norðan við Yucatán-skaga í Mexíkó fyrir um 66 milljónum ára. Auk þess þurrkaðist um þrír fjórði hluti alls dýra- og plöntulífs út við hamfarirnar. Áreksturinn þeytti gríðarlegu magni ryks og bergs sem gufaði upp í einu vetfangi upp í andrúmsloftið og stormar af völdum brennandi ofurheitra elda kunna að hafa geisað um alla jörð. Rykið, bergagnirnar og sótið frá eldunum skyggðu á sólarljós lengi á eftir og olli kólnun loftslagsins. Höfin súrnuðu þegar brennisteinsríku rykið olli súru regni. Lengi hefur verið vitað að áreksturinn olli flóðbylgjum sem gengu á land um alla jörð en ný rannsókn sem byggði meðal annars á keyrslu tölvulíkans sýnir fram á hversu tröllauknar þær voru. Bylgjan sem myndaðist við áreksturinn sjálfan er þannig talin hafa verið meira en 1,6 kílómetra há. Til samanburðar stendur Eyjafjallajökull rúmlega 1.600 metra yfir sjávarmáli. „Þetta var hnattræn flóðbylgja. Allur heimurinn sá hana,“ segir Molly Range, einn höfunda rannsóknarinnar frá Michigan-háskóla, við Washington Post. Grein um rannsóknina birtist í vísindaritinu AGU Advances. Um 30.000 sinnum öflugri en flóðbylgjan á Súmötru Upphaflega árekstursbylgjan var þó aðeins byrjunin. Um tíu mínútum eftir áreksturinn þegar gígur hafði myndast og allt stærra brakið sem þeyttist upp í andrúmsloftið var fallið niður aftur fór flóðbylgja af stað á hraða sem er sambærilegur við farþegaþotu. Range segir að þegar bylgjan skall á austurströnd Norður-Ameríku og norðurströnd Afríku hafi öldurnar verið að minnsta kosti átta metra háar. Á þessum tíma var ekki land á milli Norður- og Suður-Ameríku þannig að flóðbylgjan barst óhindrað í gegnum Kyrrahafið. Til að setja stærðargráðu flóðbylgjunnar í samhengi grípur Range til samanburðar við þá sem varð fleiri en 200.000 manns að bana eftir jarðskjálfta upp á 9,2 undan vesturströnd norðanveðrar Súmötru árið 2004. Krafturinn sem leyndist í flóðbylgjunni eftir loftsteinsárekturinn var um það bil 30.000 sinnum meiri. Vísindamennirnir sem stóðu að rannsókninni studdust einnig við jarðfræðirannsóknir um leið og kraft flóðbylgjunnar. Fundu þeir meðal annars merki um að hún hafi verið nógu kröftug til þess að raska verulega setlögum á hásléttum á hafsbotninum og við strandlengjur á fleiri en hundrað stöðum. Þær rannsóknir styðja hermun tölvulíkananna. Ýmsum spurning um áhrif flóðbylgjunnar er enn ósvarað, til dæmis um hversu mikil flóð á landi urðu. Til þess að leggja mat á það þurfa vísindamenn að hafa betri þekkingu á landslagi hafbotnsins og dýpt hafsins á jörðinni á þessum tíma fyrir tugum milljóna ára.
Vísindi Risaeðlur Geimurinn Náttúruhamfarir Tengdar fréttir Fundu einstaka steingervinga frá hamförunum sem grönduðu risaeðlunum Leifarnar sem fundust í miðvesturhluta Bandaríkjanna eru taldar sýna atburðarásina nokkrum mínútum eða klukkustundum eftir að stór loftsteinn skall á jörðinni fyrir um 66 milljónum ára. 30. mars 2019 11:34 Mest lesið Hafa þurft að skrúfa fyrir vatnið víða vegna leka Innlent Stálu íslensku grjóti en sáu að sér Innlent Lést af völdum voðaskots á gæsaveiðum Innlent Rústaði heimahúsi og beit lögreglumann Innlent Ekki spurst til Þóris síðan í júlí Innlent „Walz þjálfari“ hvatti Demókrata til dáða Erlent Færri skjálftar en síðustu daga Innlent Kyrrðar- og minningarstund vegna slyssins við Hálslón Innlent Kallar eftir þjóðarátaki gegn nikótínvánni Innlent Kvartar enn til umboðsmanns Innlent Fleiri fréttir „Walz þjálfari“ hvatti Demókrata til dáða Ítrekaði mikilvægi samkomulags um vopnahlé við Netanjahú Hafa fundið fimm af sex sem er saknað úr sokknu snekkjunni Myrti tveggja ára dóttur sína fyrir að sinna ekki heimilisverkum Sögð hafa fundið tvö lík í sokknu snekkjunni Elsta manneskja heims látin Banna trúfélög sem tengjast rússnesku kirkjunni Kennedy íhugar að hætta og styðja Trump í staðinn Húsleit hjá Andrew Tate vegna brota gegn ólögráða einstaklingum Stærsta drónaárásin á Moskvu til þessa Hátt í þrjátíu pílagrímar fórust í rútuslysi „78 ára milljarðamæringur sem hefur ekki hætt að væla um vandamálin sín“ Viðræður sagðar stranda á kröfum Hamas um algjört brotthvarf Ísrael frá Gasa Rússar sækja fram og ná Niu-York undir sitt vald Segja snekkjuna hafa sokkið á örfáum mínútum Telja apabóluna ekki „nýja COVID“ Höfðu hendur í hári barnsmorðingjans Staðfesta að Íranar brutust inn í tölvur framboðs Trump Stjórnarformanns Morgan Stanley saknað eftir snekkjuslysið Herinn endurheimti lík sex gísla á Gasa í nótt Týnd skæri ollu usla á flugvelli í Japan „Ég gaf ykkur mitt besta“ Þingmaðurinn lygni játar sekt sína Freista þess að umlykja rússneskt herlið í Kúrsk Grænlenskir ráðherrar takast á um Paul Watson Leggja loks fram skýrslu sína um meint brot Biden Hélt dauðahaldi í ársgamla dóttur til að forða henni frá að drukkna Einn látinn og sex saknað eftir að lystisnekkja sökk við Sikiley Stjórnvöld virkja neyðarúrræði vegna yfirfullra fangelsa Blinken segir komið að ögurstundu í samningaviðræðunum Sjá meira
Fundu einstaka steingervinga frá hamförunum sem grönduðu risaeðlunum Leifarnar sem fundust í miðvesturhluta Bandaríkjanna eru taldar sýna atburðarásina nokkrum mínútum eða klukkustundum eftir að stór loftsteinn skall á jörðinni fyrir um 66 milljónum ára. 30. mars 2019 11:34